ثمربار یا ثمر دورہ

حمید اللہ بھٹی

پاکستان دے افغانستان نال اعلیٰ سطحی رابطے ایسے حالات دے باوجود قائم نیں جدوں اکثر ملک طالبان کولوں فاصلہ رکھن دی پالیسی اتے عمل پیرا نیں تے طالبان رہنماواں نوں پاکستان وچ اک آزاد تے خودمختار ملک دے حکمراناں جیا عزت و احترام دتا جاندا اے لیکن اک ہور سچ ایہہ اے کہ دونویں ملکاں دے سفارتی تے دوستانہ رابطے دے باوجود سب چنگا نہیں اے۔ بدگمانیاں تے شکوے شکایتاں وی نیں حالانکہ پاکستان نے عالمی سطح اتے افغانستان دے منجمد اثاثے جاری کرن دی باقاعدہ مہم شروع کررکھی اے فیر وی طالبان دا اعتماد حاصل نہیں۔ا یسے وجہ نال مغربی سرحد دے آسے پاسے نہ صرف بدامنی اے بلکہ غیر ملکی فوجاں دے انخلا مگروں جہڑے پاک افغان تعلقات وچ بہتری دی توقع سی اوہ پوری نہیں ہو سکی۔ پاکستان نے نہ صرف افغان امن عمل دی حمایت کیتی بلکہ طالبان نوں اقوام متحدہ وچ نشست دوان تے تسلیم کران دی مخلصانہ کوششاں وی کیتیاں مگر طالبان نے خلوص دا جواب خلوص نال نہیں دتا شاید طالبان نے محض کم لین دی غرض نال رابطے قائم کر رکھے نیں۔ ایس رویے یا طرزعمل نوں دوستانہ نہیں خودغرضانہ ای کہہ سکنے آں۔
طالبان نوں افغانستان وچ کجھ خاص کامیابیاں حاصل نہیں مل سکیاں بلکہ اک توں ودھ سیاسی قوتاں دی بداعتمادی برقرار تے ملک وچ مکمل امن دا سفنا ہنوز تشنہ تعبیر اے۔ بم دھماکیاں دے علاوہ دُوجے جرم ودھدے جا رہے نیں۔ علاوہ ازیں آمدن دے ذرائع محدود ہون نال ملک وچ بھک تے افلاس وچ وادھا ہوندا جا رہیا اے۔ انج دے حالات وچ پاکستان نال تعلقات وچ کشیدگی یا تنائو طالبان دے مفاد وچ نہیں بلکہ اوہناں دی گرفت ہور کمزور ہو سکدی اے۔ طالبان نوں رویے دے نقصانات شاید اندازہ نہیں کیوں جے ایسے کوئی اشارے نہیں ملدے ایہو عالمی تے اندرونی مسئلے ودھن دی وجہ اے۔
بدگمانیاں تے شکوے شکایتاں گھٹ کرن تے دو طرفہ تعلقات نوں نویں نہج اتے استوار کرن لئی چالُو ہفتے ای وزیر مملکت برائے خارجہ امور حنا ربانی کھر نے افغانستان دا دورہ کیتا تاں جے تعلقات وچ پیدا ہوندی تلخی تے سرد مزاجی دا خاتمہ ہووے مگر ایہہ دورہ ثمر بار ہو سکے گا بظاہر آثار چنگے نظر نہیں آندے بلکہ بے ثمر رہن دا امکان اے۔ دراصل اقتدار وچ آن مگروں طالبان نے دنیا نوں جہڑی یقین دہانیاں کرائیاں سن اوہناں اتے عمل نہیں کرا سکے۔ اج وی اپنی سرزمین نوں ہمسایہ ملکاں دے خلاف استعمال نہ ہون دا وعدہ پورا کرن توں قاصر نیں۔ ہمسایہ ملکاں دے خلاف اپنی سرزمین استعمال نہ ہون دی اوہ ہن وی یقین دہانی تے کراندے نیں لیکن عملاً ایس حوالے نال پیش رفت نہیں کردے جے ٹی ٹی پی دے خلاف موثر کارروائی کیتی جاندی تے اج دونویں ملکاں دی سرحد اتے بدامنی دے بجائے امن ہوندا۔ پاکستانی حفاظتی دستیاں اتے حملے نہ ہوندے حفاظتی باڑ اکھاڑن نیز سرحدی حد بندی نوں مشکوک ثابت کرن دا سلسلہ ختم ہو چکیا ہوندا لیکن انج کجھ نہیں ہویا۔ شرپسند عناصر نوں افغانستان وچ اج وی محفوظ پناہ گاہواں میسر نیں جہدے اتے پاکستان سنے ایران تے چین نوں بے چینی اے۔ ایہہ حالات حنا ربانی کھر دے دورے نوں بے ثمر ہون ول اشارہ کردے نیں۔
