کشمیر تے انسانی حقوق

حمید اللہ بھٹی

دنیا وچ ریاستی مفاد تے مالیاتی سرگرمیاں اتے بوہتی توجہ دتی جاندی اے حالانکہ متمدن دنیا نوں ریاستی مفا د تے مالیاتی سرگرمیاں وانگوں انسانی حقوق نوں وی اولیت دینی چاہیدی اے مگر جیویں جیویں دنیا ترقی دی منزلاں طے کردی جا رہی اے تے ذرائع آمدروفت وچ وادھا ہو رہیا اے۔ انسانی حقوق دی پامالی ودھدی جا رہی اے۔ تجارتی مفاد اتے انسانی تے مذہبی حقوق قربان کیتے جا رہے نیں۔ ایہدی واضح مثال ہمسایہ ملک بھارت اے جتھے مسلمان’ سکھ’ عیسائی تے دلت روز بدترین سلوک نال دوچار ہوندے نیں۔ انسانی تے مذہبی حقوق دی پامالی عروج تے اے مگر عالمی طاقتاں چشم پوشی دی پالیسی اتے عمل پیرا نیں جہدے توں اقلیتاں دی اجیرن زندگی ہور بدتر ہوندی جا رہی اے۔ بھارت نے مکاری تے چالاکی نال سکیولر ریاست ہون دا جھانسہ دے کے دنیا کولوں کئی دہائیاں تک ملک وچ جاری انسانی حقوق دی پامالی نوں لکائے رکھیا مگر پچھلی دو دہائیاں توں بی جے پی جیسی جنونی تے انتہا پسند جماعت نے ہن تے سکیولر کہن دا ایہہ تکلف وی ترک کردتا اے تے واضح طور تے ہندوتوا نظریے اتے عمل پیرا اے جہنوں ہندو آبادی ولوں پذیرائی مل رہی اے۔ گجرات وچ بطور وزیراعلیٰ ہندوواں دے جذبات نال کھیڈ کے ای نریندر مودی جیا سفاک شخص وزیراعظم جیسے طاقتور ترین منصب تک پہنچیا۔جے اوہ گجرات وچ ہزاراں مسلماناں نوں قتل نہ کرانا تے فیر قاتلاں نوں تحفظ نہ دیندا تے ایس منصب تک شاید ای پہنچ پاندا۔ ایسے بنا تے ہن ہندوستان حکومت نے سکیولر ریاست دا ظاہری دعویٰ وی بالائے طاق رکھ دتا اے کیوں جے ہندو صرف اوسے جماعت نوں ووٹ دیندے نیں جہڑی ملک نوں ہندو ریاست بنان دا نعرہ لاوے ۔ ملک دی اکثریت وچ پروان چڑھدی ایہو سوچ بی جے پی جیسی فاشسٹ جماعت کیش کرا رہی اے جہدا ہنوز دنیا ادراک کرن توں قاصر اے۔
جے بھارت نے سکیولر ریاست دا ظاہری پیراہن اتار کے خالص ہندو ریاست بنن ول سفر شروع کر رکھیا اے تے محدود پیمانے تے ای سہی’ کجھ ملکاں نوں کسے حد تک احساس ہون لگیا اے۔ اقوام متحدہ دی انسانی حقوق کونسل دے یونیورسل پیریڈک ریویو و ورکنگ گروپ نے اپنے حالیہ اجلاس دے دوران بھارت وچ انسانی حقوق دے ریکارڈ دا جائزہ لیتا چوتھی واری لیتے گئے جائزے وچ وڈی گنتی وچ کئی ملکاں نے تشویش دا اظہار کیتا جہناں وچ امریکہ’چین’ برطانیہ’ فرانس’ کینیڈا’ سوئٹزرلینڈ’ آسٹریلیا’ یوکرین ،ترکی،بیلجیئم،جنوبی افریقہ ،سپین ،نیپال،سعودی عرب ،جرمنی، ملائشیا،نا روے،اٹلی ،جنوبی کوریا،سنگاپورسنے دوجے ملک شامل نیں جہناں نے انسانی حقوق دے حوالے نال بھارتی اطوار اتے بداعتمادی ظاہر کردے ہوئے انسانی حقوق دا تحفظ یقینی بنان دا مطالبہ کیتا اے لیکن ایہہ تشویش زبانی کلامی حد تک اے۔ کیہ بھارت عالمی آواز نوں اہمیت دے کے طرزعمل اتے نظرثانی کرے گا؟ ایسی کسے توقع دا پورا ہونا مشکل ای نہیں ناممکن اے۔ ایہدی وجہ ایہہ اے کہ جے اقوام متحدہ کشمیر دے حوالے نال اپنی ای پاس کردہ قرارداداں اتے عمل کران تے توجہ دیندی تے اج پوری کشمیر دی وادی نوں انج جیل بنان دا بھارت نوں حوصلہ نہ ہوندا۔ایسے تناظر وچ کہہ سکنے آں کہ بھارت وچ جاری انسانی حقوق دی پامالی دے جرم وچ عالمی طاقتاں تے اقوام متحدہ وی برابر دی حصہ دار تے ذمہ دار نیں۔ جے دنیا اقلیتاں دے مذہبی تے انسانی حقوق دا تحفظ یقینی بنان وچ سنجیدہ اے تے بھارت نوں مالیاتی تے تجارتی سرگرمیاں دے حوالے نال ویکھن تے اہم تصور کرن دی پالیسی اتے اوہنوں نظر ثانی کرنا ہووے گی۔
جنیوا وچ 41ویں یونیورسل پیریڈک ریویو وچ بھارت وچ انسانی حقوق دی صورتحال دے جائزے وچ چار ملکاں نے مشترکہ طور تے بھارت اتے زور دتا اے کہ اوہ تشدد دے خلاف عالمی کنونشن دی توثیق کرے۔ چیک ری پبلک نے بھارتی حکومت اتے زور دتا اے کہ جموں و کشمیر وچ صحافیاں اتے ہون والے حملیاں دی آزادانہ تحقیقات کرے جد کہ ترکی نے کہیا اے کہ اوہ جموں و کشمیر وچ دیرپا امن دا خواہاں اے۔ بلجیم نے جموں و کشمیر دا نام لئے بغیر بھارت کولوں مطالبہ کیتا اے کہ آرمڈفورسز سپیشل ایکٹ ختم کیتا جاوے۔ ایہناں مطالبات اتے طائرانہ نظر پاندے ای اندازہ ہو جاندا اے کہ ایہہ ناکافی نیں تے دنیا نوں ایہدے توں کجھ بوہتا کرن دی لوڑ اے تاں جے بھارت وچ پنپدی جنونی سوچ وچ کمی لیائی جا سکے مگر دنیا دا خموش رہنا یا مطالبات وچ وی ابہام رکھنا عالمی سطح اتے بھارت دے رسوخ دی نشاندہی دا عکاس اے۔ جدوں تک دنیا مذہبی تے انسانی حقوق دی آزادیاں دے حوالے نال اپنا یا دہرا معیار ختم نہیں کردی۔ مذہبی تے انسانی حقوق پامال ہون دا سلسلہ موقوف نہیں ہو سکدا ایہدے لئی لازم اے کہ ریاستی مفاد’ مالیاتی تے تجارتی سرگرمیاں توں بالاتر ہو کے فیصلے کیتے جان۔ بدقسمتی نال ایسا نہیں ہو رہیا بلکہ مخصوص گروپاں تے علاقائی ترجیحات دی بنا تے ظالم تے جابر ملکاں نوں استثنیٰ دتا جاندا اے۔ ایس طرزعمل نال بھارت ناجائز فیدہ چک رہیا اے تے اوہنوں جنونی حکومت بلا خوف و خطر انسانی حقوق دی پامالی دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے کیوں جے فیصلہ سازی دی قوت رکھن والی طاقتاں کولوں اوہنوں کوئی خطرہ نہیں بلکہ ایہہ طاقتاں بڑی حد تک اوہدی پشت پناہی کردیاں نیں۔ جے ایہہ طاقتاں صرف تجارتی سرگرمیاں دا سلسلہ عارضی طور تے ای موقوف کر لین تے بھارت نوں بڑی آسانی نال راہ راست اتے لیانا ممکن اے لیکن امریکہ’ برطانیہ’فرانس دے علاوہ روس وی تنقید کرن یا مذہبی تے انسانی حقوق دا تحفظ یقینی بنان جیسے مطالبات کرن توں گریزاں اے جو ظالم تے جابر جنونی ملک دی حوصلہ افزائی کرن دے مترادف اے۔
مقبوضہ کشمیر دی خصوصی حیثیت دے خاتمے مگروں غیر معمولی ترقی دے بھارتی دعوے وی غیر حقیقی ثابت ہوئے نیں کیوں جے خصوصی حیثیت دے خاتمے مگروں کشمیریاں نوں ریلیف نہیں ملیا بلکہ تکلیفاں وچ وادھا ہویا اے۔ اوہناں دی زندگیاں نوں لاحق خطرے ایس حد تک ودھ گئے نیں کہ پوری وادی وچ جہنوں چاہندے نیں فوجی چک لیندے تے شدید تشدد دا نشانہ بناندے ہوئے مار دیندے نیں۔ انج کردے ہوئے بالاں’ بڈھے’ زنانیاں تے نوجواناں وچ کوئی تخصیص نہیں کیتی جاندی۔ دوران تشدد مرن والیاں دی آخری رسماں دی ادائیگی نوں وی مداخلت توں روک دتا جاندا اے۔ کشمیر وچ جے کسی شعبے وچ ترقی ہو رہی اے تے اوہ قبرستان نیں۔ بزرگ کشمیری رہنما علی گیلانی نوں اسیری دے دوران علالت ے دناں وچ نہ صرف علاج تے معالجے توں محروم رکھیا گیا بلکہ بعداز مگر تدفین دے دوران اہلخانہ نوں مذہبی رسومات توں روک دتا گیا تے ایس دوران اوہناں دی عمر رسیدہ بیوہ نوں وی تشدد دا نشانہ بنان توں گریز نہ کیتا گیا۔ ایہہ انسانی تے مذہبی حقوق دی بدترین خلاف ورزی اے۔ خصوصی حیثیت دے خاتمے دا نتیجہ ایہہ نکلیا اے کہ کشمیر دا مسلم تشخص ختم کیتا جا رہیا اے۔ مسلم اکثریت ختم کرن تے اقلیت وچ بدلن لئی لکھاں بھارتیاں نوں ڈومیسائل جاری کیتے جا رہے نیں۔ مسجداں تے مدرسے ختم کیتے جا رہے نیں۔ زرعی اراضی اتے بھارتی فوجاں قبضے کر رہیاں نیں۔ کشمیریاں نوں آمدن دے ذرائع توں محروم کرن لئی اوہناں دے باغ تباہ یا تلف کرن دا سلسلہ جاری اے لیکن اقوام عالم دی بے حسی تے لاتعلقی ختم نہیں ہو رہی۔ لوڑ ایس امر دی اے کہ جے انسانی حقوق دی پامالی روکنی اے تے مذہبی حقوق دا تحفظ یقینی بنانا اے تے بھارت نوں مالیاتی تے تجارتی حوالے نال ویکھن دی پالیسی اتے نظرثانی کرنا ہووے گی نہیں تے ایمنسٹی انٹرنیشنل لکھ آکھے کہ بھارتی حکومت اقلیتاں کولوں حقوق واپس لے رہی اے جنونی ہندو سرکار نوں کوئی فرق نہیںپووے گا۔

hameedullahbhati@gmail.com