گورداس پور سے کرتارپور تک

گورداس پور دے ناں توں ای ظاہر اے کہ ایہ سکھا ںدا شہر اے یاں کسے سکھ دے ناں تے آباد کیتا گیا اے۔ ایسے طرح کرتارپور دے ناں توں وی ظاہرہو رہیا اے کہ ایہ سکھاں دا آباد کردہ یاں سکھاں نال وابستہ مقام دا ناں اے۔ اصل وچ ایہ دوویں تھاواں اک ای علاقے وچ نیں کرتارپور تے نِرا اک پنڈ اے ایہدے ریلوے اسٹیشن دا ناں دربار صاحب کرتارپور اے پر گورداس پور برصغیر پاک و ہند دی تقسیم توں پہلاں ضلع سی اک بھرپور شہر سی کرتارپور ایسے ضلع گورداس پور دا حصہ سی۔ گورداس پور ضلع وچ ڈیرہ بابا نانک’ بٹالہ’ کلانور’ دھاریوال تے پٹھان کوٹ سنے کئی نامور قصبے تے شہر شامل سن۔ کلانور وچ اکبراعظم دی تاج پوشی ہوئی۔ ایس مغل حکمران نے برصغیر تے 51 ورھے حکومت کیتی۔ بٹالہ نوں آئرن سٹی کہیا جاندا سی پورے برصغیر وچ لوہے دے سامان دی تیاری بٹالہ توں ودھ کے کدھرے ہور نہیں سی ہوندی۔
دھاریوال وچ 1880ء وچ وول مل سی ایہ اوہ زمانہ سی جدوں پورے برصغیر وچ کسے ہور شہر وچ وول مل نہیں سی۔ پٹھان کوٹ جو کدی گورداس پور دی تحصیل سی ہن ضلع بن چکیا اے۔ بھارت نوں کشمیر نال ملان لئی واحد زمینی راہ ضلع گورداس پور توں ای گزردا اے۔ تقسیم توں پہلاں ایہ بڑا اہم ضلع سی ایس ضلع دا اکثریتی رقبہ دو دریاواں دے وچکار سی ضلع گورداس پور دریائے راوی تے دریائے بیاس دے وچکار اک خوبصورت تے بڑا مردم خیز خطہ سی۔ تقسیم دے وقت جتھے پنجاب تقسیم ہویا تے اوتھے صوبے دی تقسیم دے نال نال گورداس پور واحد ضلع سی جو بطور ضلع وی تقسیم ہو گیا۔ ایس لئی گورداس پور ضلع دا اکثریتی علاقہ بھارت دے حوالے کر دتا گیا تے کجھ حصہ پاکستان دے کول آ گیا ایسے کجھ حصے وچ کرتارپور اے جو بابا گورونانک دی آخری آرام گاہ اے۔ گورداس پور توں آن والے وی کمال دے لوک سن پاکستان وچ جے بٹالہ انجینئرنگ نوں ختم نہ کیتا جاندا تے اج پاکستان کدھرے ہور ہوندا۔ اسلم گورداس پوری نے تے ناں دے نال لکھ دتا پر شعیب بن عزیز لکھ کے تے نہ دس سکے اوہ ہن وی گورداس پور دی محبت وچ گرفتار نیں جے شعیب بن عزیز دے سامنے گورداس پور دا ناں لیا جاوے تے اوہ گہری سوچاں وچ اتر جاندے نیں۔
