چلداپھِردا پاکستان انسائیکلوپیڈیا آغا محمد اسلم

محمد اسلم آغا (پچھلے ڈائریکٹر نیوز محکمہ تعلقات عامہ پنجاب) اینی چھیتی ساڈے کولوں جدا ہو جان گے اسیں کدی سوچیا وی نہیں سی۔ اوہ تے زندہ دل انسان سن تے زندہ لوکاں نال پیار کردے سن۔ اوہ اک کامیاب صحافی’ اک ماتحت پرور افسر تے چنگے انسان سن۔ پاکستان دا کیہڑا ایسا شعبہ سی جیہدی معلومات اوہناں نوں نہیں سی۔ اوہ چلدا پھردا پاکستان انسائیکلو پیڈیا سن۔ اوہناں دا حلقہ احباب بڑا وسیع سی۔ سارے قومی اخبارات تے نیوز ایجنسیاں دے مالکان توں لے کے اک عام کارکن تک سارے اوہناں نوں جاندے سن۔ اوہناں دی ذات شفقت ساریاں لئی اِکو جئی سی۔ اوہ خوش لباس’ خوش اخلاق تے خوش خوراک دے عادی سن۔ اوہناں دا ظاہر تے باطن اک سی۔ شعبہ صحافت دے نال نال شوبز دی دنیا نال اوہناں دے گہرے مراسم سن۔ چنگی کتاباں پڑھن دے عادی تے وڈے وڈے رائٹراں نال اوہناں دے دوستانہ مراسم سن۔
آغا محمد اسلم ولد آغا محمد افضل 6ستمبر 1948 نوں جلالپور جٹاں ضلع گجرات وچ پیدا ہوئے۔ شروع دی تعلیم اپنے پنڈ توں حاصل کیتی۔ ہور تعلیم لئی دیال سنگھ کالج وچ داخلہ لیتا فیر راولپنڈی دے اک کالج توں بی اے تک تعلیم حاصل کیتی۔ آغا اسلم چار بھرا سن۔ اک دا انتقال ہو چکیا اے۔ دو حیات نیں اوہناں دیاں بھیناں سن’ دونواں دا انتقال ہو چکیا اے۔ آغا جی دی اولاد وچ تن پتر نیں جہناں دے نام آغا احتشام حیدر’ آغا ذیشان حیدر تے آغا نعمان حیدر نیں۔
آخری دناں فلم انڈسٹری دے منے پرنے ڈائریکٹر اسلم ڈار نال گہرے تعلقات سن۔ اوہ ہر دن گپ شپ لئی اوہناں دے کول حاضری دیندے سن۔ آغا صاحب وی اوہناںدی بڑی قدر کردے سن۔ کجھ عرصہ پہلاں میں اوہناں نوں اپنی نویں کتاب دین گیا تے اوتھے اسلم ڈار بیٹھے سن۔ آغا اسلم نے میرا بطور رائیٹر اوہناں نال تعارف کروایا۔ فیر مینوں کہن لگے شاہد! تسیں اوہناں نوں جاندے او’ میں مسکراندے ہوئے جواب دتا کہ میں اوہناں نوں جاندا ای نہیں پہچاندا وی آں’ ایہہ ساڈی قلمی دنیا دا وڈا نام اے۔ اسلم ڈار اوہناں دا نام اے۔ فیر مینوں اوہناں دی فلم دل لگی دے دور دا اک دلچسپ واقعہ یاد آ گیا۔ میں زمانہ طالبعلمی وچ گھر والیاں توں چوری اپنے اک دوست سلیم دے نال فلم دل لگی ویکھن گیا۔ ایہہ فلم میٹروپول سینما وچ لگی سی اوہدی کامیابی دی ہر پاسے دھم مچی سی۔ رش پاروں ٹکٹ لیندے ہوئے باری وچ میری بانہہ پھس گئی۔ میریاں چیخاں نکل گئیاں۔ میرے شور مچان تے باری توں اک دو لوکاں نے ہتھ باہر کڈے لیکن بری طرح پھٹڑ سن۔ اوہدے مگروں میں ٹکٹ لین توں توبہ کر لیتی۔ ایہہ واقعہ سن کے آغا صاحب تے اسلم ڈار بہت ہسے۔
