رُکھاں نوں پال کے ککھ دے دُکھ گھٹائو
فرحانہ مرزا
میں فریدالدین نوں جاندی ساں۔ جنوں سارے لوکی گل خاناں دے ناں نال جاندے سن۔ اوہدا ناں گل خاناں کدوں پیا کوئی نئیں جاندا۔ پر اک دیہاڑے میں اوہدے کول جا کے بیہہ گئی تے وکھو وکھ پھلاں‘ بوٹیاں تے درختاں دے بارے چ پچھن لگ پئی۔ مینوں دسنا یاد ای نئیں رہیا کہ اوہناں دی بوٹیاں تے پھلاں دی نرسری سی۔ لوکی اوتھوں مختلف رکھ لئے کے جاندے سن تے اپنے اپنے گھراں چ لاندے سن تے اپنے اپنے گھراں دی شان ودھائو ندے سن۔ گل خاناں اوہناں دی اینج حفاظت کردے سن جیویں اوہناں دے بال بچے ہون۔ اوہناں دا کہنا سی کہ میری تے کوئی اولاد نئیں سی۔ میں تے میری گھر والی نیں نکے جئے گھر دے پچھواڑے وچ نکا جیا باغ لایا۔ نکے وڈے گملے لیا کے رکھے۔ میں سکول چ سرکاری نوکری کردا ساں۔ سکیورٹی گارڈ دی۔ میری گھر والی سارا دن اوہناں بوٹیاں دی دیکھ بھال کردی رہندی۔ ودھدے ودھدیاں ساڈا نکا جیا باغ بہت وَدھ گیا تے فیر دوروں نیڑوں لوکی آکے بوٹے لئے جان لگ پئے تے ہولی ہولی میں ایہہ کم ودھا لیا۔ ساڈا دونواں جنیاں دا جی وی لگا رہندا اے تے لوکی ساڈے کولوں بوٹے وی لئے جاندے نیں۔ اج گل خانداں دی نرسری چ بڑی رونق سی۔ ہفتہ شجرکاری دا آغاز ہو رہیا سی۔ سرکار نوں بوٹے لان دا خیال آ گیا سی۔ بوٹے خرید کے اک وڈی جئی گڈی چ رکھے جان لگے۔ گل خاناں خوش سی کہ اج اوہدے کول پیسے وی چوکھے آئے سن۔ بوٹے آپس چ گلاں کر رہے سن۔ اک بیدرد نیں تلسی دے بوٹے دیاں کجھ پتیاں نوچ دتیاں۔ تلسی دا بوٹا پیڑ نال چیخ پیا۔ پر اوہناں دا درد کون سمجھے۔ بوٹیاں نوں گل خاناں دے نرم ہتھ یاد آ گئے۔ اوہناں نوں لگیا اسی انسان دے ہتھ نئیں درندیاں دے ہتھ چڑھ گئے آں۔ او نمانے کیہ جانن۔ ہجے اوہناں نیں ایس توں وڈے دکھ جھرنے نیں۔ کجھ بوٹے فٹ پاتھ تے لا دتے گئے۔ اوتھے دھواں‘ کڑی دھُپ‘ ساہ لینا اوکھا سی۔ ٹریفک دا اژدھام سی۔ اوتھے رُکھاں دی دیکھ بھال کرن والا کوئی نئیں سی۔ اسی سارے جاننے آں کہ رکھ بارش لیاندے نیں۔ شجرکاری دے موسم چ لکھاں بوٹے لائے جاندے نیں۔ مہم دا آغاز باقاعدہ حکومتی سربراہ دے ہتھوں کروایا جاندا اے۔ لیکن ایہ میلا گھڑی دی گھڑی ہندا اے۔ اے سب ہون دے باوجود ساڈا شہر کدی وی سرسبز نئیں ہندا کیونکہ اک پاسے اسی لکھاں روپیہ شجرکاری تے لا دینے آں۔ نال ای اسی دوجے بنے درخت کٹی جا رہے آں۔ جنگلات وچ کمی آ رہی اے۔ اے کوئی چنگی خبر نئیں۔ اسی رکھ وڈی جا رہے آں تے دھرتی دا حسن ویچ رہے آں۔ اسی دھرتی دی ککھ اجاڑی جا رہے آں۔ رکھ تے دھرتی دا زیور گہنے نیں۔ اسی ککھ دے ایس دکھ نوں سمجھدے ای نئیں بلکہ رکھاں نوں وی بے دردی نال کٹ رہے آں تے دھرتی ماں بانجھ ہو رہی اے۔ کسے دوروچ شیشم‘ پیپل‘ دیودار‘ ٹاہلی‘ کیکر دے رکھ بہت زیادہ سن۔ فیر سمے دے نال نال رکھ کٹے جا رہے نیں تے ککھ دے دکھ ودھدے رہے نیں۔ سانوں ایس گل دا کوئی احساس ای نئیں کہ درخت ساڈی لوڑ نیں۔ آکسیجن پہنچان دا سب توں وڈا ذریعہ نیں۔ مثال دے طور تے نیم دا درخت 55o ڈگری تک گرمی تے 10ڈگری تک ٹھنڈ برداشت کرسکدا اے۔ اک بارہ فٹ دا نیم دا بوٹا 3ائیرکنڈیشنرز دے مطابق ٹھنڈک پیدا کردا اے۔ رکھ انسان نوں چھاں‘ آکسیجن پرندیاں نوں آلتے تے بالاں نوں پینگاں پان دیاں سہولتاں دیندے نیں۔ ہن پنچھیاں نوں آلنے پان لئی تھاں نئیں ملدی۔ جد کوئی درخت کٹدا اے نال ای بہت سارے ٹھکانے مکا دیندا اے۔ کسے نیں کی سوہنا کہیا اے