ایہناں یاداں وچ پروئی کتاب چڑھدے سورج دی سرزمین نارووال دا احوال یعنی ”گورداس پور سے کرتارپور تک” میرے سامنے اے ایس کتاب دی ابتدائی تے بھرپور کاوشاں وچ نسیم درمانوی دیاں ان گنت مسافتاں شامل نیں فیر ایہدے بعد ایس سفر وچ سید عارف نوناری وی شامل ہو گئے۔ ایس لئی دو محبت کرن والے لکھاریاں نے یاداں دے سنگم تے ایس کتاب نوں ترتیب دتا اے۔ کتاب دے اک ٹائٹل تے کجھ مشاہیر دیاں فوٹواں دے نال مجیب الرحمن شامی’ ایس ایم ظفر’ سہیل وڑائچ’ اوریامقبول جان تے ڈاکٹر امجدثاقب دی آراء شامل نیں۔ میں ایتھے سہیل وڑائچ دی رائے وچوں اک جملہ مستعار لینا واں ایہ کتاب ضلع نارووال دی تریخ گھٹ تے انسائیکلو پیڈیا زیادہ لگدی اے۔ ایہ گل بالکل ٹھیک اے پر ایس حقیقت توں انکار کرنا وی مشکل اے کہ ایہدے وچ شہراں’ پنڈاں تے قصبیاں دی تریخ دا تذکرہ وی اے۔ ایس کتاب وچ جنے مشاہیر دا ذکر کیتا گیا اے ایہناں ساریاں دا ناں لکھنا تے اک کالم وچ بڑا اوکھا اے پر ایس کتاب نوں پڑھو تے اندازہ ہوندا اے کہ ایس دھرتی یعنی ضلع نارووال نے کیہ کیہ شخصیات پیدا کیتیاں۔ ایتھوں دی روحانی شخصیات وچ پیر جماعت علی شاہ لاثانی’ امیر ملت پیر جماعت علی شاہ (ایہ دوویں ہم نام خالہ زاد بھائی سن) آغا شہید’ خواجہ عبدالسلام چشتی’ سید ہاشم شاہ’ محمود الحسن گیلانی تے پیر محمد ضیاالحق نقشبندی سنے کئی نامور شخصیات شامل نیں۔ ایسے طرح سیاسی شخصیات وچ پنجاب اسمبلی دے پہلے سپیکر سر شہاب الدین ورک، لارڈ ملہی، بیرسٹر چوہدری سلطان بخش، (فیض احمد فیض کے والد) چوہدری محمد سرور خان، شیخ کرامت علی، کرنل امجد حسین سید، ایس ایم ظفر، چوہدری عبدالرحیم، انور عزیز چوہدری، دانیال عزیز، سابق وزیر خارجہ عبدالستار، بارک اللہ خان، احسن اقبال، طارق انیس، مشاہد حسین سید، ڈاکٹر اسد محمد خان، خضر الیاس ورک تے رئوف ہندل سنے دوجے شامل نیں۔
ادب دی دنیا وچ نارووال دا ناں اہم اے۔ پنڈت میلا رام وفا، فیض احمد فیض، زیڈ اے سلہری، وارث سرہندی، صادق حسین کاظمی، فاخر ہریانوی، افضل احسن رندھاوا، پروفیسر یونس احقر، راس و رام لیلا دے خالق بھگت مایا رام، ہمت رائے شرما، شیو کمار بٹالوی، راجندرکمار،دیوآنند، حکیم محمد ارشد شہزاد، محمد طفیل باجوہ، سید عارف، بشارت علی سید، محمد عباس مرزا، سرور ارمان، سلیم شاہد، اجمل جامی، ندیم اختر ندیم، کرنل امجد حسین امجد، ڈاکٹر یوسف عالمگیرین، خالد منہاس، بریگیڈیئر صولت رضا، ابرار ندیم، سرفراز سید ، سعادت خیالی، سجاد میر، تنویرقیصر شاہد، زاہد چوہدری تے اقتدار گیلانی سنے بہت سارے اہم ناں شامل نیں۔ ایس کتاب وچ مشاہیر دی وڈی گنتی دا تذکرہ اے ایہ کتاب واقعی نارووال دا انسائیکلو پیڈیا اے۔ ایس وڈی کامیابی تے نسیم درمانوی تے سید عارف نوناری مبارکباد دے مستحق نیں۔ آخر وچ اسلم گورداسپوری دا شعر پیش خدمت اے:
کون اس عشق کے معیار پر پورا اترا
فیصلہ اس کا سر دار ہوا کرتا ہے