سجن دے ہتھ بانہہ اساڈی
ایم آر شاہد
نام تے تخلص حسین‘ پیو دا ناں شیخ عثمان قوم ڈھڈی راجپوت نال تعلق رکھدے سن۔ لہور دے وسنیک‘ ٹیکسالی دروازے 945ھ بمطابق 1545ء جنم لیا۔ ایہناں دے داداکلجس رائے ہندو سن اوہ فیروزشاہ تغلق دے سمے مسلمان ہوئے اوہ قوم دے ڈھڈی راجپوت سن۔ سرڈنرل ہٹسن نے لکھیا اے کہ… ڈھڈی جٹ وی سن تے راجپوت وی‘ مصنف راجپوت گوتس دا بیان اے کہ… ڈھڈی راجپوت پنوار خاندان دی لڈی ہن اوہناں دا اصل گڑھ میلسی ضلع ملتان اے تے ملتان منٹگمری لہور تے ستلج دے کنڈھے کنڈھے آباد ہن ویلا گزردا رہیا‘ باپ شیخ عثمان نے روزی کمان لئی تلوار چھڈ کے کھڈی شرن لئی تے جلاہیاں دا کم کرن لگے شاہ حسین لکھدے ہن… نائوں حسینا تے ذات جلاہا‘ گالیاں دیندیاں تانیاں والیاں‘ ایہناں دناں وچ ٹیکسالی دروازے دی وڈی مسیت وچ مولوی ابوبکر بچیاں نوں پڑھاندے سن۔ شیخ عثمان نے آپ نوں اوتھے قرآن مجید حفظ کرن لئی داخل کرا دتا۔ اوہ دس ورھے دے سن کہ ایہناں اٹھ دس پارے حفظ کر لئے ایہناں دناں وچ مولوی صاحب نوں ملن لئی اک صوفی درویش شیخ بہلول دریائی آئے۔ اوہ چنیوٹ ضلع جھنگ دے رہن والے اک ولی اللہ بزرگ سن۔ دریائے راوی اوہناں دناں وچ شاہدرہ دی بجائے شاہی قلعہ دے نیڑے وگدا سی۔
شیخ بہلول نے شاہ حسین نوں اوتھوں وضو لئی پانی دا لوٹا لیان لئی فرمایا اوہ جھٹ وچ لے آئے۔ آپ دی بھولی بھالی صورت چھٹ پئے وچ اوہ خدمت تے لگن ویکھ کے شیخ بہلول دریائی نوں آپ نے بہت پیار آیا۔ آپ نے شاہ حسین نوں پیار کیتا… کجھ پڑھ کے پھوک ماری تے دعا دتی جہدا اثر ایہ ہویا کہ آپ دا ذہن کھل گیا تے تھوڑے دناں وچ ای آپ نے سارا قرآن پاک حفظ کر لیا اوس دے بعد جد رمضان دا مہینہ آیا آپ نے نماز تراویح پڑھاندیاں ہوئیاں قرآن مجید سنا دتا… اک جگہ شاہ حسین فرماندے نیں:
ساجن دے ہتھ ڈور اَساڈی
میں ساجن دی گُڈّی
اِس ویلے نوں پَچھّو تاسیں
جد جا پوسیں وچ کُھڈّی
شاہ حسین نے تقریباً چھتی ورھے پہلے کٹھن زہد و ریاضت تے آخری ستائی ورھے مستی دے عالم وچ گزارے۔ آپ دیاں لکھیاں 163 کافیاں ملیاں نیں۔ کافی دے لفظی معنی نیں پوری یا مکمل۔
مورخ کہندے نیں کہ ایہناں داڑھی منا دتی۔ شراب دی صاحی پھڑ لئی گائون نچن والیاں دے ٹولے وچ جا رلے۔
تے راگ رنگ‘ ناچ گانے دیاں محفلاں دا دیوا بن گئے۔ شاہ حسین نوں ہندو منڈے مادھو نال بہت پیار سی اوہ وی ہر ویلے آپ دی خدمت وچ لگیا رہندا۔ اک دفعہ مادھو دے ماپے ہردوار اشنان لئی جا رہے سن مادھو نوں نال لے جانا چاہیا پر شاہ حسین ہوری ایہدی جدائی اک پل وی برداشت نہیں سن کر سکدے۔ ایہناں مادھو نوں کہیا توں ایہناں نوں جان دے اسیں آپ تینوں پچا دیاں گے مادھو مرشد دی ایہہ گل سن کے چپ کر رہیا اوہ چلے گئے… اک دن مادھو نوں اداس ویکھ کے آکھیا مادھو آ یار میرے پیراں تے پیر رکھ تے اکھاں میٹ‘ مادھو نے انج ای کیتا تے ویکھیا کہ اوہ اپنی ماں پیو نال ہردوار اشنان کر رہیا سی۔ کجھ چر پچھوں کہیا ہن اکھاں کھول دے جد اوس نے اکھاں کھولیاں تے اوہ اپنے مرشد کول سی۔ مادھو ایہہ کرامت ویکھ کے مسلمان ہویا تے پیر شاہ حسین دے قدمیں لگا رہیا۔
