جناب اسحاق ڈار دا جواب

اشرف شریف

کجھ دیہاڑ پہلاں میں ملک دیوالیہ ہون دے بعد دی صورتحال تے لکھیا تے وزیرخزانہ اسحاق ڈار نے ایس کالم دے جواب وچ پریس کانفرنس کر دتی۔ میں زرمبادلہ دے ذخیرے گھٹ ہون تے ادائیگیاں دے توازن دا مسئلہ پیش کیتا سی۔ میں دسیا سی کہ جدوں ساڈے کول تیل تے گیس خریدن لئی ڈالر نہیں ہون گے تے گڈیاں رک جان گئیاں۔ پنج دسمبر نوں سکوک تے اک ارب ڈالر ادا کرنے نیں ایہناں دا بندوبست نہیں ہو رہیا۔ عالمی مالیاتی ادارے تے دوست ملکاں دی مددتے قرض ہن ارباں ڈالر توں گھٹ ہو کے ملین وچ آ گیا اے۔ اسحاق ڈار نے اپنی پریس کانفرنس وچ ایس رپورٹ نوں وی حقیر تے بے معنی قرار دتا جہدے وچ دیوالیہ ہون دے امکانات نوں 75فیصد دسیا گیا۔ میرے اٹھائے سوالات دا جواب نہیں ملیا۔ بس ایناں کہیا گیا کہ ایہ پاکستان لئی اک بہت اہم معاملہ اے ایہدے تے ایس طرح گل نہ کیتی جاوے کہ لوکاں وچ ڈر پھیلے۔
ہن تھوڑا ماضی وچ جائیے۔ 10اپریل 2022ء نوں عمران خان حکومت نوں ہٹایا گیا۔ ایس توں دو ہفتے پہلاں تک ملک دی مالیاتی حالت تے لوکاں دی معاشی استعداد دا جائزہ لے لیے۔ پی ڈی ایم نے جلسیاں تے جلوساں دا سلسلہ شروع کر رکھیا سی بلاول بھٹو سندھ توں مہنگائی مارچ نوں لے کے اسلام آباد آئے۔ مطالبہ کیتا کہ عمران خان مستعفی ہو جان نہیں تے اوہناں نوں تحریک عدم اعتماد دے راہیں کڈھ دتا جاوے گا۔ مسلم لیگ دے ترجماناں سنے سارے رہنماواں نے پی ٹی آئی دور دی مہنگائی تے رولا پایا ہویا سی لوکاں نوں دسیا جا رہیا سی کہ نوازشریف دور وچ فلاں چیز دے مُل ایہ سن پر عمران خان نے اینے ودھا دتے۔ سیاستدان جان دا اے کہ اپنی گل دا عام لوکاں تے اثر یقینی بنان لئی معاملے وچوں کجھ واقعات’ کجھ فوٹواں’ کجھ منظرنامے’ حقائق نوں کٹ کے وکھ کرنا تے چھپانا ہوندا اے۔ عمران حکومت دے دوران مہنگائی تے معاشی خرابی دا ذکر کردے ہوئے کرونا دی وباء نوں وکھ کر دتا جاندا اے۔ انج نہ کیتا جاوے تے تنقید وچ اثر پیدا نہیں ہوندا۔ جس ساڑھے تن ورھے دی حکومت نے تن ورھے کرونا نال لڑدے ہوئے معیشت بچان تے لائے ہون اوہدے توں وڈے مطالبے کرنا مناسب نہیں سی۔وباء دے باوجود تارکین وطن ماہانہ ڈھائی ارب ڈالر توں ودھ دی رقم گھل رہے سن۔
عمران خان نے پاکستان دی خوشحالی تے ترقی وچ ایہناں پاکستانیاں دی خدمات دے اعتراف وچ اوہناں نوںووٹ دا حق دین دا قنون بنایا۔ ایہ معاملہ پاکستان لئی سلاہن جوگ سی۔ سمندر پار پاکستانیاں نے ایہدے تے خوشی دا اظہار کیتا۔ پاکستان دی اشرافیہ نے ایہنوں معاشی دی تھاں سیاسی پہلو نال ویکھیا۔ اندازے لائے جان لگے کہ ہر حلقے وچ سمندر پار پاکستانیاں دے دس توں 20 ہزار ووٹ نیں۔ ایہناں وچوں ادھے ووٹ وی تحریک انصاف نوں پے گئے تے 2023ء دے انتخابات وچ پی ڈی ایم دا جتنا اوکھا ہووے گا۔ عمران حکومت ہٹی تے پی ڈی ایم نے سمندر پار پاکستانیاں دے حق رائے دہی وچ قنونی رکاوٹاں کھڑیاں کر دتیاں۔ جدوں توں پی ڈی ایم اقتدار وچ آئی اے سمندر پار پاکستانیاں ولوں گھلی جان والی رقم وچ 9فیصد کمی آ چکی اے۔ ہر مہینے ایہدے وچ ہور کمی آندی جا رہی اے۔ ایس معاملے دی سٹرٹیجک تشریح ایہ کیتی جا سکدی اے کہ پی ڈی ایم حکومت نے اپنے لوکاں دی خواہشات دا احترام کرن دی تھاں کجھ ارب ڈالر دے بدلے عالمی عالیاتی اداریاں دیاں نویاں شرطاں قبول کر لئیاں۔ کراچی دے کول اوہناں دو جزائر دا معاملہ یاد دوا دیواں جتھے تحریک انصاف دی حکومت بین الاقوامی سیاحتی مرکز تعمیر کرنا چاہندی سی۔ سندھ حکومت نے اوہنوں صوبائی معاملات وچ مداخلت قرار دے کے ہنگامہ کھڑا کر دتا کہیا کہ صوبائی حکومت انج نہیں ہون دیوے گی۔
میں دو اسلامی ملکاں وچ سیاحواں دی دلچسپی دی وجوہات تے غور کیتا اے۔ ہر ورھے دو کروڑ توں ودھ لوک ملائیشیا دی سیاحت لئی جاندے نیں۔ اکثر مغربی باشندے ہوندے نیں۔ کجھ عرب امراء وی ہوندے نیں۔ سیاح دی اپنی لوڑ ہوندی اے۔ متحدہ عرب امارات تے ملائیشیا نے اوہناں ساریاں ضرورتاں دا قنونی انتظام کر رکھیا اے۔ کیوں جے قنون دی عملداری وچ کسے طرح دی سفارش یاں اثرورسوخ کم نہیں آندا ایس لئی سیاحواں نوں وی پتہ ہوندا اے کہ اوہناں دی حدود کیہ نیں۔ پاکستان وچ بمشکل ہر ورھے 20 ہزار سیاح آندے نیں ہندو تے سکھ یاتریاں نوں ایہدے وچ شامل نہیں کیتا جا سکدا۔ چار کروڑ آبادی والے ملائیشیا تے اک کروڑ آبادی والے متحدہ عرب امارات وچ جدوں دو دو کروڑ لوک سیاحت لئی جان گے تے مقامی کاروبار تے اوہدا کناں چنگا اثر ہووے گا ایہ دسن دی لوڑ نہیں۔ پاکستان وچ ہر ورھے اجہے ہزراں طلباء فارغ التحصیل ہوندے نیں جہناں نے کالج تے یونیورسٹی وچ سیاسیات نوں بطور نصاب پڑھیا ہوندا اے۔ ایہ لوک عملی زندگی وچ سیاسیات دی معلومات توں روزی روٹی کیویں کماندے نیں ایہ بیروزگاری دی ودھدی ہوئی شرح نال ویکھیا جا سکدا اے۔
غلط معاشی پالیسیاں نے قوم توں تفریحی دے مواقعے’ معقول ذرائع مواصلات’ سستی تعلیم تے ترقی دے موقعے کھوہ لئے نیں۔ ساریاں سیاسی قوتاں نوں ایس گل تے اتفاق اے کہ معاشی خودکفالت ای آزادی دا بوہا کھول سکدی اے۔ وزیرخزانہ اسحاق ڈار نے دیوالیہ ہون دے معاملے تے ذرائع ابلاغ وچ تبصرے نوں ملک لئی نقصان دہ قرار دتا۔ مینوںاوہناں دے خلوص تے شبہ نہیں پر مینوں ایہ پورا حق اے کہ اوہناں دی ماضی دی کارکردگی تے پی ڈی ایم حکومت دی موجودہ حکمت عملی نوں ویکھدے ہوئے میں ایہ تبصرہ کر سکاں کہ سیاستداناں دی معاشی سمجھ بوجھ مشکوک اے۔٭