دسواں پنجابی صوفی سیمینار

پنجابی زبان، ادب، رہتل، تے پنجابی صوفی شاعراں دے کلام نوں اگے ودھائون لئی، پنجابی سورمیاں دی حیاتی، پنجابی تواریخ، نابر پنجابناں بارے جانکاری دین تے نویں پنجابی نسل نوں اصل پنجابی ورثے توں جانوں کروان لئی وڈے پنجابی آگو، سیکڑے کتاباں دے لکھاری، ہزاراں ایوارڈ لین والے ، پنجابی زبان دے ودھاء لئی پنج اداریاں دے مالک، پنج پنجابی رسالیاں دے چیف ایڈیٹرمحترم جناب چودھری الیاس گھمن ہوراں دی اگوائی ہیٹھ ”پنجاب قومی ستھ” تے ”پنجابی زبان تحریک” دی سانجھ نال جہڑا پندھ چھوہیا گیا اے۔ اوس پندھ دا دسواں ”پنجابی صوفی سیمینار” گورنمنٹ ایسوسی ایٹ کالج برائے خواتین (ضلع وزیر آباد) وچ،17 نومبر2022 نوںجمعرات والے دن سویرے ساڈھے دس وجے کروایا گیا۔
ایس ”پنجابی صوفی سیمینار”دی صدارت ادبی تنظیم ”پنجاب قومی ستھ” دے چیئرمین، معروف شاعر، کہانی کار، مضمون نگار تے پنجابی کالمسٹ جاوید پنچھی نے کیتی۔ جدوں کہ بہت وڈے کھوج کار، شاعر، کہانی کار، مضمون نگار تے وارث شاہ عالمی ایوارڈ یافتا محترم جناب ڈاکٹر انوار احمد اعجاز ہوری اُچیچے پروہنے سن۔
مجمانی دی ذمے واری پروفیسر فرح عمران صاحبا (انچارج شعبا پنجابی ) نے نبھائی ۔ پروفیسر فرح عمران صاحبا نہ صرف ہس مُکھ نیں سگوں پنجابی زبان نال اک خاص جذباتی تعلق رکھدیاں نیں ۔ ایہو وجھا اے کہ پنجابی لکھاری کُنبے نال تعلق نہ ہون دے باوجود وی سارے ”پنجابی لکھاری” پریوارتوں چنگی طرحاں جانوں نیں تے سارے پنجابی پریوار دیاں لکھتاں پڑھدے رہندے نیں۔
سٹیج سکرٹری دی ذمے واری گورنمنٹ ایسوسی ایٹ کالج برائے خواتین (وزیر آباد) دی پروفیسر عاصمہ صاحبا نے نبھائی۔
روایت مطابق ”پنجابی صوفی سیمینار” اللہ تعالیٰ دے پاک کلام توں شروع ہویا جہدی سعادت کالج دی پڑھیار محترما ”اذکا” نے حاصل کیتی تے خاص گل ایہ کہ جہڑی سورت دی تلاوت کیتی اوہدا ترجما پنجابی وچ کر کے اللہ تعالیٰ دا سنیہا کالج دیاں پڑھیاراںتک صاف صاف اپڑایا۔
جتھے اللہ تعالیٰ دا ذکر پاک ہووے اوتھے اوہدے حبیب مکرم ، ساقی کوثر، احمد مجتبیٰ، حضرت محمد مصطفی ۖ دا ذکر خیر کرنا لازم ہوندا اے۔کیوں جے اوس ویلے تک اللہ دی بارگاہ وچ منظوری نہیں ہوندی جدوں تک اوہدے سوہنے محبوب ۖ دا ذکر خیر نہ کیتا جائے۔ سو رسول کریم ۖ دی بارگاہ اقدس وچ ہدیہ نعت پیش کرن دی سعادت کالج دی پڑھیار” نمرہ ”نے کھٹی تے پنجابی نعت ”آکھیں سوہنے (ۖ) نوں وائے نی جے تیرا گزر ہووے” پڑھ کے اوتھے موجود سارے دلاں وچ رسول کریم ۖ دی محبت دونی کر دتی۔
