کیہ ٹی وی تیجی سپر پاور اے؟

وسعت اللہ شاہ

برطانیہ دا دعویٰ اے کہ 1924ء وچ اک اسکاٹش انجینئر جان لوئی بیئرڈ نے فوٹواں نوں لہراں دے راہیں اک مشین توں دوجی مشین تک گھلن دا کامیاب تجربہ کیتا جد کہ امریکیاں دا دعویٰ اے کہ فلوٹیلر فارن ورتھ نامی لڑکا جہدے گھر وچ بجلی وی نہیں سی اوہنوں پندراں ورھے دی عمر وچ خیال آیا کہ انج کیتا جاوے کہ متحرک فوٹواں نوں ریاضیاتی کوڈ وچ بدل کے ریڈیائی لہراں دے راہیں اک اجہے آلے تک منتقل کیتا جا سکے جو ایہناں لہراں نوں دوبارہ ڈی کوڈ کرکے سکرین تے وکھا سکے۔ فارن ورتھ دیاں کوششاں 21 ورھے دی عمر وچ برآئیاں جدوں الیکٹرانک بیم دے راہیں اوہنے ڈالر دی فوٹو اپنی بنائی اک مشین توں دوجی مشین تک گھلن وچ کامیابی حاصل کر لئی۔ امریکی ٹی وی دی ایجاد نوں اوہدے عالمگیر اثرات دے اعتبار نال پندرھویں صدی وچ جرمن چھاپہ خانے دی ایجاد دے ہم پلہ سمجھنے آں۔
1940ء دے عشرے وچ ٹی وی تے مصنوعاتی اشتہارات آن لگے تے امریکہ وچ صارف کلچر دا تیز رفتاری نال فروغ ہویا۔ تجارتی اداریاں نے ایس میڈیم دا اینے وڈے پیمانے تے تشہیری استعمال شروع کیتا کہ کجھ لوکاں نے ٹی وی نوں ایڈیٹ باکس ہون دا طعنہ دتا۔ ایہ تاثر پیدا ہون لگا کہ ٹی وی اصل وچ مصنوعات دے منافع بخش فروغ دا ذریعہ اے تے صارفین نوں ایس میڈیم نال جوڑے رکھن وچ اشتہارات دے وچکار کجھ ڈرامے تے روزمرہ دلچسپی دے موضوعات وی شامل کر دتے جاندے نیں۔ 1950ء تک دنیا وچ صرف ادھا کروڑ ٹی وی سیٹس سن۔ اوہناں وچوں دوتہائی امریکی گھرانیاں وچ سن۔ اج 170 ارب گھرانیاں وچ ٹی وی اے تے اوہدے تے نشر ہون والے اشتہارات دا حجم پونے دو کھرب ڈالر دے نیڑے اے۔ 1952ء وچ آئزن ہاور پہلے صدارتی امیدوار سن جہناں نے اپنی مہم دے اشتہارات کمرشل سطح تے ٹی وی تے نشر کروانے شروع کیتے یعنی امریکی سیاست وچ اک نواں دور شروع ہویا پر ٹی وی دی فیصلہ کن سیاسی طاقت دا مظاہرہ 1960ء وچ سامنے آیا جدوں تجربہ کار ری پبلکن امیدوار رچرڈ نکسن تے گبھرو ڈیموکریٹ امیدوار جان ایف کینڈی دا پہلی واری ٹی وی سکرین تے ہون والے اک صدارتی مباحثے وچ آمنا سامنا ہویا۔
اک امریکی سیریز لٹل ہائوس آن دی پریری اک سو دس ملکاں وچ نشر ہوئی۔ 1980ء دے عشرے تک ایکویڈور دی سترفیصد’ کینیا دی سٹھ فیصد’ آسٹریلیا دی چھیالی فیصد تے سپین دی پینتی فیصد ٹی وی نشریات امپورٹڈ امریکی پروگراماں دی مرہون منت سن۔ اج نیٹ فلیکس دے دو سو ملین توں ودھ تے ڈزنی پلس دے پچھتر ملین سبسکرائبر نیں۔ دوویں امریکی کمپنیاں نیں۔ ٹی وی دی عالمگیر مقبولیت وچ کجھ اہم واقعات نے وی کلیدی کردار ادا کیتا۔ مثلاً جولائی 1969ء وچ عالمی سطح تے 652 ملین ناظرین نے چن تے نیل آرمسٹرانگ دی لینڈنگ ویکھی۔ محمدعلی دی باکسنگ فائٹس ویکھن لئی راتوں رات بے تحاشا ٹی وی سیٹ دنیا بھر وچ وکدے سن۔ 1985ء وچ افریقہ دی قحط سالی توں متاثرہ بندیاں دی امداد لئی لندن وچ ہون والا لائیوایڈکنسرٹ ڈیڑھ سو ملکاں وچ وکھایا گیا۔ 1997ء وچ لیڈی ڈیانا دا جنازہ براہ راست دو ارب ناظرین نے اپنے ٹی وی سیٹ تے ویکھیا۔
پاکستان وچ باقاعدہ ٹی وی نشریات 26نومبر 1964ء نوں ریڈیو پاکستان لہور دے احاطے وچ اک خیمے توں جاپانی نشریاتی ادارے نپون الیکٹرک کارپوریشن تے برطانوی ادارے تھامس ٹیلی ویژن انٹرنیشنل دی تکنیکی مدد نال شروع ہوئیاں۔ 1975ء وچ رنگین نشریات دا آغاز ہویا۔ 1993ء دے عشرے تک پی ٹی وی دی شناخت اوہدا معیاری ڈرامہ سی۔ ایس توں علاوہ ہر عمر دے ناظرین لئی موسیقی دے پروگرام وی ترتیب دتے جان لگے۔ 56فیصد تفریحی پروگرام جد کہ پنجی فیصد پروگرام حالات حاضرہ تے تعلیمی سرگرمیاں بارے سن۔ 1980ء تک پی ٹی وی پاکستان دے نوے فیصد رقبے وچ ویکھیا جا سکدا سی۔ 90ء دی دہائی وچ پاکستان وچ نجی شعبے نوں ٹی وی نشریات دی اجازت ملی تے 2000ء وچ پرویزمشرف دور وچ پرائیویٹ سیکٹر وچ ٹی وی نشریات دے بیسیوں لائسنس جاری ہوئے۔
1980ء دے عشرے وچ سی این این نے عالمی سطح تے اپنی نشریات شروع کیتیاں تے حالات حاضرہ دی پیش کاری دا تصور وی بدل گیا۔ ایس ویلے بی بی سی ورلڈ تے الجزیرہ عالمی سطح تے مقبول نیٹ ورکس دے صفحہ اول تے نیں پر ہن انج لگ رہیا اے کہ عام بندے دا انحصار ڈیجیٹل تے الیکٹرانک میڈیا توں ودھ سوشل میڈیا پلیٹ فارمز تے ودھدا جا رہیا اے۔ جس طرح کاغذ دی تھاں اخبار نوں ویب سائٹ تے ویکھن دا رجحان ودھ رہیا اے اوسے طرح قوی امکان اے کہ روایتی ٹی وی چینلز ہولی ہولی اپنی اہمیت کھوندے چلے جان۔٭