*رمضان تے قرآن دی مناسبت*

Mufti Imran

*رمضان تے قرآن دی مناسبت*
مفتی عمران (لیکچرار)
قرآن نے روزے دا مقصد حصول تقویٰ بیان کیتا اے۔ قرآن وچ ارشاد ہوندا اے کہ ’’اے ایمان والو! تہاڈے اتے روزے فرض کیتے گئے نیں جس طراں تہاڈے توں پہلے لوکاں اتے فرض کیتے گئے سن تاں جے تسیں تقویٰ شعار بن جاؤ‘‘۔ تقویٰ دل دی اوس کیفیت دا ناں اے جہدے وچ نیک گلاں ول رغبت تے بریاں گلاں نال نفرت پیدا ہو جاندی اے۔ انسانی خواہشاں چونکہ انسان نوں برائی ول لے جاندی اے ایس لئی ایہناں خواہشاں اتے کنٹرول حاصل کرن لئی روزے دا نسخہ تجویز کیتا گیا اے۔ روزہ رکھن نال حیوانی جذبات دب جاندے نیں تے انسان دی خواہشاں کمزور پے جاندیاں نیں۔ حضورﷺ نے شروع وچ مسلماناں نوں ہر مہینے صرف تن دن روزے رکھن دی ہدایت کیتی سی پر ایہ روزے فرض نہیں سن۔ فیر 2ہجری وچ قرآن وچ حکم نازل ہویا کہ رمضان دا پورا مہینہ روزے 
قرآن نے روزے کا مقصد حصول تقوی بیان کیا ہے۔کجھ لوکاں دے ذہناں وچ ایہ سوال پیدا ہووے گا کہ روزنیاں لئی رمضان دے ای مہینے دی تخصیص کیوں اے۔ قرآن نے ایس سوال دا جواب آپ اے دے دتا اے۔ ارشاد ہوندا اے ’’رمضان دا مہینہ اوہ مہینہ اے جہدی وچ قرآن نازل کیت اگیا جو انساناں لئی سراسر ہدایت اے تے ایسی واضح تعلیمات اتے مشتمل اے جو راہ راست وکھان والی تے حق و باطل دا فرق کھول کے رکھ دین والی اے۔ پس جو شخص ایس مہینے نوں پاوے اوہنوں لازم اے کہ ایس پورے مہینے دے روزے رکھے‘‘۔ (البقرہ 175(یعنی رمضان نوں روزیاں لئی ایس لئی مختص کیتا گیا اے کہ ایس مہینے وچ قرآن نازل ہویا سی لہٰذا رمضان دا پورا مہینہ رحمتاں تے برکتاں دا مہینہ اے۔ قرآن دی اہمیت محتاج بیان نہیں۔ ایہ خدا دی آخری کتاب اے جہڑی بنی نوع انسان دی ہدایت لئی اتاری گئی۔ ایہ حق و باطل نوں نکھار کے وکھر اوکھرا کر دیندی اے۔ لہٰذا اللہ تعالیٰ نے حکم دتا کہ ایس مہینے وچ روزے رکھ کے ’’نزول قرآن‘‘ دی سالگرہ منایا کرو تے قرآن نوں ودھ توں ودھ سمجھن دی کوشش کیتا کرو۔ ایس لئی ایس مہینے وچ تلاوت قرآن معمول توں ودھ کیتی جاندی اے تے ہر مسلمان گھٹ توں گھٹ اک واری قرآن ختم کردا اے۔ نماز تراویح وچ وی قرآن پڑھیا جاندا اے تے ویسے وی ایہدی تلاوت کیتی جاندی اے۔ کجھ روایتاں توں پتہ چلدا اے کہ حضورﷺ رمضان دے مہینے وچ حضرت جبرائیل علیہ السلام توں قرآن دا دور کیتا کردے نیں۔ روزہ دو گلاں اتے منحصر اے۔ صبح صادق توں لے کے غروب آفتاب تک نہ کجھ کھایا جاوے تے نہ پیتا جاوے۔ جے اسیں غور کریے تے پتہ چلے گا کہ انسانی کواہشاں وچوں ایہو دو خواہشاں سب توں ودھ پرزور تے سرکش نیں۔ایہ صرف خواہشاں ای نہیں بلکہ انسان دی فطری ضرورتاں وی نیں تے ایہناں اتے نسل انسانی دی بقا وی منحصر اے۔ لہٰذا اسلام نے اوہناں نوں کنٹرول وچ لیان لئی اک مہینے دا سب توں ودھ پزور تے سرکش نیں۔ ایہ صرف خواہشاں ای نہیں بلکہ انسان دی فطری ضرورتاں وی نیں تے ایہناں اتے نسل انسانی دی بقا وی منحصر اے۔ لہٰذا اسلام نے اوہناں نوں کنٹرول وچ لیان لئی اک مہینے دا تربیتی کورس مقرر کردت ااے۔ ہن ایس پورے مہینے وچ دن بھر اسیں اپنی ایہناں خواہشاں نوں محض اللہ دی کوشنودی لئی قابو وچ رکھنے آں۔ اگرچہ اسیں لک کے ایہناں خواہشاں دی تکمیل کر سکنے آں پر محض ایس لئی انج نہیں کردے کہ ایہ ساڈے اللہ دا حکم اے۔ ایہنوں تقویٰ کہندے نیں تے ایہو چیز ساری عبادات دی جڑ تے اخلاق دی بنیاد اے۔ اخلاص تے بے رئای روزے دی بنیادی خصوصیات نیں۔ ایسے لئی اک حدیث قدسی وچ اللہ تعالیٰ نے فرمایا: ’’روزہ میرے لئی اے تے میں ایہ ایہدی جزا دیاں گا‘‘۔ یعنی میرا بندہ محض میری خوشنودی لئی اپنی خواہشاں نوں قابو وچ رکھدا اے۔ ایہ سب کجھ موجود ہوندا اے پر نہ کھاندا اے تے نہ پیندا اے۔ میاں بیوی اکٹھے ہوندے نیں پر محض میری خاطر اک دوجے دے کول نہیں جاندے۔جدوں میرے لئی اوہ اپنی خواہشاں دی قربانی دیندے نیں تے ہن میرا فرض اے کہ میں اوہناں نوں ودھ کے بدلہ دیاں گا۔ جدوں روزے دا بنیادی مقصد ای تقویٰ تے خدا خوفی دا حصول اے تے ایہ گل از خود ثابت ہووے گی کہ باقی جہناں گلاں توں وی اللہ نے منع فرمایا اے روزہ دار اوہناں توں وی مجتنب رہے پر تولن لگے تے گھٹ تولے تے ناپن لگے تے گھٹ ماپے۔ یااللہ دے جہڑے دوجے احکام نیں اوہناں دی خلاف ورزی کرے۔ جے اوہ انج کرے تے اوہدا روزہ روزہ نہیں بلکہ فاقہ کہلائے گا۔ ایس لئی حضورﷺ نے فرمایا: ’’جس شخص نے روزے دی حالت وچ جھوٹ بولنا تے جھوٹ اتے عمل کرنا نہ چھڈیا تے اوہ جان لوے کہ اللہ نوں ایس گل دی کوئی لوڑ نہیں کہ اوہ بھکا رہوے یا پیاسا‘‘۔ (بخاری‘ کتاب الصوم) ایس حدیث توں پتہ چلدا اے کہ روزہ صرف کھان پین تے ازدواجی تعلقات توں اجتناب دا ناں نہیں اے بلکہ روزہ دار لئی ایہ وی لازم اے کہ باقی معاملات وچ وی اسلامی تعلیمات اتے عمل کرن دی کوشش کرے۔ اک ہور حدیث وچ حضورﷺ نے ایس گل دی ہور وضاحت فرمائی اے۔ آپ فرماندے او ’’کنے ای روزے دار نیں جہناں دے پلے روزے توں پیاس دے سوا ہور کجھ نہیں پیندا‘‘ (دارمی شریف) ایس حدیث وچ وی ایس گل ول اشارہ کیتا گیا اے کہ روزے دا مقصد صرف بھکا پیاسا رہنا نہیں بلکہ تقویٰ تے طہارت دا حصول اے۔ جے روزہ دار تقویٰ دے حصول وچ کامیاب ہو گیا تے اوہدی بھک پیاس اوہدے کم آ گئی پر جے اوہدی اخلاقی حالت وچ کوئی فرق نہ پیا تے اوہدا بھکا پیاسا رہنا بے کار گیا۔ اگرچہ روزہ اصلاح نفس لئی ضروری اے پر ایہدے وچ سختی یا فراط توں منع کیتا گیا اے۔ کجھ لوگ اعتدال نوں ملحوظ نہیں رکھدے تے اپنے آپ نوں بے جا سختی وچ مبتلا کرنا نیکی سمجھدے نیں۔ ایہ روش پسندیدہ نہیں اے۔ عرب وچ صوم وصال دا طریقہ جاری سی یعنی کئی کئی دن متصل روزے رکھدے سن۔ صحابہ نے وی ایہدا ارادہ کیتا پر تسیں آپ نے سختی نال روک دتا۔ قبیلہ باہلہ دے اک صاحب حضورﷺ دی خدمت وچ حاضر ہو کے واپس گئے سال بھر مگروں دوبارہ آئے تے پہچانے نہیں جاندے سن۔ حضورﷺ نے پچھیا کہ تسیں تے نہایت خوش جمال سی۔ تہاڈی صورت کیوں وگڑ گئی؟ اوہناں نے عرض کیتا ’’جدوں دا آپ دے کولوں رخصت ہویا واں متصل روزے رکھ رہیا واں۔ آپ نے فرمایا: اپنی جان نوں کیوں عذاب وچ پا رکھیا اے۔ رمضان دے علاوہ مہینے وچ اک دن دا روزہ کافی اے۔ حضورﷺ نے اک واری صحابہ نوں مخاطب ہو کے فرمایا کہ میں تہاڈے توں ودھ اللہ کولوں ڈرنا واں پر روزہ وی رکھنا واں تے نہیں وی رکھدا۔ نماز وی پڑھنا واں تے سونا وی آں تے زنانیاں نال نکاح وی کرنا واں۔ جو شخص میرے طریقہ تے نہیں چلدا وہ میرے گروہ توں خارج اے۔ سفر وچ اللہ تعالیٰ نے خود روزہ جھڈن دی اجازت دتی اے۔ جے سفر وچ روزہ رکھن توں تکلیف دا احتمال ہووے تے روزہ چھڈ دینا چاہیدا اے۔ خود حضورﷺ نے سفر وچ کدی روزہ رکھیا اے تے کدی نہیں رکھیا پر ایہ گل مناسب نہیں کہ سفر وچ روزہ رکھ کے تسیں باقی لوکاں لئی تماشا بن جاؤ۔ اک واری حضورﷺ سفر وچ سن۔ رستے وچ اک شخص نوں ویکھیا کہ بھیڑ لگی ہوئی اے تے لوکاں نے اوہدے اتے سایہ کیتا ہویا اے۔ آپ نے پچھیا: کیہ گل اے؟ لوکاں نے دسیا کہ ایس شخص نے روزہ رکھیا ہویا اے۔ آپ نے فرمایا کہ سفر وچ ایس طراں روزہ رکھنا کجھ ثواب دی گل نہیں اے۔ اعتکاف دا مطلب ایہ اے کہ بندا رمضان دا آخری عشرہ مسیت وچ رہوے تے دن رات اللہ دے ذکر وچ مشغول رہوے۔ اعتکاف دی حالت وچ بندا انسانی حاجات لئی مسیت توں باہر جا سکدا اے پر ایہدے لئی لازم اے کہ اوہ اپنے آپ نوں شہوانی لذتاں توں روکے رکھے۔ جے چن 29 تاریخ نوں نظر آ جاوے تے معتکف دا ایہ عشرہ نو دناں دا وی ہو سکدا اے۔کیوں جے سوال دا چن طلوع ہوندے ای اعتکاف ختم ہو جاندا اے۔ رمضان دا آخری عشرہ ایس لئی وی اہمیت رکھدا اے کہ ایہدے وچ لیلۃ القدر آندی اے۔ ایہ اوہ برکت والی رات اے جہنوں قرآن اک ہزار مہینیاں توں ودھ کے قرار دیندا اے۔ قرآن نے لیلۃ القدر دی فضیلت ایہناں لفظاں وچ بیان کیتی اے۔ ارشاد ہوندا اے: ’’ہم نے اس قرآن کو شب قدر میں نازل کیا ہے اور تمہیں کیا پتہ کہ شب قدر کیا ہے۔ شب قدر ہزاروں مہینوں سے زیادہ بہتر ہے۔ اس رات کو فرشتے اور روح الامین اپنے رب کے اذن سے ہر حکم لے کر نازل ہوتے ہیں۔ وہ رات سراسر سلامتی ہے طلوع فجر تک۔‘‘ لیلۃ القدر بڑی مبارک رات اے۔ ایس رات غار حرا وچ حضورﷺ اتے پہلی وحی نازل ہوئی۔ قدر دے معنی کجھ مفسرین نے تقدیر لئی لئے نیں۔ یعنی ایہ اوہ رات اے کہ جہدے وچ اللہ تعالیٰ تقدیر دے فیصلے نافذ کرن لئی فرشتیاں دے سپرد کردیندا اے۔ اوہدی تائید سورہ دخان دی ایہ آیت وی کردی اے۔ ’‘ایس رات وچ ہر معاملے دا حکیمانہ فیصلہ صادر کر دتا جاندا اے۔‘‘ دوجے مفسرین دے کول قدر توں مراد عظمت و شرف اے۔ یعنی اوہ رات جہڑی بڑی عظمت و شرف والی رات اے۔ سورہ القدر وچ وی ایسے ہزار مہینیاں توں بہتر قرار دتا گیا اے۔ حضورﷺ نے فرمایا کہ شب قدر رمضان دی آخری دس راتاں وچوں اک طاق رات اے۔ اکثر لوک ستائیسویں رمضان نوں لیلۃ القدر سمجھدے نیں۔ ایس رات دا تعین اللہ تے اوہدے رسول ولوں ایس لئی نہیں کیتا گیا اے تاں جے شب قدر دی فضیلت توں فیض چکن دے شوق وچ لوک ودھ توں ودھ راتاں عبادت وچ گزارن تے کسی اک رات اتے اکتفا نہ کرن۔ حضورﷺ نے فرمایا: ’’جو شخص شب قدر وچ ایمان دے نال تے اللہ دے اجر دی خاطر عبادت لئی کھڑا رہیا اے‘‘۔ روزہ انسان نوں بہت سارے گناہواں توں محفوظ وی رکھدا اے تے بہت سارے گناہواں دا کفارہ وی اے۔حضورﷺ نے فرمایا: ’’روزہ ڈھال اے‘‘ یعنی جس طرح ڈھال انسان نوں دشمن دے حملیاں توں محفوظ کردیندی اے ایس طرح روزہ بہت سارے گناہواں توں بچا لیندا اے۔ دوجے پاسے جے کسی کولوں گناہ ہو جاوے تے روزہ دا کفارہ ایہ اے کہ دس مسکیناں نوں کھانا کھواوے یا تن دن دے روزے رکھے۔ ایسے طرح حج دے دورنا کسی جانور داشکار کر بیٹھے تے اوہدا کفارہ قربانی دی صور ت وچ مقرر اے پر جے قربانی نہ دے سکے تے قربانی دے بدلے روزے رکھن دا حکم اے۔ ایس توں پتہ چلیا کہ روزہ گناہ توں بچاندا ای نہیں بلکہ کجھ گناہواں نوں معاف وی کرا دیندا اے۔ درس دا دوجا حصہ عظمت قرآن دے موضوع اتے اے۔
قرآن کریم دی تلاوت دی بے پناہ فضیلتاں نبی کریمﷺ نے بیان فرمائی تے خوب اہتمام دے نال اوہنوں پڑھن دا حکم دتا تے قارء قرآن لئی بڑی بڑی بشارتاں سنائیاں تے اجرو ثواب دے وعدے دسے۔ ایہدے حرف حرف اتے نیکیاں تے ایہدی تلاوت وچ مشغول رہن والیاں دی ساری حاجات نوں پائے تکمیل تک پہنچان دی خدائی خوشخبریاں دتیاں۔ تے ایہ وی فرمایا کہ قرآن کریم دی تلاوت کرن والیاں دے حق وچ قیامت دے دن قرآن سفارش تے شفاعت دا ذریعہ بنے گا۔ نبی کریمﷺدا ارشاد اے کہ قرآن پڑھو بلاشبہ اوہ قیامت دے دن سفارشی بن کے اوے گا تے پڑھن والے دی سفارش کرے گا۔ حضرت ابن مسعودؓ کولوں مروی اے کہ نبی کریمﷺ نے فرمایا: قرآن ایسا شفیع اے جہدی شفاعت قبول کیتی گئی تے ایسا جھگڑالو اے کہ جہدا جھگڑا تسلیم کیت اگیا جو شخص اوہنوں اپنے اگے رکھے گا اوہنوں ایہ جنت ول کھچدا اے تے جہڑا ایہنوں پس پشت پا دیندا اے اوہنوں جہنم وچ سٹ دیندا اے۔ ایسے طرح حضرت ابن عمروؓ کولوں روایت اے کہ نبی کریمﷺ نے فرمایا کہ روزہ تے قرآن دونویں بندہ لئی شفاعت کردے نیں۔ روزہ عرض کردا اے یااللہ میں ایہنوں دن وچ کھان پین تے خواہشاں توں روکے رکھیا۔ میری شفاعت قبول کرو تے قرآن کہندا اے کہ یااللہ میں رات نوں ایہنوں سون توں روکیا میری شراعت قبول کرو پس دونوواں دی شفاعت قبول کیتی جاوے گی۔ مسند احمد۔ قرآن کریم جتھے اپنے پڑھن والیاں دی شفاعت کرواندا اے اوتھے نہ پڑھن والیاں تے عمل توں روگردانی اختیار کرن والیاں دے خلاف حجت بن کے کھڑا ہو جادنا اے تے اللہ تعالیٰ دی بارگاہ وچ ایسے لوکاں دی شکایت کردا اے۔

