کمر درد …… وجوہات تے علاج

از حکیم حارث نسیم سوہدروی

کمر وچ درد ہر خطہ تے ہر عمر دے لوکاں دا مسئلہ اے تے شاید ای کوئی فرد ہووے گا جہنوں زندگی وچ کدی نہ کدی ایہدا سامنا نہ کرنا پیا ہوئے۔ اک مطالعہ دے مطابق دنیا وچ ہر پنج وچوں چار افراد نوں زندگی وچ کدی نہ کدی کمر درد دا سامنا کرنا پیندا اے۔ زنانیاں تے نوجواناں وچ بوہتا ہوندا اے تے عام طور تے پسلی دے تھلوں شروع ہو کے تھلوں تک پھیلدا اے تے شدت اختیار کر سکدا اے۔ ہن تے ایہ عارضہ بہت زیادہ عام ہو رہیا اے جہنوں کمر درد ہوندا اے اوہو ایس درد دی شدت توںآگاہ ہوندا اے ۔ جنہاں نوں ایہ درد ہوندا اے اوہناں دے روزمرہ دے معمولات وچ فرق آ جاندا اے۔ ایتھوں تک کہ اوہناں نوں اُٹھن بیٹھن تے کوئی کم کرنا اوکھا ہو جاندا اے۔ کمر وچ درد دی کئی وجوہات ہو سکدیاں نیں جنہاں وچ کئی ساڈا طرز زندگی‘ عادتاں تے کجھ موسم اتے مشتمل ہو سکدیاں نیں۔ کمر درد دے مریضاں دا جہڑا مطالعہ کیتا گیا اے اوہدے مطابق ایہدی وڈی وجہ طرز زندگی یا لائف سٹائل اے۔ جس طرحاںساڈے ہاں مرغن غزاواں دا استعمال ودھ رہیا اے تے لوکی موٹاپے دے مرض دا شکار ہو رہے نیں۔ ایس توں کمر درد دا عارضہ وی ودھدا جا رہیا اے۔ ویکھیا گیا اے کہ کجھ لوک دن بھر لمے ویلے اک ای پوزیشن وچ بیٹھے رہندے نیں‘ کرسی اتے کم کردے نیں جہدے نتیجے وچ کمر اتے دبائو ودھدا اے ایس دے علاوہ ریڑھ دی ہڈی دے سرے جسمانی حرکت دی مدد نال غذائی اجزا حاصل کردے نیں تے جدوں تہاڈا اک لما ویلا اک ای پوزیشن وچ کرسی اتے بیٹھے رہے گزدا اے تے کمر دے آسے پاسے دے اعصاب وچ مسائل پیدا ہون لگدے نیں تے کمر درد دا کارن بن سکدا اے۔ کوئی پرانی سٹ یا جوڑاں دا درد وی ایہدی وجہ بن سکدا اے۔ بعض افراد وچ کمر دے مہراں دے درمیان وچ نرم تے لچکدار گدیاں (Discs) انحطاط پذیر ہو کے مہراں خاص کر L5L4 متاثر ہو کے درد دا کارن بندے نیں تے کجھ لوکاں وچ ایہ درد لَتاں وچ وی چلا جاندا اے ۔ ایتھوں تک کہ اوہناں نوں چلن پھرن وچ مشکل پیش آندی اے تے کمر وچ درد ہوندا اے۔
موسم سرما وچ شدت سردی توں ماحول وچ آن والی تبدیلی نال وی کمزور حضرات وچ کمر درد دا عارضہ ہو جاندا اے۔ موسم جسمانی دبائو وچ تبدیلیاں لیاندا اے تے ساڈا جسم جدوں مطابقت دی کوشش کردا ے تے اوہدی وجہ نال ہڈیاں وچ خلا پیدا ہو جاندا اے تے جوڑاں تے کمر دا عارضہ ہو سکدا اے۔ مسلسل ذہنی دبائو وچ لوک کمر نوں جھکا کے رکھدے نیں جہدی وجہ نال ریڑھ دی ہڈی اتے دبائو ودھ کے کمر وچ درد ہو سکدا اے۔ جھک کے دور وں بھاری وزن چکنا‘ غلط طریقے نال ورزش کرنا‘ ڈرائیونگ نشست اتے کمر نوں 90درجے زاویہ اتے بوہتی دیر بیٹھنا‘ کسے حادثہ دا شکار ہونا‘ کیلشیم دا گھاٹا‘ ڈھلی تے نرم چارپائی اتے سونا‘ زیادہ نرم فوم یا گدے دا مسلسل استعمال‘ ریڑھ دی ہڈی وچ زخم‘ ہڈیاں دے سرے گھس جانا تے مہراں دے درمیان گوشت دا ودھ جانا وی کمر درد دا کارن ہو جاندا اے۔ جے درد ٹنگ ول ودھ رہیا اے ٹنگاں وچ درد ہووے تے ڈسک متاثر ہوندی اے۔ پیدل چلدے ہوئے ٹنگاں وچ درد ہووے یا کمزوری محسوس ہووے تے سن ہو جائے تے ایہدا کارن ریڑھ دی ہڈی توں جڑیمسلز دا کوئی مسئلہ ہو سکدا اے۔ کمر دے چوتھے مہرے دی رگ دب رہی ہووے تے درد پنڈلی تک آندا اے۔ دونواں یا اک بازو وچ درد ہووے تے گردن دے مہراں وچ خلا یا تنگی واقع ہو چکی ہوندی اے۔ جے درد بوہتا عرصہ رہوے تے دو تن مہینے تک نہ جاوے تے مزم کہلاندا اے۔ درد کمر دا وڈا کارن کمر وچ اعصاب دا دبنا اے۔ ریڑھ دی ہڈی بے ڈول ہڈیاں نال بنیا ہویا ستون اے جہڑا جسم دی وضع نوں قائم تے وزن سنبھالدا تے جسم نوں موڑن وچ مدد دیندا اے۔ ریڑھ دی ہڈی 33مہریاں اتے مشتمل اے۔ 26مہرے حرکت کرسکدے نیں جد کہ ست حرکت نہیں کر سکدے۔ ریڑھ دی ہڈی وچ خاص وقفے ہوندے نیں جتھوں وریداں تے شریاناں جسم دے نال جڑی ہوندیاں نیں تے ایہ ریڑھ دی ہڈی وچ جسم تے دماغ وچ رابطہ قائم رکھدی اے۔ جے مہریاں وچ ترتیب قائم نہ رہوے تے درد شروع ہو جاندا اے۔ زنانیاں وچ کمر درد دا کارن لیکوریا وی ہو سکدا اے مگر ایہ شدت نال نہیں ہوندا۔ زنانیاں وچ کمر درد بوہتا ہون دا کارن پرس‘ بیگ‘ بریف کیس وی ہو سکدا اے جہڑا اوہ اپنے موہنڈھیاں اتے لٹکائے رکھدیاں نیں۔ کمر دا تھلڑا حصہ اوپر دے جسم نوں سپورٹ کردا اے جدوں ایہدے اتے اضافی بوجھ ہووے گا تے ایہدے پاروں پٹھیاں دا درد ہو سکدا اے۔ موبائل فون تے لیپ ٹاپ دی وجہ نال وی کمر درد ودھ رہیا اے کیوں جے ایس نوں ہر ویلے کمر جھکا کے استعمال کرن نال گردن تے مہرے متاثر ہو کے درد دا کارن بن سکدے نیں تے کجھ افراد وچ ایہ گردن دے مہریاں وچ درد دا کارن بن کے کمر درد بن سکدا اے۔
کمر درد توں بچاؤ دی تدابیر
