نواں آیاں ایں سوہنیا

وسعت اللہ خاں

برصغیر وچ فلم دا جنم 1913 وچ مہاراشٹر دے فلم ساز تے ڈائریکٹر دادا صاحب پھالکے دی فلم راجہ ہریش چندر دی شکل وچ ہویا۔ ایہ اصل وچ اوس فلمی بارش دا پہلا قطرہ سی جو فیر مرحلہ وار ممبئی’ مدراس’ کولکتہ تے لہور تک برسی تے پچھلے اک 109 ورھیاں وچ اک سو اک فلماں ویکھن نوں ملیاں۔ ایہناں وچ اوہ فلماں وی شامل نیں جو زمان و مکان دی قید توں آزاد ہو گئیاں تے اپنے زمانے دی فلمی بھیڑچال دا رخ ہمیشہ لئی موڑ دتا۔ اوس سلسلے دی اک فلم 1957ء وچ ریلیز ہون والی مدرانڈیا سی۔ جہدے وچ ظلم دے خلاف اک بیوہ دی جدوجہد تے اولاد دی پرورش تے تربیت دے چیلنج نوں وکھایا گیا۔ اوس دور وچ کیوں جے کھبی باہی دے تخلیق کار ہالی وڈ توں بالی وڈ تک چھائے ہوئے سن ایس لئی عام بندے دا استحصال کہانی دا مرکزہ (نیوکلس) سی۔ ایس مرکزے دے آل دوالے بیسیوں کہانیاں دی بنت ہوئی۔ مظلوم ہاری تے ظالم زمیندار’ خون چوس فیکٹری مالک تے خون پسینہ بہان والا مزدور’ رئیس زادہ تے بے سہارا عورت وغیرہ وغیرہ۔ نال ای مغل اعظم ورگیاں فلماں دے اثر وچ کاسٹیوم فلماں تے تریخی کہانیا ںدی وی فیتہ بند بھیڑ چال شروع ہوئی۔ امریکی ویسٹرن فلمی کلچر دے ودھدے ہوئے عالمی اثرات دے نتیجے وچ کاوبوائے فلمی نظریے نے وی جڑ پھڑنی شروع کیتی۔ ایس اعتبار نال 1975ء وچ بھارت وچ ریلیز ہون والی شعلے اک ہور فلمی سنگ میل سی۔ ایہدے بعد اگلی اک دہائی لئی اینگری ینگ مین دی ظلم نال لڑائی تے ایہدے تے غلبہ حاصل کرن دا فارمولا ہتھ آ گیا۔
جو تجربہ ممبئی وچ ہوندا اوہو لہور وچ وی دہرایا جاندا سی۔ بالکل انج ای جیویں 60ء تے 70ء دی دہائی دے کئی پاکستانی مقبول فلمی نغمے’ قوالیاں تے ترانے بنا کاپی رائٹ بھارتی فلم ساز وی بنا ڈکار سٹکنے لگے سن۔ اسیں اوہناں دیاں کہانیاں فوٹو کاپی کردے سی تے اوہ ساڈیاں دھناں چوری کر لیندے سن۔ رمیش سپی دی فلم شعلے نے 1975ء وچ بالی وڈ نوں اک ای جھٹکے توں روایتی نغماتی فلمی شاہکاراں دے فریم چوں چک کے کہانی نوں اک نویں میدان وچ کھڑا کر دتا۔ کتنے آدمی تھے’ بہوت ناانصافی ہے’ اتنا سناٹا کیوں ہے بھائی ورگے جملے اک پیڑھی توں دوجی پیڑھی نوں تازہ لفظیات دی مالا وچ پروندے چلے گئے۔ شعلے دی ریلیز دے سال وچ ای پاکستانی سینما نوں احمد ندیم قاسمی دے افسانے گنڈاسہ نے وحشی جٹ دے فلمی روپ وچ ہلکا جیہا جھنجھوڑیا تے فیر اوسے وحشی جٹ دے ہیرو مولا (سلطان راہی) نے چار ورھے بعد مولاجٹ دا روپ بدلیا تے پاکستانی فلم انڈسٹری وچ فوٹو کاپی رومانس تے اک تھا ہیرو تے اور ایک تھا ولن دی تھاں گنڈاسہ کلچر متعارف کروا دتا یعنی اپنا حق نچ یاں گا کے یاں گڑگڑا کے منگن دی تھاں گنڈاسا لہراندے ہوئے کھوہ لوو۔ ناموافق حالات تے ظلم دی ایسی تیسی۔