ایہ کسراں ہو سکدا اے کہ کسے کالج وچ ”پنجابی صوفی سیمینار” ہو رہیا ہووے تے اوتھے پنجابی صوفی شاعراں دا کلام نہ پڑھیا جاوے۔ اصل وچ پنجابی صوفی شاعراں کلام ای پنجابی زبان دا سب توں وڈا ورثا اے۔کالج دی پڑھیار” مقدس طارق” نے اوس پنجابی ورثے وچوں سلطان العارفین حضرت سلطان باہو رحمة اللہ علیہ دا اک چونواں کلام ، ”الف اللہ چنبے دی بوٹی مرشد من میرے وچ لائی ہو”پڑھ کے سارے کالج تے وجد تاری کر دتا۔
جدوں اللہ تعالیٰ اپنی پیدا کیتی مخلوق دے کسے جی توں کوئی وڈا کم لینا چاہندا اے تے اوہنوں چُن لیندا اے۔ انج ای جدوں کسے جی دے دل وچ کسے صوفی شاعر دا کلام پڑھن دی سدھر جاگدی اے ۔ ایہ پکی گل اے کہ اوس ویلے اوس صوفی دا فیض اوس منکھ نوں دان ہو چُکیا ہوندا اے۔ ایویں ہاری ساری صوفیانا کلام پڑھ ای نہیں سکدا۔ ایہو وجھا اے کہ جدوں ”مقدس طارق” پنجابی صوفی شاعر حضرت سُلطان باہو رحمة اللہ علیہ دا کلام پڑھ رہی سی انج لگ رہیا سی کہ اوہدے پچھے کوئی بہت وڈا گرو، اُستاد یا کوئی صوفی بیٹھا اے جہنے مقدس طارق نوں سُر ، لے ، ترنم تے سوز عطا کیتا اے۔تاں ای تے اوہدی آواز تے سوز دلاں وچ کھبدا جا رہیا سی۔ اوس ویلے پورے کالج وچ اینی چُپ چان ورتی ہوئی سی کہ اپنے ساہواں دی واج وی سُنی جا سکدی سی۔
گورنمنٹ ایسوسی ایٹ کالج برائے خواتین (وزیر آباد ) وچ اک توں ودھ اک پڑھیار ایسی اے جہنوں قدرت نے اپنیاں خاص عطاواں وچوں کمال دی آواز دان کیتی اے۔ ایہو وجھا اے کہ کالج دی پڑھیار ”کلثوم بی بی” نے ”عمراں لنگھیاں پباں بھار” گا کے سارے کالج دیاں پروفیسراں نوں حیران کر دتا۔ جدوں کہ اوہ کلام گانا کسے عام بندے دے وس دا کم نہیں ۔پر ”کلثوم بی بی” نے سچ مچ کمال کر وکھایا سی۔
بارھویں جماعت دی پڑھیار ”نمرہ ” نے اک واری فیر پنجابی صوفی شاعر حضرت شاہ حسین (مادھو لال حسین) رحمة اللہ علیہ دا کلام ”مائے نی میں کہنوں آکھاں درد وچھوڑے دا حال” گا کہ سماں بنھ دتا۔
سچ پُچھو تے میرے خیال مطابق گورنمنٹ ایسوسی ایٹ کالج برائے خواتین (وزیر آباد) وچ ایہو جہیاں ہونہار پڑھیاراں پیدا ہونا شعبا پنجابی دی انچارج پروفیسر ”فرح عمران” دی محنت، ریاضت تے پنجابی صوفیاء دے کلام نال جُڑت دا مونہ بولدا ثبوت اے ۔
کالج دی پروفیسر عاصمہ ہوراں وی پڑھیاراں نوں سٹیج تے بلائون وچکار اپنی گل بات جاری رکھی تے نال نال پنجابی صوفی شاعراں دا کلام وی پڑھیا۔
ایس توں بعد شعبا پنجابی دی انچارج پروفیسر محترما فرح عمران صاحبا نے ”پنجابی زبان تحریک” دے چیئرمین الیاس گھمن ولوں بھیجے گے دو رُکنی وفد (جاوید پنچھی، ڈاکٹر انوار احمد اعجاز) ہوراں نوں نہ صرف جی آیاں نوں آکھیا سگوں پھُلاں دے گلدستے وی پیش کیتے۔
