موسمیاتی کانفرنس تے فیصلے

موسمیاتی تبدیلیاں دے حوالے نال عالمی سطح اتے کجھ دہائیاں توں ہلچل ضرور اے مگر جِنھاں زور تقریراں تے بیانان اتے دتا جاندا اے عملی طور تے کجھ خاص تحریک نظر نہیںآندا۔ ہر اجلاس وچ اچے اچے دعوے کیتے جاندے نیں تے فیر کجھ وعدے کردے ہوئے فیصلے سنائے جاندے نیں مگر وعدے ایفا ای نہیں کیتے جاندے۔ دُوجا ایہہ کہ جہڑے فیصلے کیتے جاندے نیں اوہناں اتے عملدرآمد دی رفتار بہت سست بلکہ نہ ہون دے برابر اے۔ ایسے وجہ نال ازہان وچ ایہہ خیال پکا ہو رہیا اے کہ دنیا نوں موسمیاتی تبدیلی دا ادراک محض کہن دی حد تک اے کیوں جے عملی طور تے اخلاص دا اظہار نہیں ہو رہیا۔ جے ہوندا تے وعدیاں دی پاسداری تے فیصلیاں اتے عملدرآمد دے حوالے نال موجودہ حالات نہ ہوندے بلکہ وعدیاں دی پاسداری تے فیصلیاں اتے عملدرآمد دا وی کوئی طریقہ کار طے کیتا جاندا جہدے چانن وچ اقوام متحدہ دے ممبر ملکاں دی حوصلہ افزائی یااوہناں دے خلاف تادیبی کارروائی کیتی جاندی لیکن ایسا کجھ وی نہیں ہو رہیا بلکہ رویے توں بے نیازی جھلکدی اے۔
FATFجیسی تنظیم نے ممبران ملکاں ولوں عہدو پیمان دے مطابق عملدرآمد دا جائزہ لین دا ایسا طریقہ کار بنا رکھیا اے جہدے تحت جہڑے ممبران تنظیم دے قواعد و ضوابط دی پاسداری نہیں کردے اوہناں دا جائزہ لے کے شروع وچ نام گرے لسٹ وچ شامل کیتا جاندا اے جہدا مطلب ہوندا اے کہ ایس ملک اتے نظر رکھی جاوے گی۔ عملدرآمد لئی کجھ نکات دی فہرست دتی جاندی اے فیر وی روش تبدیل نہ کرے تے ایس پاداش وچ بلیک لسٹ کردتا جاندا اے جہدا مطلب ایہہ اے کہ ایس ملک دے آمدن دے ذرائع وچ شفافیت نہیں۔ا یس بنا تے دوجے ملک تعاون یا شراکت داری توں احتیاط کرن لگدے نیں حالانکہ رقماں دی غیر قنونی منتقلی توں ودھ دنیا نوں خطرہ موسمیاتی تبدیلیاں توں اے کیوں جے موسمیاتی تبدیلیاں توں پوری دنیا متاثر ہو رہی اے۔ مصر دے سیاحتی شہر شرم الشیخ وچ ست تے اٹھ نومبر نوں منعقد ہون والی دو روزہ سربراہی کانفرنس (کانفرنس آف دی پارٹیز) کوپ اختتام پذیر ہوچکی جہدے وچ پاکستان نوں بطور شریک صدر شامل ہون دا موقع ملیا۔ ایس دوران وزیراعظم شہباز شریف نے سیلاب نال ہون والی تباہ کاریاں دا مقدمہ پیش کیتا مگر موجودہ کانفرنس دے دوران ہون والے معاہدے تے وعدیاں دی پاسداری ہووے گی۔ اقوام عالم دی غیر سنجیدگی دے تناظر وچ ایس حوالے نال صدفی صد یقین نال ہاں وچ جواب نہیں دتا جا سکدا۔
اقوام متحدہ دی 27ویں موسمیاتی کانفرنس جہنوں کوپ 27دا نام دتا گیا اے وچ کافی لچھے دار گلاں ہوئیاں۔ متاثرہ ملکاں دی مدد تے بحالی دے اعلانات وی ہوئے۔ یو این او دے سیکرٹری جنرل انٹیونیو گوتریس نے وی سارے ملکاں نوں تعاون ودھان دی لوڑ اتے زور دتا مگر اکثر امیر تے ترقی یافتہ ملکاں دے کردار توں غیر سنجیدگی عیاں اے ایسے لئی کرہ ارض نوں موسمیاتی تبدیلیاں تے ودھدی حدت توں محفوظ رکھن دے فیصلیاں اتے عمل وی ہووے گا۔ کسے نوں انج ہون دا یقین نہیں۔ کانفرنس وچ ہون والی گلاں گفتار تک محدود رہن دا امکان بوہتا اے حالانکہ موسمیاتی تبدیلیاں دے تباہ کن اثرات تے مہلک وباواں حقیقت دا روپ دھارن لگیاں نیں جہناں دے توڑ لئی ساری اقوام نوں کسے ٹھوس تے نتیجہ خیز یک نکاتی ایجنڈے اتے متفق ہو جانا چاہیدا اے جو گفتار دے مطابق کردار نوں یقینی بناوے۔ افسوس کہ صورتحال بڑی مایوس کن اے۔
