آبادی تے پاکستان

مظہر برلاس

کجھ ہفتے پہلاں پنجاب دے محکمہ بہبودآبادی دی ڈائریکٹر جنرل ثمن رائے دے دفتر وچ ایہ مسئلہ زیربحث رہیا کہ اسیں ودھدی ہوئی آبادی وچ مسئلیاں دا مقابلہ کیویں کر سکاں گے۔ ایس ودھدی ہوئی آبادی دا وی تے کوئی حل ہونا چاہیدا اے۔ ثمن رائے قابل تے قیمتی افسر نیں اوہ جس شعبے وچ وی جاندیاں نیں اوتھے اپنی محنت تے لگن نال خوشگوار تبدیلیاں لیان وچ کوئی کسر نہیں چھڈدیاں۔ صحافیاں نال اوہناں دی شناسنائی ایس لئی وی اے کہ اوہ اک عرصے تک ڈی جی پی آر رہیاں نیں۔ ایہدے وچ کوئی شک نہیں کہ آبادی ساڈے ایتھے اک وڈا مسئلہ اے پر ساڈے ایتھے منصوبہ بندی دا ہر شعبے وچ فقدان اے۔ اج کل ساڈے ایتھے ہائوسنگ سوسائٹیاں بنان دا بہت رواج اے اسیں ایہ وی نہیں سوچدے کہ اسیں کنی قیمتی زرخیز زمین ہائوسنگ سوسائٹیاں دی نذر کر رہے آں۔ تسیں گھر ضرور بنائو پر اپنی زرخیز زمین تے بچائو تسیں بنجر علاقیاں وچ وی نویں شہر بسا سکدے او پر ایتھے کون سوچدا اے؟۔
یو این ایف پی اے دے نامزد سربراہ ڈاکٹر لوئے شعبانیہ دے مطابق پندراں نومبر 2022ء تک دنیا دی آبادی اٹھ ارب ہو جاوے گی ہن سوال ایہ پیدا ہوندا اے کہ کیہ ایس ویلے دنیا دے ماہر منصوبہ سازاں تے اقتصادی ماہرین دے ذہناں وچ ایہ سوال ابھر رہیا اے؟ یقینا انج اے اوہ سوچ رہے نیں کہ زمین وچ اینی صلاحیت باقی اے کہ اوہ ماحولیاتی تبدیلیاں دے ہوندے ہوئے بے ہنگم آبادی دا بھار برداشت کر سکے گی۔ ایہناں ماہرین دے سامنے صحت’ تعلیم تے خوراک دے مسئلے وی نیں ساڈے لئی سب توں حیران کن صورتحال اے کیوں جے پاکستان اوہناں اٹھ ایشیائی تے افریقی ملکاں وچ شامل اے جتھے 2050ء تک دنیا دی ادھی آبادی ہووے گی۔ ایس صورتحال نوں سامنے رکھیا جاوے تے فیر خوشحالی دے منظر مشکل نظر آندے نیں ایس ویلے پاکستان دی آبادی 1.9 فیصد ورھے وار دے حساب نال ودھ رہی اے جو سالانہ عالمی شرح توں دونی اے۔ زندگی دے معیار دے حوالے نال گہری تحقیق کرن والے ماہرین دے مطباق پاکستان طویل عمری دے حوالے نال دنیا توں پچھے اے دنیا وچ لوکاں دی اوسط عمراں 73 ورھے نیں جو پاکستان وچ اوسط عمراں توں ڈھیر ودھ نیں۔ ایہ گل تے طے اے کہ چنگی خوراک دا نہ ملنا’ چنگیاں سہولتاں دی کمی’ صحت دے بہتر نظام دا نہ ہونا لوکاں وچ بڑا جلدی بزرگی لے آندا اے۔ عالمی سطح تے دس فیصد آبادی 65 ورھے توں ودھ عمر دے بندیاں تے مشتمل اے جد کہ 4.4 فیصد پاکستانی 65 ورھے نوں چھوئے بناں ای موت دے منہ وچ چلے جاندے نیں۔