اوہناں گل بات کردیاں آکھیا : ”دھن بھاگ ساڈے کہ اج ساڈے کالج وچ پنجابی زبان تے ادب دے سچے سیوکاں ولوں اوہ شخص بھیجے گے نیں جہناں نے اپنی حیاتی پنجابی زبان، ادب، رہتل تے صوفی شاعراں دے سدے نوں عام کرن لئی وقف کیتی ہوئی اے۔ کیوں جے اینی دور چل کے آئونا تے فر بنا کسے مطلب دے پڑھیاراں نال اوہ گلاں سانجھیاں کرنا جہڑیاں سانوں کسے نصاب وچ نہیں ملدیاں ۔ خاص طور تے پنجابی زبان نال ہوئے دھر دی دس پائوناو تے پنجابی زبان نوں ذریعا تعلیم بنائون واسطے جتن کرنا کسے وی عام بندے دا کم نہیں”۔
پروفیسر فرح عمران صاحبا توں بعد کئی کتاباں دے خالق، وڈے کھوج کار، شاعر، کہانی کار تے ناقد محترم جناب ڈاکٹر انوار احمد اعجاز ہوراں نے طالبات نال گل بات کردیاں آکھیا:
”منکھ منکھ نال اپنے اندر دے موہ لوڑاں تے کہنی سُننی دے نال جُڑ کے ای اپنی حیاتی دے سانگے دی پیڑ تے ٹر سکدا اے ۔ جس منُکھ کول کسے کسر ونی یا گھاٹ پاروں بولن ، سُنن، ویکھن ، سمجھن دی کوئی پچھڑی ہوئی صورت بن جاوے حیاتی وچ اُوہ کنا کوپچھے رہ جاند ااے۔ ایس نوں اسیں مِننا یا تولنا وی چاہیے تے خورے پورا حساب کتاب کسے وی گنتی وچ نہ آسکے۔
بندے دا آلا دوالا جس بولی وچ وی رچیا ہوند ااے سارے اوس وچ گل کتھ کر کے اپنی وسوں وچ اپنی ہوند دا رجواں وکھالا کردے نیں۔ اک دوجے نال دل دی کہنی ، اپنیاں لوڑاں تھوڑاں دسنا ، کوئی سجھائونی دینی ، مت دی گل دسنی یا کراہوں راہ دی سوجھ اپڑانی ، ایہ سبھ بولی پاروں ای ہوند ااے۔ پر جتھے کوئی بولن والا اپنی وسوں دی بولی وچ بولن توں سنگے یا اوہدی گل سُنن والے بولن والے منکھ نوں پچھڑیا ہویا متھن اوتھے بولی وچ گل کتھ کرن والے منکھ دا آدر گھٹ جاندا اے۔ جے کجھ چر تیک اجہی صورت حال رہوے تے فیر اپنی بولی ہولی ہولی بُلھاں توں کناں تیک دا پینڈا نہ ہون پاروں اپنے اکھر ، مہاندرے تے ورتاوا گوان لگ پیندی اے۔ جے پینڈا کجھ ہور لمیرا ہو جائے تے منکھ اپنی اصل بولی نوں وِسر جاندا اے۔
ساڈی ماں بولی دے نصیب اینے ماڑے کیوں ہوندے جا رہے نیں۔ سانوں ایس وشے تے گوہ کرن دی بہت لوڑ اے۔ ویلے نے تے اپنا نیاں دے ای دینا اے فیر جدوں ایہ گواہی ہر پاسے ڈنڈ پادیوے گی کہ پنجابی تے آپ اپنی ماں بولی وچ گل کرنا ہاسو ہینا بنا چُکے نیں تے فیر کون ماں بولی پنجابی وچ گل کرے گا؟ایہ اک اجہیا سوال اے جہڑا اج دی پیڑھی نوں لازمی سوچنا چاہید ااے۔