حدت دی غیر معمولی لہر بارے اقوام متحدہ نے 5مئی 2018 نوں اپنی انتباہی رپورٹ وچ پاکستان تے بھارت دے متاثر ہون دا خدشہ ظاہر کردے ہوئے امکان ظاہر کردتا سی کہ مذکورہ ملکاں وچ نہ صرف ہزاراں موتاں ہو سکدیاں نیں بلکہ فضائی معیار ڈِگن دے علاوہ بجلی تے پانی دے نال زرعی پیداوار وچ وی کمی آوے گی جہدے توں بھک تے افلاس ودھ سکدی اے۔ انتباہ دے چانن وچ لوڑ ایس گل دی سی کہ فوری طور تے احتیاطی تدبیراں کیتیاں جان تے ذمہ دار ملک اپنا بھرواں کردار ادا کرے مگر ایسا کجھ ویکھن وچ نہیں آیا۔ ایسے وجہ نال پاکستان نوں تریخ دے بدترین سیلاب دا سامنا کرنا پیا۔ جے اسکاٹ لینڈ وچ سی او پی 26دے تحت نومبر 2021دے آغاز وچ سو ملکاں دے سربراہواں نے گلوبل وارمنگ 1.5تک رکھن تے جنگلاں دے کٹائو نوں روکن لئی رل کے کم کرن دا عزم کیتا مگر ایہہ عزم وی صرف عزم تک ای محدود رہیا۔ عملی طور تے بہت گھٹ پیش رفت ہوئی حالانکہ وڈے پیمانے اتے اجتماعی کاوشاں دی لوڑ اے لیکن اجے تک مجرمانہ غفلت ترک نہیں کیتی گئی تے موسمیاتی سرمایہ کاری توں اجتناب کیتا جا رہیا اے۔ امیر ملکاں ولوں ازالہ نقصان دے ضمن وچ وعدے وی بار بار اپیلاں دے باوجود پورے نہیں کیتے جا رہے۔ ایسا طرزعمل ای برقرار رہیا تے آئندہ تباہی دی لہر بوہتی شدید تے تباہ کن ہو سکدی اے جہدی لپیٹ وچ صرف پاک بھارت ای نہیں دُوجے ملک وی آ سکدے نیں۔
ایہہ جہڑا زمینی درجہ حرارت وچ وادھا اے ایہدے ذمہ دار غریب ملک نہیں بلکہ صنعتی طاقتاں نیں جہناں دی غیر سنجیدگی نال زمین گرم ترین ہوندی جا رہی اے۔ یو این او دی رپورٹ دے مطابق 19ویں صدی دے اختتام توں لے کے ہن تک درجہ حرارت وچ وادھا گیارہ ڈگری ریکارڈ کیتا گیا۔ جے پچھلے30ورھیاں دا جائزہ لیے تے ایس مختصر مدت وچ وادھا 50فیصد بندا اے جہدے وچ کمی لیان لئی عالمی برادری نوں ہنگامی بنیاداں اتے کم کرنا چاہیدا اے تے فضا توں آلودگی ختم کرن اتے خصوصی توجہ دین دی لوڑ اے۔ جے درجہ حرارت وچ وادھے نوں کنٹرول کر لیتا جاوے تے گلیشیئر دا پگھلائو وی گھٹ ہو جاوے گا مگر صرف کہن نال کجھ نہیں ہو سکدا جدوں تک عملی طور تے اقدامات نہیں کیتے جاندے۔ ہو ایہہ رہیا اے کہ بہتری لیان دے اقدامات دے بجائے توانائی دے حصول تے صنعتی سرگرمیاں لئی کوئلے دا استعمال اک واری فیر دوبارہ ودھن لگیا اے جو نہ صرف ہوا وچ آلودگی دا کارن اے بلکہ زمینی حدت وچ وی خطرناک حد تک وادھا دی وجہ اے۔ ایس توں کمزور ملکاں دا تے نقصان ہو ای رہیا اے ترقی یافتہ ملک وی متاثر ہون لگے نیں۔ عالمی ادارہ صحت 2022دے دوران یورپ وچ گرم ترین موسم دی وجہ نال ہن تک گھٹ توں گھٹ پندرہ ہزار موتاں ہو چکیاں نیں۔ ایس حوالے نال سپین تے جرمنی دا شمار سرفہرست ملکاں وچ ہوندا اے لہٰذا ایہہ کہنا کہ نقصان صرف پاک بھارت نوں ای ہووے گا مکمل طور تے درست نہیں۔
ایہہ کہنا مبنی برحقیقت اے کہ امیر ملکاں دی بے احتیاطیاں دی سزا غریب ملک بھگت رہے نیں حالانکہ غریب ملکاں دا کاربن دے اخراج وچ حصہ بہت ای گھٹ اے۔ لوڑ ایس امر دی اے کہ ساری قوماں غیر سنجیدگی ترک کردے ہوئے رل کے کم کرن تے موسمیاتی تبدیلیاں وچ خطرناک حد تک تبدیلیاں دی رفتار گھٹ کرن وچ حصہ پان۔ ایہدے لئی ضروری اے کہ نہ صرف ویلے تے فیصلے کیتے جان بلکہ عملدرآمد اتی توجہ وی دتی جاوے۔ جے موجودہ صورتحال بوہتی دیر برقرار رہندی اے تے کرہ ارض ایس حد تک گرم ہو جاوے گا جو انسان سنے ہر قسم دے جانداراں دی رہائش دے قابل نہیں رہوے گا۔