شاہ حسین ہوریں اپنی ایس کافی وچ اپنے عاجز تے فقیر ایہدے نال نال رب دے اک ہون دا اقرار انج کردے نیں۔
ربا میرے حال دا محرم توں
اندر توں باہر توں
روم روم وچ توں
توں ای تانا‘ توں ای بانا
سبھ کجھ میرا توں
شاہ حسینؒ بابا فرید شکر گنجؒ ہوراں توں کوئی پونے سو ورھے بعد وچ جمے۔ صوفی شاعراں وچوں حضرت شاہ حسینؒ ہوراں دا درجہ چنگا بھلا اُچا اے۔ آپ قادریہ سلسلے نال تعلق رکھدے سن آپ زمانہ ہندوستان وچ مغل اعظم اکبر دا زمانہ سی اک صوفی‘ صوفی ہون توں وکھ اک فنکار وی ہوندا اے یاں فیر فنکاراں ورگا نازک تے لطیف احساس وی رکھدا اے۔ ایہ اثر بھاویں حق وچ ہووے تے بھاویں مخالفت وچ۔ فارسی دے مقابلے وچ حضرت شاہ حسین ہوریں تصورات کولوں بہتے ای متاثر لگدے نیں۔ آپ ہوریں بابا فرید شکر گنج ہوراں توں بعد حالی تیک سبھ توں وڈے صوفی درویش شاعر نیں۔
شیخ سرہندی آکھدے نیں کہ جہڑا ایہناں کول مرید ہون لئی جاندا اوس نوں آکھدے داڑھی منا تے ٹھوٹھی (شراب) پی‘ جے اوہ من لیندا تے مرید کر لیندے نہیں تاں موڑ دیندے۔ آپ دا لباس لال رنگ دا سی ایس واسطے لعل حسین دے ناں توں مشہور ہوئے۔
شاہ حسین ہوریں اک ہور جگہ آکھدے نیں کہ پاک نظراں والے کدی وی لٹے نہیں جاندے۔ اج اسیں اپنیاں اکھاں دے کہنے لگ کے آپ بھلا کدی کالے سیاہ ریشم نوں چٹا رنگ چڑھوا سکدا اے۔ کاں کالیوں چٹے نہیں ہو سکدے۔
نی سیّو! اسیں نیناں دے آکھے لگے
جہناں پاک نگاہاں ہوئیاں
سَے کہیں نہیں جاندے ٹھگے
کالے پٹ نہ چڑھے سفیدی
کاگ نہ تھیندے بگے
شاہ حسینؔ شہادت پائین
جو مرن مِتراں دے اگے
کہندے نیں پئی مادھو نوں عین جوانی دے ویلے موت آ گئی جدوں اوہ عادت دے مطابق آپ دی خدمت وچ حاضر نہ ہویا تاں آپ اوہدے گھر ٹر گئے۔ ایہہ اوس سمے دی گل اے جدوں ہالی مادھو مسلمان نہیں سی ہویا۔ اوتھے جا ویکھدے نیں کہ مادھو مریا پیا سی اوہدے گھر والے غسل کرکے دفن کرن دیاں تیاریاں کر رہے سن۔ عورتاں وین کر رہیاں سن۔ شاہ حسین نے پچھیا تے لوکاں نے دسیا پئی تہاڈا مرید مر گیا اے آپ نے آکھیا مادھو نہیں مریا ایہہ تے زندہ اے فیر میت دے سرہانے کھلو کے آواز دتی مادھو یار اٹھ چلیے اوسے ویلے رب دی قدرت نال مادھو نے اکھاں کھول دتیاں تے آپ دے نال ٹر پیا۔ کول کھلوتے لوکی ایہہ نظارا ویکھ حیران تے سوچیں پے گئے۔ اک دوجی تھاں شاہ حسین دنیا دی اصل حقیقت دسدیاں ہوئیاں فرماندے نیں
جگ میں جیون تھوڑا کون کرے جنجال
کیں دے گھوڑے ہستی مندر کیں دا ہے دھن مال
کہاں گئے مُلاں؟ کہاں گئے قاضی؟
کہاں گئے کٹک ہزار؟