دنیا وچ 281 ملین بندے اپنے ای پیدائشی ملک توں باہر رہندے نیں پاکستان وچ ایہ شرح بہت زیادہ اے تقریباً 9 ملین پاکستانی اپنے ملک چوں باہر رہندے نیں جے اعدادوشمار نوں سامنے رکھیا جاوے’ وبائی امراض’ ماحولیاتی تبدیلی تے غربت دی سطح تے غور کیتا جاوے تے ایہ گل واضح اے کہ ودھدی ہوئی آبادی پاروں مسئلیاں دا حل کرنا ساڈے لئی بڑا اوکھا ہو جاوے گا۔ خراب معاشی صورتحال ایہنوں ہور مشکل بنا دیوے گی۔ ایس ویلے پاکستان وچ ایہناں مسئلیاں دے حل لئی کوئی واضح پروگرام نہیں پر تریخ سانوں بہت سارے اسباق یاد کرواندی اے۔ آبادی دے ودھن یاں گھٹ ہون دا رجحان بذات خود چنگا یاں بھیڑا نہیں سگوں مسئلہ تے ایہہ وے کہ کس طرح آبادیاتی استحکام دی تعمیر پائیدار ہووے۔ عورتاں دی صحت بڑی اہم اے۔ پاکستان وچ بندیاں دیاں عمراں دی طوالت’ صحت تے معیار زندگی وچ نمایاں فرق اے ماحولیاتی تبدیلی تے صحت دی دیکھ بھال تک غیرمساوی رسائی پاکستانی عورتاں لئی بہت وڈا مسئلہ اے معاشرے دے کمزور طبقے نوں وی ایسے مسئلے دا سامنا اے ایہناں مسئلیاں نوں حل کرنا وفاقی تے صوبائی حکومتاں دا کم اے۔ صحت’ تعلیم تے انسانی حقوق دی بہتر فراہمی نال آبادی وچ وادھے دے باوجود موتاں دی شرح وچ کمی تے افزائش نسل دی صلاحیتاں وچ وادھا کیتا جا سکدا اے۔ ایہناں مسئلیاں دا حل گھٹ یاں زیادہ لوک نہیں سگوں مواقعے تک مساوی رسائی اے۔ سوال تے ایہہ وے کہ ایس ویلے پاکستان تعلیم تے صحت تے کیہ خرچ کر رہیا اے جے 2022 دے بجٹ نوں سامنے رکھیا جاوے تے ترجیحات دا اندازہ لانا اوکھا نہیں۔ بنگلہ دیش دا تعلیمی بجٹ 678 ارب اے جد کہ اسیں تعلیم تے صرف چھ ارب روپیے خرچ کر رہے آں بنگلہ دیش وچ صحت دا بجٹ 369 ارب اے تے اسیں صحت تے صرف باراں ارب خرچ کر رہے آں۔ مستقبل وچ عالمی سطح تے آن والے اک ارب بندیاں دا معیار زندگی بہتر بنان لئی جتھے دوجے ملک سوچ رہے نیں اوتھے پاکستان نوں وی سوچنا چاہیدا اے۔ لوکاں نوں خاندانی منصوبہ بندی دی خدمات’ زچگی دی معیاری دیکھ بھال تے عورتاں دی تولیدی صحت تے مکمل دھیان توں علاوہ آگاہی دینی ہووے گی۔ ایس سلسلے وچ وفاقی تے صوبائی حکومتاں نوں بھرواں دھیان دینا ہووے گا تاں جے مستقبل وچ پاکستانی لوکاں دا معیار زندگی بہتر ہو سکے۔ حکومتاں دا کم اے کہ اوہ لوکاں نوں دسن اوہناں لئی تعلیم تے صحت دے بہتر مواقعے پیدا کرن تے مواقع مساوی بنیاداں تے ہونے چاہیدے نیں باقی کم لوکاں تے چھڈ دیو کیوں جے ہن ہر کوئی چاہندا اے کہ ایہدا بچہ بہتر صحت دے نال اعلیٰ تعلیم حاصل کرے تاں جے اوہدا مستقبل روشن تے تابناک ہووے۔ لوک اپنی ذہنی صلاحیتاں دے سر تے بہتر منصوبہ بندی کر سکدے نیں پر کوئی اوہناں نوں راہ وکھان والا وی تے ہووے۔ بقول وصی شاہ
میں ہی ہر بار قبیلے کے لئے دار چڑھوں
اور مرا نام ہی ہر بار پکارا جائے