ساڈے دھن بھاگ کہ ساڈیاں ماواں ، ماسیاں، پھُپھیاں، چاچیاں تے نانیاں دادیاں پنجابی وچ گل وی کردیاں سن تے پنجابی دی کلاسیکی تے قصا کاری دی ریت نال وی سانگا رکھدیاں سن۔ جس پاروں اوہناں دی بولی وچ پنجابی دا علمی سرمایا ، اپنی ہوند دی رجویں تے گھنی شاہدی دیندا سی۔ ایسے پاروں ساڈے پنجاب دیاں ریتاں ، رسماں ، ملن ، ورتن، سوچن ، سمجھن تے اگلی پیڑھی نوں بڑا گھُٹ کے ایہ آکھن سب پنجابی وچ ہوندا سی۔ سانوں اپنے اجوکے دور دے بالاں توں بھاویں لکھ واری ایہ گلا ہووے کہ اوہ پنجابی وچ گل نہیں کردے یا پنجابی وچ لکھدے پڑھدے نہیں ۔ پر اجوکے دور دے دھی پُتر نال ایہ گلا کرن توں پہلوں سانوں ایہ ضرور سوچنا پوے گا کہ ایہناں نوں ساڈی وسوں ، پنجابی نال جوڑے ہوئے وی ہے کہ نہیں؟ ساڈا میڈیا ، ساڈے کارویہار ، ساڈے علم ، ساڈیاں رسماں ریتاں ، ملن ، ورتن وچ پنجابی دی کنی کو ورتوں اے؟ سانوں اپنے بالاں نال پنجابی وچ گل کرن دی بہت لوڑ اے۔ خاص طور تے پڑھیار بالاں نال تے ایس باہی اپنے حصے دا رجھواں کردا ر ادا کرن دی لوڑ اے۔
میں ایہ نہیں آکھدا کہ اردو یا انگریزی وچ علم ایس دا مڈھلا کارن اے۔ یا اساں پنجابی قاعدا، پنجویں تیک کتابڑیاں تے ایس توں بعد چھیویں توں دسویں تیک پنجابی بطور مضمون نہیں پڑھی………… ایس گھاٹ دی بابت گل کرن والے ایویں اپنی ماں بولی نال اپنے کچے پلے رشتے بارے کجھ وی آکھن، گل اوہناں دے موہوں پھبدی نہیں۔ قاعدے وی موجود نیں، کتاباں وی موجود نیں۔اصل وچ پڑھن پڑھان والیاں دی ایس پاسے توجا تے کردار دی بہت چوکھی لوڑ اے۔ اجے وی ڈُلے بیراں دا کجھ نہیں وگڑیا، اسیں اج وی اپنے دل نوں سمجھا لئیے کہ اساں ہر تھاں سویرے اکھ کھولن توں لے کے راتیں بسترے تے لمے پین تیک پنجابی بولنی تے پڑھنی لکھنی اے تے اگلی پیڑھی نوں وی ایسے رنگ وچ رنگنا اے۔ میرا خیال اے کوئی مشکل نہیں رہ جاندی تے کوئی الاہما نہیں رہ جاندا ۔
اسیں جتھے وی آں تے جہڑا وی کم کر رہے آں، خاص طور تے پڑھن پڑھان والے سارے اُستاداں تے پروفیسراں نوں ایس پاسے گوہ کرن دی لوڑ اے۔ بس ایہ جھاکا لاہن دی لوڑ اے کہ پنجابی وچ گل کراں گے تے لوکائی کیہ آکھے گی؟ ساڈے اُستاد نوں ، ساڈے مولوی نوں تے ساڈے ماپیاں نوں ایس باہی اپنے حصے دا کردار ادا کرن دی سجھائونی دینا ویلے دی بہت وڈی لوڑ اے۔
میں نہیں سمجھدا کہ چانن دا دور لنگھ گیا اے تے ہُن اگے دور تیک ہنھیرا اے۔ بس ایس پاسے دھیان کرن دی لوڑ اے۔ اپنے گھر وچ بطور ماپے ، بھین ، بھرا تے دھی ، پتر ، ہر روپ وچ سانوں پنجابی ماں بولی بولن تے اپنے حصے دا کردار پنجابی زبان وچ ادا کرن دی لوڑ اے۔ ویکھنا! کجھ دن لنگھن مگروں چانن جہڑا کجھ مٹھا ہو گیا اے آپے ہر پاسے کھنڈ جائے گا۔ بس ایہ گل چیتے رکھنا ۔
اساں لکھنی پڑھنی پنجابی، اساں ہر تھاں بولنی پنجابی۔
ماں بولی وچ گل کرنا ساڈی شان ، مان تے تران ہووے گا۔ کدے وی ماں بولی پنجابی سانوںترقی یافتا مُلکاں توں پچھڑے نہیں رہن دیوے گی”۔