فروری 1979ء وچ سوا یاراں لکھ روپیے وچ بنائی گئی مولاجٹ نے سرحد پار شعلے وانگوں پاکستان وچ کامیابی دے اگلے پچھلے سارے ریکارڈ بھن دتے تے ایہدی ریلیز دے ڈھائی مہینے بعد جدوں ضیاالحق نے ذوالفقارعلی بھٹو نوں پھاہے لایا تے بقول فلم ساز سرور بھٹی لوکاں نوں مولاجٹ دے ہیرو سلطان راہی دے ڈائیلاگ مولے نوں مولا نہ مارے تے مولا نہیں مر سکدا وچ بھٹو دی روح نظر آن لگی تے ولن نوری نت نے جدوں مکارانہ طنز استعمال کردے ہوئے کہیا نواں آیاں ایں سوہنیا تے پبلک نوں ایس لائن وچ ضیاء الحق دکھائی دین لگا۔ مارشل لاء سرکار دے کسے نے کن بھرے تے تن واری مولاجٹ دی نمائش نوں روکیا گیا۔
مولاجٹ دی ریلیز دے 43 ورھے بعد جدوں لیجنڈ آف مولاجٹ ریلیز ہوئی تے اوہنے وی اگلے پچھلے سارے ریکارڈ بھن دتے۔ فلمساز عمارہ حکمت دے ہدایتکار بلال لاشاری دے ایس جدید اوتار وچ سلطان راہی مرحوم دی تھاں فواد خان تے مصطفی قریشی دی تھاں حمزہ علی لے چکے نیں۔ سب توں ودھ محنت سکرپٹ تے ہوئی تاں جے اوریجنل مولاجٹ دی عظمت وی برقرار رہوے تے نویں ڈھنگ نال گل وی نویں نسل تک اپڑ جاوے۔ لیجنڈ آف مولاجٹ دے ڈائیلاگ اوریجنل مولاجٹ لکھن والے ناصرادیب نے ای لکھے۔ ایس فلم نوں وی پرانی مولاجٹ وانگوں سازگار سیاسی ماحول ملیا۔ جہدے وچ سماجی و سیاسی کشمکش پہلے وانگوں عروج تے اے۔ کہیا جا رہیا اے کہ لیجنڈ آف مولاجٹ ہن تک دی سب توں مہنگی پاکستانی فلم اے جہنوں پاکستان سنے چوی ملکاں دی چار سو سکریناں اکٹھے نصیب ہوئیاں نیں تے اوہنے پہلے ای ہفتے وچ ڈھائی ملین ڈالر کمائی کرکے اپنا ادھا خرچہ کڈھ لیا۔
جدوں 2019ء وچ بالاکوٹ حملے دے ردعمل وچ بھارتی فلماں دی نمائش تے پابندی لگی تے پاکستانی سینما انڈسٹری فیر توں سکڑن لگی۔ اگلے دو ورھے کرونا دی لہر نے رہی سہی فلمی امیداں دا وی کم تمام کر دتا پر مہم جو فلمساز تے ہدایتکار فیر وی کجھ نہ کجھ تے بہت کجھ چنگا ناظرین نوں دیندے رہے۔ لیجنڈ آف مولاجٹ دی کامیابی توں ہور امید ہو چلی اے کہ مقامی فلمی صنعت نوں جے نویں سوچ والے ان تھک ڈائریکٹرز تے خطرہ مول لین والے انویسٹرز مل جان تے 1960ء تے 70ء دی دہائی توں وی اُچے جھنڈے گڈے جا سکدے نیں۔٭