آغا محمد اسلم اک فرض شناس تے محنتی افسر سن۔ ڈی جی پی آر دا محکمہ اوہناں اتے جنا فخر کرے گھٹ اے۔ اوہ اپنے محکمے دی جان سن۔ اوہناں جیا قابل شخص ایس محکمہ نوں شاید ای نصیب ہووے۔ اوس سال 7 ستمبر 2008 ریٹائرمنٹ مگروں اوہناں دی خدمات دے پیش نظر حکومت پنجاب نے اوہناں نوں دو سال لئی کنسلٹنٹ نظامت اعلیٰ تعلقات عامہ حکومت پنجاب مقرر کیتا گیا۔ پریس دے نال اوہناں دے تعلقات محکمہ لئی اک اثاثہ سن۔ اوہ اثاثہ جہڑا ساڈے کولوں موت نے کھو لیتا۔ اوہناں نے 16 ستمبر 1967 نوں ٹرانسلیٹر دی حیثیت نال محکمہ تعلقات عامہ پنجاب وچ اپنے کیرئیر دا آغاز کیتا تے اپنے 40 سالہ عرصہ ملازمت وچ وزارت تعلیم’ ڈپٹی مارشل لا ایڈمنسٹریٹر’ ڈپٹی کمشنر’ محکمہ پولیس وچ بطور پی آر او’ اخیر وچ نظامت اعلیٰ تعلقات عامہ وچ ڈائریکٹر نیوز دی حیثیت نال فرائض سرانجام دیندے رہے۔ میری اوہناں نال شناسائی اک افسر تے ماحت دی سی۔ اوہ محکمہ پلس وچ جدوں اسسٹنٹ ڈی پی آر سن تے سید گلزار حسین مشہدی ڈی پی آر سن۔ ظاہر وچ اوہناں دے ماتحت سی لیکن اوہ ہمیشہ خوش دلی نال پیش آندے۔ ہاں کدی کدی اوہناں دی گل سمجھ وچ نہیں آئی تے میں پریشان ہو جاندا۔ ایہہ میرا ای نہیں میری پوری برانچ دا حال سی۔ چونکہ اوہ
ذرا تیزی نال بولدے سن لیکن اوہناں نوں سارا علم ہوندا سی تے اوہ کئی وار خود کہہ دیندے کہ جے میری گل دی سمجھ نہ آوے تے دوبارہ پچھ لیا کرو۔ میرے ہوندے تہانوں پریشان ہون دی لوڑ نہیں۔ محکمہ پلس وچ تھانے توں لے کے پلس دے ہیڈ کوارٹر تک اوہناں دی رسائی سی۔ لوکاں دے کم بڑی خوش دلی نال کردے سن۔
فیر جدوں میں اپنی کتاب جہڑی لہور دے قبرستاناں دی سیاست اتے مبنی سی۔ مکمل کیتی تے پریشان سی کہ اوہنوں کیویں ترتیب دیواں۔ گلزار مشہدی صاحب نے مشورہ دتا کہ آغا صاحب نال مشورہ کرو جدوں میں اوہناں نال ذکر کیتا تے میرے ایس کم اتے بہت خوش ہوئے تے علمی’ ادبی تے شوبز نال تعلق رکھن والے بہت سارے افراد دے نام مینوں دَسے جہناں نوں میں کتاب وچ اجے شامل نہیں کیتا سی۔ ایس توں میرے علم وچ وادھا ہویا تے مینوں کہن لگے دفتر وچ ایہہ کم کرنا اوکھا اے۔ تسیں ایہہ مسودہ میرے گھر کسے دن لے آئو۔ اوتھے بیٹھ کے اوہنوں ترتیب دیاں گے۔ میں حامی بھر لئی تے فیر اک دن میں مسودہ چکے اوہناں دے گھر جا پہنچیا۔ ملازم نے بوہا کھولیا تے میں اوہناں دے کمرے وچ بیٹھ گیا۔ آغا صاحب سو رہے سن۔ پہلے تے مینوں انج لگیا جیویں میں کسے موسیقار دے کمرے وچ بیٹھا آں۔ اوہناں نے اپنا دل بہلان تے خود نوں خوش رکھن لئی ایہہ سامان کر رکھیا سی۔ جدوں تھکے ہوندے یا موڑ وچ ہوندے تے واجا وجاندے تے پرانے گانے گنگناندے یا فیر پکے راگ الاپے سن۔ کول بیٹھن والا بندا اوہدے کولوں محظوظ ہوئے بغیر نہ رہندا۔ گھر وچ دوستاں تے ملن والیاں دا خاص خیال رکھدے سن۔ میری پہلی تصنیف دی نوک پلک سنبھالن وچ اوہناں دا وڈا ہتھ سی۔ اوہ جدوں وی کسے دوست نال میرا تعارف کرواندے کدی بغض نال کم نہ لیندے۔ اوہ منہ پھٹ سن مگر دل دے صاف سن۔ ایہو خوبیاں اوہناں نوں دُوجے افسراں توں وَکھرا کردیاں سن۔