ایس توں بعد ”پنجابی صوفی سیمینار” دی صدارت کرن والے تِن کتاباں دے خالق، تیرھاں ورھے پنجابی پرچا (پنچھی انٹرنیشنل) چلائون والے، پنج ٹی وی ڈرامیاںدے لکھاری، شاعر، کہانیکار، اکو ویلے صوفی شاعراں دی حیاتی بارے تے اسلامی موضوعات تے جانکاری نال بھرے ہوئے قرآن حدیث دی روشنی وچ مضمون لکھن والے ، وارث شاہ عالمی ایوارڈ یافتا جاوید پنچھی ہوراں طالبات نال گل کردیاں آکھیا:
اللہ تعالیٰ سورت ابراہیم دی چوتھی آیت وچ فرماند ااے:
”اساں ہر قوم وچ رسول گھلیا اوہناں (لوکاں) دی ای بولی بولن والا تاں جے اوہناں نوں ساڈا سنیہا صاف صاف دس سکے”
یعنی اللہ تعالیٰ وی ایہو چاہندا اے کہ اوہدے بندیاں نوں اوہناں دی اپنی بولی وچ اللہ دا سنیہا اپڑایا جائے تاں جے اوہ صاف صاف سمجھ سکن۔
پنجابی صوفی سیمینار دا ایہ سلسلا اساں ”پنجابی زبان تحریک” دے پردھان ، کئی سیکڑے کتاباں دے لکھاری، پنج اداریاں دے چیئرمین تے پنج پنجابی رسالیاں دے ایڈیٹر محترم جناب چودھری الیاس گھمن ہوراں دی اگوائی ہیٹھ شروع کیتا تے اج ایس سلسلے دا دسواں سیمینار اے۔ ساڈا مقصد اجوکی نویں پیڑھی (نسل)نوں نہ صرف ماں بولی دی اہمیت بارے دس پائونا اے سگوں پنجابی صوفی شاعراں دا سنیہا گھر گھر اپڑائون دے نال نال پنجابی سورمیاں دے کارنامیاں بارے دس پائونا، نابر پنجابناں بارے جانکاری دینا تے پنجابی زبان نوں ذریعا تعلیم بنائون واسطے جتن کرنا وی اے۔
کیوں جے جدوں اللہ تعالیٰ تے اوہدے بھیجے ہوئے اک لکھ چوی ہزار پیغمبراں نے اپنیاں قوماں نوں اوہناں دی ماں بولی وچ اللہ دا سنیہا اپڑایا تے اج ساڈے بالاں نوں ماں بولی دی تھاں اوبڑ بولیاں وچ تعلیم کیوں دتی جا رہی اے؟”
جاوید پنچھی نے گل بات کردیاں دسیا کہ جے کوئی ایہ سوال کرے : ”ساڈے کول پنجابی پڑھائون لئی کتاباں نہیں تے اوہدے جواب وچ اسیں صرف گلاں نہیں کراں گے اوہدا جواب علمی طور تے دین لئی ”پنجابی زبان تحریک” دے پردھان محترم جناب چودھری الیاس گھمن ہوراں نے ساریاں سائنسی کتاباں پنجابی وچ ڈھال کے چھاپ دتیاں نیں تاں جے ساڈیاں دھیاں تے بھیناں نوں پڑھائی وچ اوکھت نہ بنے تے ہر گل آسانی نال سمجھ لین۔ اج اسیں محترم جناب چودھری الیاس گھمن ہوراں دیاں لکھیاں تے ادارا پنجابی زبان تے ثقافت ولوں چھاپیاں 15کتاباں تہاڈے کالج دی لائبریری واسطے دان کر کے جا رہے آں تاں جے کالج دیاں طالبات آسانی نال پڑھ سکن”۔
