ادب، عقیدے تے عکس مفتی

ادب دی کوئی سرحد نہیں ہوندی ایس لئی کہ انسانی قدراں وچ سانجھ پائی جاندی اے۔ شاعری، افسانہ، ناول یاں اظہار دی کوئی وی صورت ہووے اوہ عالمگیر تاثیر رکھدی اے۔ انسانی قدراں اوہ بنیادی عناصر نیں جو ادب نوں آفاقی رنگ بخشدیاں نیں جہناں پاروں کسے وی خطے یاں براعظم وچ رہن والا بندہ کسے ہور سرزمین یاں براعظم دے ادب نال گہری جڑت محسوس کردا اے۔ جے ایہ کہیا جاوے کہ ادب احساسات تے روح دی آواز اے تے غلط نہیں ہووے گا تے یقینا احساسات تے روح دی سرشاری تے رنجیدگی ہر انسان دی میراث اے۔ جدوں اسیں روحانی عنصر دی گل کرنے آںتے ایہدے وچ عقیدے تے مذہب دا وی عمل دخل شامل ہو جاندا اے۔ ادب وچ عقیدے نوں ایس طرح سمونا کہ ادبی حیثیت متاثر نہ ہووے کوئی سوکھا کم نہیں۔ کئی واری مذہبی رنگ ایناں حاوی ہو جاندا اے کہ ادبی مضمون وعظ دی صورت اختیار کر لیندا اے پر وڈے ادیب دی ایہو خوبی ہوندی اے کہ اوہ ادب دے کینوس تے کھلرے وکھووکھ رنگاں نوں ایس قرینے نال سمیٹدا اے کہ بڑی خوبصورت فوٹو بن دی اے جو اکھاں نوں چنگی لگدی اے تے دل وچ اتردی محسوس ہوندی اے۔
ممتاز مفتی ساڈے ادب منظرنامے دی اوہ قدآور شخصیت نیں جہناں نے روحانی موضوعات نوں نثر وچ ایس ڈھنگ نال سمویا کہ اپنے فن پارے نوں ہر دل دی دہلیز تک لے جان وچ کامیاب ہو گئے۔ الکھ نگری ہووے یاں لبیک اوہناں وچ ادبی چاشنی وی اے تے مذہبی تے روحانی رنگ وی۔ کوئی سوچ وی نہیں سی سکدا کہ اوہناں دے بعد اوہناں دا بیٹا اظہار دے نویں جہان لبھن وچ انج کامیاب ہووے گا۔ عکس مفتی جہناں دی ثقافتی حوالے نال ڈھیر خدمات نیں نے ادبی میدان وچ وی اپنے جوہر وکھائے نیں۔ اوہناں نے اردو دے نال نال انگریزی زبان نوں اظہار دا ذریعہ بنایا تے جہڑیاں دو وڈیاں کتاباں لکھیاں اوہ اللہ تے محمدۖ نیں۔ جے ایہناں دی نویں تصنیف محمدۖ دور جدید وچ تے گل کیتی جاوے تے ایہ اک خوبصورت کتاب اے جہدی دلآویزی دے کئی کارن نیں جہناں پاروں ایہ قاری دی توجہ تے دلچسپی دا کارن بنن دی ڈھیر صلاحیت رکھدی اے۔ حضرت محمدۖ ہوراں تے مسلمان لکھاریاں نے ہر زبان وچ ان گنت کتاباں لکھیاں نیں حالاں کہ غیرمسلم لکھاریاں نے ای ایس موضوع تے قلم اٹھایا تے حضورۖ ہوراں دی عظمت دا دلکش پیرائے وچ اعتراف کیتا۔ انگریزی زبان وچ وی لکھی گئی تے ترجمہ کیتیاں گئیاں کتاباں دی اک لمی فہرست موجود اے پر ایہناں ساریاں وچ عکس مفتی دی محمدۖ دور جدید وچ خاص انفرادیت رکھدی اے۔
پیش لفظ وچ مشرق تے مغرب وچ طرز معاشرت’ ثقافت تے رویاں دے فرق دے نال نال وحدت الوجود تے نظریہ ارتقاء دی اجہی خوبصورت بحث موجود اے کہ اک سطر وی نظرانداز نہیں کیتی جا سکدی۔ وکھووکھ عنوانات وچ حضرت محمدۖ ہوراں دی ولادت، پرورش، قبائل دا تہذیبی تصادم، قبیلہ قریش، تصور توحید، صحرائے عرب وچ دستور زندگی، انسانی معاشرے دا ارتقائ، معجزات، حضرت ابراہیم علیہ السلام تے اسماعیل علیہ السلام دی کہانی، نمرود دا ظلم و تشدد، خدا دا گھر کعبہ، وجدان، مراقبہ، ارتکاز، لادینیت، وحی اترن دے بعد مکے دی صورتحال، حضرت محمدۖ ہوراں دا پیش کردہ سماجی نظام، مدینہ وچ آمد تے قیام، مسجداں دی تعمیر، صلح حدیبیہ، عورتاں دے حقوق، قرآن، فقہ، سائنس تے مذہب، پیغام تے پیغمبر، جنگاں، نبی کریمۖ ہوراں دا دوجے مذہباں دے حکمراناں دے نال خط و کتابت تے رویہ، محمدۖ ہوراں دی مقامی ثقافت عرب وچ شادیاں دیاں روایتاں، دوجیاں ثقافتاں وچ شادیاں، احادیث، اقوال تے سنت، چار امام، اہل بیت، حضرت حسین علیہ السلام دی اہمیت، حضرت زینب دی کہانی تے انسانی حقوق وغیرہ شامل نیں۔
سیرت دیاں دوجیاں کتاباں تے ایہدے وچ فرق ایہہ وے کہ عکس مفتی نے حضرت محمدۖ ہوراں دی زندگی دے سارے ادوار تے حالات و واقعات نوں جدیددور دی عینک نال ویکھن تے وکھان دی کوشش کیتی اے۔ ہر واقعے تے عمل دے نال جڑی ہوئی منطقی تے سائنسی وجوہات نوں نمایاں کیتا اے۔ عقیدیاں نوں صرف احترام تک محدود نہیں رکھیا سگوں اوہناں دی افادیت تے عالمگیریت نوں اجاگر کیتا اے۔ اوہ سارے سوال جو وکھووکھ فرقیاں تے مذہباں دے لوکاں دے دلاں تے ذہناں وچ جنم لیندے رہندے نیں اوہناں دے جواب وی ایہدے وچ موجود نیں تے کافی وضاحت دے نال ایہناں دی تشریح کیتی گئی اے۔ اسلام دین فطرت یعنی ہر دور دا مذہب اے۔ ایہدے اصول آفاقی تے اٹل نیں۔ ایہدا کھلار تے دائرہ کار دا ایہ عالم اے کہ ہر دور دے انساناں دی رہنمائی دا علمبردار اے۔ قرآن تے سنت نوں گہرائی نال سمجھیا جاوے تے ہر زمانے دے سوالاں تے مسئلیاں دا حل لبھیا جا سکدا اے تے ایہو عکس مفتی دی فکر دا نچوڑ اے۔٭