نئی تبصرہ شامل کریں

About text formats

متعلقہ خبریں

’’کون لین آئے گا غریب دی دھیاں‘‘

تحریر:

صدام ساگر

جولائی 27, 2018

ہن چوراں تے لٹیریاں توں حساب دا ویلا اے۔۔۔۔۔۔۔ مدثر اقبال بٹ

تحریر:

مدثر اقبال بٹ

 

پاکستان اپنے بہترویں ورھے چ پیر پائون دے نال نال اجیہے تریخی دورچ داخل ہو رہیا اے جتھے قیام پا

اگست 17, 2018

قندوز سے دوما تک

ایثار رانا

شکر اے ساہڈے بچے محفوظ نیں۔ ساہڈی دعا اے اوہ ہمیشہ ہسدے مسکراندے رہن۔ ملال وی ساہڈی بچی اے‘ اوہنوں اک گولی لگی سی۔ اوہدی تعلیم

اپریل 09, 2018

بوگس سیاست وانگوں بوگس ویاہ ...... اسد مفتی

تحریر:

اسد مفتی

خبر آئی اے کہ انگلستان وچ وسن والی ایشیائی کمیونٹی وچ جبری ‘بے جوڑ تے سہولت دیاں ویاہواں دامسئلہ شدت اختیارکردا

اگست 03, 2018

اسیں پھسے ہوئے ہاں

تحریر:

سید آصف شاہکار

موچی دا پتر موچی ای بنندا اے تے نائی دے پتر نے وڈے ہو کے حجامتاں ای کرنیاں ہوندیاں نے۔ساڈے دیس وچ ایہہ ک

جولائی 06, 2018