کٹ گیا رکھ پر تعلق دی گل سی
بیٹھے رہے دھرتی تے پرندے ساری رات
رکھاں دے وی جذبات ہندے نیں۔ اوہناں نوں پیار کرئیے تے اوہ سانوں ودھ محبت دیندے نیں۔ رکھ بندے دا ساتھ جمن دیہاڑے توں لئے کے مرن دیہاڑے تک نبھاندے نیں۔ پنڈاں چ بالن دے طور تے استعمال ہندے نیں۔ کڑیاں داداج بناون لئی استعمال ہندے نیں۔ پر کسے کڑی دے جمن تے کدی کسے ویہڑے چے رکھ نئیں لاندے کہ کل نوں اوہدی لکڑ نال داج بنایا جائے۔
رکھاں دیاں تے بڑیاں بہاراں نیں۔ کجھ سمے پہلے شہر ہون یا پنڈ ہر گھر چ رکھ دا ہونا لازمی سی۔ اوہدے نال فضا وی صاف رہندی سی تے کم توں ویلے ہو کے گھر دیاں سواتیاں وی رکھاں تھلے بئے کے کنے کم نبیڑ لیندیاں سن۔ صاف ہوا ملدی سی۔ بیماریاں وی گھٹ سن۔ مصنوعی ٹھنڈک توں لوکی بچے ہوئے سن۔ ہن تے رکھاں دے کٹن نال لوکی اندراں دے ہو کے رہ گئے نیں۔ پنجریاں چ قید ہو گئے نیں۔ اینج جاپدا اے کہ اسی فطرت توں دور ہو گئے آں جد ایہہ ہندا اے تے فطرت ساڈے نال رس جاندی اے۔ بہت ساریاں بیماریاں گھیرا پا لیندیاں نیں۔ رکھ سانوں کسے وی لالچ توں بغیر اپنی چھاں‘ اپنی لکڑ‘ اپنے پھل‘ اپنے بیج سب کجھ دے دیندے نیں۔ بدلے چ ساڈے کولوں کجھ نئیں منگدے۔ صرف تھوڑی جئی سانبھ۔ نبی پاکؐ نیں وی رکھ لان دا حکم دتا اے کٹن دا نئیں۔
اووی اپنے لئی نئیں۔ رکھاں دے کٹن نال زمین دادرجہ حرارت وی ودھ گیا اے۔ دھرتی سڑن لگ پئی اے۔ بارشاں گھٹ ہو گئیاں نیں۔ صاف شفاف ہوا مکدی جا رہی اے۔ ہر پاسے خزاں باہواں کھلار کے کھلوتی اے۔ کدی سوچیا جے کہ اسی اوہناں رکھاں نوں تکلیف دینے آں جیہڑے کہ خزاں دی رت وچ اپنے پتیاں دی جدائی نوں وی برداشت نئیں کر سکدے۔ اوہناں دیہاڑیاں چ اوہ اداس ہو جاندے نیں۔ جنگلات دی کمی دی اک وڈی وجہ ٹمبر مافیا اے۔ جیہڑا جنگلات دی لکڑ چوری کر کے معاشرے نوں نقصان پہنچاندا اے۔ اسی جنگلات کٹ کے جانوراں کولوں اوہناں دے ٹھکانے کھو لینے آں۔ اے بہت وڈا ظلم اے۔ دھرتی ماں دی ککھ اجاڑ دینے آں۔ اوہنوں بانجھ کردینے آں۔ ایناں رُکھاں توں اسی کھان پین دا سامان لینے آں۔ ماحول دی خوبصورتی وکھاندے نیں۔ آکسیجن دے چلدے پھردے کارخانے نیں۔ بہت ساریاں دوائیاں اینا درختاں دی مرہون منت نیں۔ آلودگی نوں گھٹ کردے نیں۔ لکڑ چور جنگلات دے عملے دی ملی بھگت نال درخت کٹ دے نیں۔ پاکستان چ جنگلات دی صورت حال تسلی بخش نئیں ہووے گی۔ سانوں اپنی نویں نسل نوں عملی طور تے ایس پاسے لیانا پئے گا تاں جے ہر بچہ اپنے ناں دا بوٹا 4 یا 5 سال دی عمر چ لاوے۔ اوہدی دیکھ بھال آپ کرے۔ جد تک او رکھ نئیں بن جاندا۔ جیویں جیویں بچہ وڈا ہووے اوہدا لایا بوٹا وی وڈا ہووے۔ اک بچہ اپنے لئی خود آکسیجن دا سلنڈر درخت دی صورت وچ لاوے تے اوہدے کولوں آکسیجن لوے۔ جے گھر دے پنج جی نیں تے کم از کم دو رکھ تے اوس گھر چ ہونے چاہیدے نیں۔ فیر ای پاکستان چ تے پوری دنیا چ نسل انسانی دی ڈھوئی ایں۔ بقا اے ورنہ فیر فنا تے ہے ای ۔ اگر ساری شجرکاری چ لائے ہوئے پودیاں دی حفاظت نئیں کر سکدے تے لکھاں روپیہ سانوں روڑن دی کوئی لوڑ نئیں۔ سانوں رکھاں دی حفاظت لئی باقاعدہ کوئی منظم پروگرام بنانے پین گے تاں جے ومسماں دی شدت گھٹائی جا سکے۔ ہر پاسے خوشیاںپیلاں پاون۔ ڈنگر‘ پرندے‘ انسان سب قدرت دے نظارے لے سکن تے حیاتی پرسکون ہو سکے۔ ساڈی دھرتی ماں دی ککھ وی سکھ دا ساہ لوے۔ رکھاں نوں پال کے ککھ دے دکھ گھٹائو۔ فطرت نوں اپنے کول لیائو۔