”پنجاب قومی ستھ” دے چیئرمین جاوید پنچھی نے گل بات کردیاں آکھیا: ”کوئی وی پکھو، کوئی جانور، کوئی ڈھور کسے دوجے دی بولی وچ گل نہیں کردا۔ کیوں جے اوہناں دی پچھان اوہناں دی اپنی بولی نال ہوندی اے۔ قوماں دی پچھان وی اوہناں دی بولی پاروں ہوندی اے۔ جے کسے قوم نوں مارنا ہووے تے کوئی بمب چلائون دی لوڑ نہیں صرف اوہدی زبان کھوہ لوو تے اوہ قوم اپنی موت آپ مر جائے گی۔ ایہو کجھ ساڈے نال کیتا گیا اے۔ ساڈے تعلیمی نصاب وچوں ساڈی بولی تے ساڈے صوفی شاعراں دا سنیہا کڈھ کے سانوں ساڈی پچھان بھلا دتی گئی اے۔
اج جدید ٹیکنالوجی دی مدد نال دنیا گلوبل ویلج بن چُکی اے۔جے تسی گلوبل ویلج وچ اپنی پچھان کرائونا چاہندیاں جے تے فر اپنی ماں بولی وچ گل کرو، اپنی ماں بولی راہیں پڑھو، اپنی ماں بولی پڑھائو تے ایہنوں بولن لگیاں شرم محسوس نہ کرو۔ ایہو ای ساڈا سنیہا اے، ایہو ای پنجاب دے صوفی شاعراں دا سنیہا اے تے ایہو ای اللہ دے بھیجے ہوئے اک لکھ چوی ہزار پیغمبراں دی سنت اے”۔
ایس توں بعد جاوید پنچھی نے اپنی اک نظم جہڑی ایسے تناظر وچ لکھی گئی اے ”اکھاں چُپ چپیتے روئیاں ” سناکے کالج دیاں کڑیاں تے پرفیسراں نوں حیران کر دتا۔نظم حاضر اے۔
اکھاں چُپ چپیتے روئیاں
ہجر ترے دیاں راتاں دے وچ
خورے کِنیاں پِیڑاں ہوئیاں
اکھاں چُپ چپیتے روئیاں
پر ایہ گل میں کہنوں دسّاں؟
اندروں دل نے وین سی کیتے
آن تسلی کسے نہ دتی،اپنے ہنجو آپے پیتے
تیری خاطر ہجر ترے نوں
یاراں میت بنائی رکھیا،گل گلاواں پائی رکھیا
خورے تینوں بھُل گیا اے
ساڈا مِلن سی دوجی واری،پہلاں وی اک وار مِلے ساں
بہت ہجوم سی اوتھے اُس دن،جہناں دے وچکار مِلے ساں
یاد نہیں تے ، یاد کراواں؟؟؟
حُوراں تے غلمان ، فرشتے،حجر ، شجر تے پکھو سارے
آدم دی اولاد وی ساری
رب نے سبھ نوں کول بلایا،”اَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ ” دا حکم سُنایا
جہناں قول اقرار سی کیتا،صِدق، یقین پیالا پیتا
اوہناں دے وچکار مِلے ساں
پہلاں وی اِک وار مِلے ساں
اَج وی تیری اوہو دَکھ اے
جہنے تینوں اوتھے ڈِٹھا،اَج وی میری اوہو اکھ اے
پر اج آن ”قابیل ” دے پُتراں
تینوں ہور دا ہور چا کیتا
تیرے دل وچ وسوسے پاکے،صِدق ترا کمزور چا کیتا
جے کر منّیں ! گل کہواں میں؟؟؟
تیرے بھاویں لکھ نیں مسلے
سبھناں دا اِک حل دواں میں؟؟؟
نکل یزیدی فوج دے وچوں،فیر حسینیاں ول توں آجا
جہڑے تیتھوں کھُسّے ہوئے نیں
”حر” وانگوں اوہ رُتبے پا جا!
تیرے اودھر جاون کارن،میریاں سبھے سدھراں موئیاں
پنچھی! ہجر ترے وچ مینوں
خورے کِنیاں پِیڑاں ہوئیاں؟
اکھاں چُپ چپیتے روئیاں
اکھاں چُپ چپیتے روئیاں
٭٭٭٭٭
ایس توں بعدجاوید پنچھی نے ”پنجابی زبان تحریک” دے پردھان محترم جناب الیاس گھمن ہوراں ولوں دتیاں کتاباں دا تحفا کالج دی لائبریرین نوں پیش کیتا۔