اوہناں نال میری آخری ملاقات اکتوبر دے آخری ہفتے یا نومبر 2008دا پہلے ہفتے وچ ہوئی سی۔ جدوں میں عطاء الحق قاسمی دے کول اوہناں دے آفس واقع وارث روڈ لہور بیٹھیا سی۔ سیکرٹری نے فون اتے دسیا کہ آغا اسلم صاحب آئے نیں۔ عطاالحق قاسمی نے کہیا کہ بھیج دیو۔ کمرے وچ داخل ہوئے تے میرے نال وی سلام دعا ہوئی۔ بولے! شاہد کیہ حال اے۔ میں کہیا کہ ٹھیک آں اوہ اپنے باس دا کوئی پیغام عطاالحق قاسمی دے نام لیائے سن جہڑا فائل وچ بند سی۔ اوہدے مگروں کئی واری دل وچ خیال آیا کہ آغا صاحب نال مل کے آواں مگر مصروفیات کارن جا نہیں سکیا۔
تے فیر اک دن جدوں میں سویر دے اخبار ویکھے تے اوہناں دے اچانک انتقال دی خبراں شائع سن۔ میرے پیراں تھلوں زمین نکل گئی۔ دو چار منٹ سکتہ طاری رہیا۔ فیر خدا دے حکم دے اگے سر جھکانا پیا تے اوہناں دیاں کِھلریاں یاداں تے بیتے لمحیاں نوں یاد کرن بیٹھ گیا۔ اوہ یاداں جہڑیاں ہمیشہ زندہ رہندیاں نیں۔ مینوں یاد اے 28 دسمبر 2003نوں میری کتاب دی تقریب فلیٹیز ہوٹل وچ منعقد ہوئی سی۔ اوہدی مکمل کوریج دا پربندھ آغا جانی نے کیتا سی۔ دوجے دن دے سارے قومی اخبار میری تقریب دی خبراں نال بھرے ہوئے سن اوہ خود وی اوہدے وچ تشریف لیائے سن۔ ایس پروگرام وچ ملک دی وڈی وڈی نامور ہستیاں آئیاں سن۔ جہناں وچ احمد ندیم قاسمی’ عطاالحق قاسمی” مستنصر حسین تارڑ’ خاور نعیم ہاشمی تے دوجی اہم شخصیات شامل سن۔
کجھ مہینے پہلاں جدوں میری لہور والی کتاب دی دوجی جلد آئی تے میں اوہناں نوں پیش کیتی۔ کہن لگے جے تقریب کروائی تے دس دینا۔ میں پیشگی دا شکریہ ادا کیتا۔چاہ پی کے چلا آیا۔ اوہ اپنے کول آن والے کسے پروہنے نوں چاہ پانی دے بغیر نہیں جان دیندے سن۔ ملازم چاہ میز اتے رکھدا تے او فوراً اپنے سائیڈ میز توں چک کے تازہ بسکٹاں دا چھوٹا جیا مرتبان اگے رکھ دیندے۔ اک واری گرم گرم گلاب جامن منگوائے تے اوتھے موجود ساریاں نوں کھوائے۔ کھان دا ویلا ہوندا روک لیندے کہ کھانا کھا کے جانا اے۔ اوہ دُوجیاں دا خیال رکھدے سن کدی کدی اپنی صحت توں بیگانہ ہو جاندے سن۔
آغا صاحب شوگر دے پرانے مریض سن۔ دل دی دھرکن بڑی گھٹ ہو چکی سی۔ مگر مٹھی چیز بڑے شوق نال کھاندے سن تے نال ای شوگر کنٹرول دی گولی کھا لیندے سن۔ اینی احتیاط کرن دے باوجود موت جت گئی تے زندگی ہار گئی۔ دل نے دھوکہ دتا تے اپنی رفتار روک لیتی۔ حالانکہ اوہ ایس توں پہلاں کئی واری موت نوں شکست دے چکے سن۔ جدوں آغا صاحب ایس ایس پی دے پی آر او سن تے اپنے دوست دے آفس توں لہور پلس میگزین کڈیا کردے سن۔ اوہدی مشاورت وچ شفقت تنویر مرزا تے میں وی شامل ساں۔ ایہہ میگزین اپنے دور دا بہترین پلس ترجمان دا رول ادا کردا سی۔ مینوں ایہہ وی یاد اے اج توں کوئی پندرہ سال پہلاں آغا صاحب نے رانا مقبول احمد جہڑے اوس ویلے ڈی آئی جی لہور دے عہدے اتے فائز سن صلاح مشورے نال فیصلہ کیتا کہ پلس دے شہیداں دے ورثا دی مالی امداد تے عوام نوں پلس دا چنگا کردار وکھان لئی اک سٹیج ڈرامہ وکھایا گیا۔ اوس ڈرامے دا نام سی ”عشق ہو تو ایسا” اوہدے وچ اک ایماندار پلس افسر دے کردار نوں نمایاں کیتا گیا سی۔ جو اپنے فرض دی ادائیگی لئی ملک دشمن عناصر نال مقابلہ کردے ہوئے اپنی جان دا نذرانہ پیش کر دیندا اے۔ ایہہ ڈی ایس پی پلس دا رول ملک دے نامور ہیرو سلطان راہی نے ادا کیتا سی۔ اوہنوں ڈرامے وچ کم کرن تے رضامند آغا جی نے کیتا سی۔ جدوں ایس ڈرامے دا مقصد دسیا گیا تے سلطان راہی نے بغیر معاوضہ اوہدے وچ کم کیتا تے اوس ڈرامے دی کامیابی تے رش دی وجہ نال اوہنوں ہور پندرہ دن وقت ودھا دتا گیا سی۔ ایس ڈرامے توں اکٹھی ہون والی رقم وچ سلطان راہی مرحوم نے وی اپنی جیب توں تقریباً 50ہزار روپے دِتے سن۔ سلطان راہی نے فلماں وچ آن مگروں 28 سال مگروں فیر اک واری آغا اسلم تے رانا مقبول احمد دے اسرار اتے ایس اصلاحی ڈرامے وچ کم کیتا تاں جے اوہدے توں عوام دے شعور وچ پلس دا امیج بہتر دسیا جا سکے۔ سلطان راہی مرحوم جہنے وڈے فنکار سن۔ ایہدے توں کدھرے بہت وڈے انسان سن۔ ایسے ڈرامے دی نمائش دے دوران اوہناں دی والدہ محترمہ دا انتقال ہویا تے ڈرامہ پروڈیوسر تے انتظامیہ سخت پریشان سن کہ ٹکٹاں وِک چکیاں نیں۔ جے اوہ سٹیج اتے نہ آوے تے لوک ہلچل مچا دین گے تے توڑ پھوڑ کرن گے مگر ہویا کیہ جدوں ڈرامے دا ویلا ہویا تے سلطان راہی اپنی و الدہ محترمہ نوں دفن کرن مگروں اوتھے پہنچ گئے کیوں جے اوہ اوہناں مسئلیاں نوں جاندے سن۔ ایہہ سلطان راہی دے وڈے پن دا اک وڈا ثبوت سی۔ اوہدے وچ اوہناں دی بیوی دا رول اداکارہ کنول نے ادا کیتا۔میں جدوں وی آغا جانی نال ملدا’ پچھدے! شاہد اج کل کہڑے موضوع اتے کم کر رہے او۔ ایس واری میں دسیا کہ کتاب شہدائے پنجاب پولیس مرتب کیتی اے جہدے وچ کوئی8 سو توں ودھ پلس دے شہیداں دا تذکرہ اے۔ اوہناں وچ ایس پی صاحبان توں لے کے کانسٹیبل تک شامل نیں تے اوہناں اتے فلاں فلاں پلس افسراں نے اپنے تاثرات تحریر فرمائے نیں۔ کہن لگے اک نام تے شامل کرو۔ ڈی آئی جی رانا مقبول احمد صاحب د ا اوہ تہاڈے اوس کم توں بہت خوش ہون گے اوہدے نال ای مینوں چٹ اتے اوہناں دا موبائل نمبر لکھ کے دتا کہ اوہناں نال رابطہ کر کے مسودہ لے جانا فلیپ لکھ دین گے۔ میں وی کہہ دیاں گا مگر میں رانا صاحب نال رابطہ کردا رہیا شاید فون خراب سی۔ سوچیا کسے دن آغا صاحب نوں آکھاں گا کہ رابطہ نہیں ہو رہیا۔ کوئی دوجا نمبر دے دین لیکن انج نہیں ہو سکیا۔ ہن دوجا نمبر کہدے کولوں حاصل کراں۔ اوہ تے اپنا بستر بوریا سمیٹ کے دنیا توں کوچ کر گئے۔ ہن دعا اے اللہ تعالیٰ اوہناں نوں اوتھے دے امتحان وچ چنگے نمبراں توں پاس کرے تے اوہ جنت دے اعلیٰ عہدے اتے فائز ہون۔ آغا اسلم دا انتقال 27نومبر 2008 نوں ہارٹ اٹیک نال ہویا۔ وفات ویلے اوہناں دی عمر 60 سال تن مہینے تے کجھ دن سی۔ اوہناں دے دو ہونہار صاحبزادے شعبہ صحافت وچ خدمات سرانجام دے رہے نیں۔