ایہ دنیا دن دو پیارے ، ہر دم نام سمھال
کہے حسینؔ فقیر سائیں دا جھوٹھا سبھ بیو پار
اک واری کسے خربوزے ویچن والے نے آپ نوں کہیا میں ذرا کم جا رہیا ہاں تسیں خربوزیاں دی راکھی کرنا… ایہناں ہوکا لایا ’’ٹکے ٹکے خربوزے پتر نال‘‘ کہندے نیں کہ اوس ویلے جہناں جہناں آپ کولوں خربوزے خریدے اوہناں دے گھر پتر ہوئے۔ فیر اک ہور تھاں اپنی کافی وچ آکھدے نیں: میں اپنے محبوب حقیقی دے کول جانا اے میرے نال کوئی چلے پر اوتھے تے کلیاں ای جانا پیندا اے۔
میں بھی جھوک رانجھن دی جانا
نال میرے کوئی چلّے
پیراں پوندی مِنتاں کردی
جانا تاں پیا اکلے
نیں بھی ڈونگھی تُلا پرانا
شینہاں پتن ملے
جے کوئی خبر مِتراں دی لیاوے
ہتھ دے دینی آں چھلے
ہیر رانجھے دا قصہ پنجاب دا مشہور ترین لوک قصہ اے ہیر شاہ حسین دے ویلے توں کوئی سو ورھے پہلاں مری اے آپ دے استاد شیخ بہلول دریائی سن۔ چنیوٹ سرگودھیوں وی نیڑے تے جھنگوں وی‘ ایس لئی شاہ حسین نوں ایس کر کے لوک قصے نال وی واقفیت سی۔ دوجے پاسے کجھ ایس طرح وی آکھدے نظر آئے نیں۔
اے ماں میں اپنی جدائی تے وچھوڑے دا حال کنہوں جا کے دساں۔ میرے مرشد کامل دی جدائی دی اگ بھانبھڑ بن کے میرے اندر نوں جلا رہی اے۔ ہن میتھوں مرشد دی جدائی برداشت نہیں ہوندی۔ شاہ حسین ہوری ایہہ اشارا لوکاں بھاویں مرشد ول کردے نیں حالاں کہ ایہناں دا کہن اپنے خالق حقیقی نال اے۔
مائے نی میں کنہوں آکھاں در وچھوڑے دا حال
دھواں دُھکھے میرے مُرشد والا جاں پھولاں تاں لال
سولاں مار دیوانی کیتی برہوں پیا خیال
حضرت شاہ حسین دریائے راوی دے کنڈھے اُتے رات دے ویلے قرآن پاک جہڑا اوہناں حفظ کیتا سی اوہدی تلاوت کردے سن مرن توں کجھ چر پہلوں اوہناں دسیا سی پئی ایہہ تھاں ساڈا اصل ڈیرہ نہیں… فیر خدا دا کرنا انج ای ہویا آپ دے مرن توں بعد راوی وچ ہڑ آیا تے آپ دی قبر نوں روڑھ کے لے گیا۔ ایس توں بعد جدوں قبر دا نشان نہ رہیا تاں مادھو نے شاہ حسین دی میت نوں کڈھیا‘ نہلایا تے نماز جنازہ پڑھا کے باغبانپورہ وچ لے جا کے دفن کیتا۔ جتھے اج کل ایہناں دا رونق بھریا مزار مبارک اے۔
حضرت مادھو لال 983ء وچ جمیا‘ شاہ حسین ہوراں دی حیاتی وچ ہندو توں مسلمان ہویا۔ حضرت شاہ حسین دی وفات توں بعد 35 ورھے سجادہ نشین رہیا تے فیر 1543 وچ مرن توں بعد اپنے مرشد دے کول ای دفن کیتا گیا حضرت شاہ حسین دے مزار اُتے ہر سال مارچ دے مہینے میلا لگدا اے سکھ سمے ایتھے میلا بسنت اُتے بھردا سی۔ ایس میلے نوں چراغاں دا میلہ وی کہندے نیں کیوں جے ایتھے رات نوں چراغ جلائے جاندے نیں۔
دوروں دوروں لوکی آ کے ایتھوں فیض حاصل کردے نیں تے منہ منگیاں مراداں پائوندے نیں۔ اوہناں دی روحانیت تے فقیری دا ہر ویلے دریا وگدا رہندا اے۔ آپ نے 63 ورھے دی عمر پا کے 1008ھ بمطابق 1599ء وچ وفات پائی۔٭٭