کمر جھکا کے بیٹھنا کمر درد نوں بدتر بنانا اے۔ مسلسل کرسی اتے یا بیٹھ کے نشست وچ کم نہ کیتاجاوے۔ اگر ضروری ہووے تے صبح شام سیر ضرور کرو۔ کمر درد وچ ایہ غلط تصور پایا جاندا اے کہ جسمانی طور تے متحرک نہ روو تے آرام کرو جد کہ انج نہیں اے بلکہ معمول دی سرگرمیاں نوں جاری رکھدے ہوئے روزانہ گھنٹہ سیر کرو مسلسل بیٹھن نال تے آرام کرن نال ریڑھ دی ہڈی تے کمر دے آسے پاسے دے مسلز کمزور ہو ندے نیں جہدے توں تکلیف ودھدی اے۔ یوگا دی مخصوص ورزشاں وی مفید نیں۔ سدھی کرسی جہدی پشت سخت ہووے اتے کم کرو۔ بوہتا دیر تک اک ای انداز وچ کھڑے نہ ہوو کدی اک پیر اتے کدی دوسرے اتے وزن منتقل کردے رہو۔ کوئی وزنی سامان چکدے ویلے کمر دے بجائے ٹنگاں نال کم لو۔ اپنا وزن نہ ودھن دیو۔ زیریں کمر اتے دبائو وچ کمی لئی اٹھن بیٹھن تے کھڑے ہون لئی درست جسمانی انداز ضروری اے۔ موٹاپا بہت سارے مسائل صحت جنہاں وچ کمر درد شامل اے دا شکار ہو سکدے نیں۔ اضافی جسمانی وزن وچ کمی لیانا کمر اتے بوجھ گھٹ کرنا اے جہدے توں کمر درد وچ فیدہ ہوندا اے۔ تمباکو نوشی توں احتیاط کرو ۔ تمباکو وچ موجود نکوٹین ریڑھ دی حفاظت دے مہریاں نوں کمزور کردی اے۔ صحت مند ریڑھ دی ہڈی کمر نوں لچکدار تے مسلز نوں اکڑن توں بچاندی اے۔ ڈرائیونگ کردے ہوئے اپنی نشست نوں اگے کر لو۔ کمر درد دی صورت وچ جھکن والے کماں توں احتیاط کرو۔ شدت درد وچ بستر اتے آرام کرو۔ جے بستر مناسب آرام نہ دیوے تے صبح اٹھ کے کمر پھڑن لئی تیار رہو تے بستر بدلن اتے غور کرو۔ اگلے پاسے جھکدے ہوئے یا ٹنگاں سدھی رکھ کے کوئی وزن نہ چکو۔ پیٹ دے بل نہ سوئو تے سخت بستر اتے سوئو۔ روزانہ صبح شام سیر کرو۔ لباس بدلدے ہوئے یا کوئی چیز پھڑدے ہوئے جھکن توں احتیاط کرو۔ بغیر ایڑی والی جوتیاں پائو ۔ اچی ایڑی والے جُتی مفید نہیں۔ غذا وچ بکرے دی گوشت دی یخنی ناشتہ وچ کھجور دو عدد مفید نیں۔ پھلاں وچ امرود‘ خوبانی‘ سیب تے چیکو فیدہ مند نیں جد کہ لسی‘آلو‘ چقندر‘ مولی‘ گاجر‘ شلجم‘ تربوز‘ گرما تے کھیرا مفید نیں۔ویسے تے غذاواںحیاتین تے منرلز دے حصول دا بہترین ذریعہ نیں مگر معالج نال مشورے نال وٹامن ڈی جہڑی ہڈیاں لئی مفید نیں تے کیلشیم دے نال رل کے ہڈیاں نوں مضبوط بناندی اے اوہدی کمی کمر درد دا کارن بن سکدی اے۔ ایس لئی معالج دے مشورے نال استعمال کرو۔
ورزش:
زمین اتے لَک بھار لیٹ کے گوڈے اٹھے ہوئے ہون۔ہولی ہولی اپنے موہندھے چکو تے ہتھ دی انگلیاں دے اگلے حصے گوڈیاں نوں نو ٹچ کرو ایہ عمل روزانہ دس منٹ کرو بستر اتے لیٹ کے ٹنگ نوں سدھا رکھ کے پیراں دے تھلڑے حصے نوں اگے پچھے موڑو۔
علاج:
مغز پنبہ دانہ(بنولے دی گری) 9 گرام رات گرم پانی وچ بھگو دیو‘ صبح مل چھان کے شہد اک چمچہ ملا کے نہار منہ اک مہینے تک پی لو انشاء اللہ شفا ہو وے گی تے کمر درد جاندا رہوے گا۔
٭…٭…٭