پاکستان جاہندا اے کہ باہمی تعلقات نوں فروغ دین لئی ایسا طریقہ کار وضع کیتاجاوے جہڑا دونویں ملکاں دے برادرانہ تعلقات وچ حقیقی معنیاں وچ گرمجوشی لیان دا کارن بنے۔ ایس لئی ضروری اے کہ شرپسنداں دا خاتمہ نیز مشترکہ مسائل نوں باہمی گل بات نال حل کیتا جاوے۔ پاکستان افغان قیدیاں دی رہائی’ آسان باہمی تجارت’ سرحد پار آمدروفت دے نال راہداری دے مسئلیاں اتے قابو پان لئی صدق دل نال کم کرنا چاہندا اے لیکن جواب وچ ایسا ارادہ آیا آرزو و مفقود اے۔ پاکستان تے ویزیاں دا اجرا آسان بنان تے مہاجر تے قیدیاں دے نال حسن سلوک نال پیش آن لئی پرعزم اے البتہ افغان قیادت ہتھ اتے ہتھ دھرے بیٹھی اے۔ پاکستان دا دفتر خارجہ ریلوے لائن’تاپی گیس پائپ لائن تے کئی دوجے مفید منصوبیاں اتے افغانستان ولوں کم کرن اتے آمادگی دی نوید سناندا اے لیکن زمینی حقائق ایسی کسی نوید دی تائید نہیں کردے بلکہ حامد کرزئی تے اشرف غنی وانگوں طالبان وی شرپسند عناصر ولوں چشم پوشی اختیار کردے محسوس ہوندے نیں جو سرحدی مسائل ودھان تے بدامنی نوں فروغ دین دا کارن اے۔ افغان سرحد ولوں حملیاں سنے ات گردی دے ودھدے واقعات دا تقاضا اے کہ پاکستانی قیادت ہن یکطرفہ الفت اتے اکربند رہن دے بجائے دوٹوک گل کرے تے درپیش چیلنجاں دے پیش نظر دور اندیشی’ تدبر تے حکمت نال کم لوے۔ ٹی ٹی پی نے جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کرن دی جہڑی حماقت کیتی اے اوہنوں ایس حماقت دا عملی طور تے احساس دوایا جاوے۔
افغانستان وچ جدوں توں طالبان دی حکومت قائم ہوئی اے۔ پاکستان وچ ات گردی دے واقعات وچ 50فیصد توں ودھ تک وادھا ویکھن وچ آ رہیا اے۔ بلوچستان وچ شرپسند اک واری فیر تقویت پھڑن لگے نیں لیکن طالبان اپنے سب توں وڈے حمایتی پاکستان دے تحفظات ختم کرن وچ سنجیدہ نہیں ہو رہے۔ پچھلے سال نومبر وچ طالبان دے توسط نال تحریک طالبان پاکستان نال مذاکرات دا آغاز ہویا جہدے نتیجے وچ سیز فائر دا معاہدہ انجام پایا۔ افغان وزیر داخلہ دی ثالثی وچ دسمبر وچ دوبارہ گل بات شروع ہوئی تے اک واری فیر چالوں سال مئی وچ سیز فائر دی مدت وچ توسیع دا اعلان سامنے آیا تے امید پیدا ہوئی کہ امن و امان دے مسئلے حل ہون دے نال دونویں ملکاں وچ موجود کدورتاں دا وی خاتمہ ہو جاوے گا لیکن ایسا کجھ نہیں ہویا بلکہ غیر ملکی فوجاں دے انخلا دے باوجود افغان سرزمین توں پاکستان اتے حملیاں دا سلسلہ جاری اے۔ ہن ایہہ دونویں ملکاں دی حکومتاں دی ذمہ د اری اے کہ اوہ جائزہ لین کہ خرابی کتھے اے نہ صرف جائزہ لین بلکہ خرابی دور کرن دی عملی طور تے کوشش وی کرن وگرنہ چاہے جنے مرضی دورے کر لین ذہن نشین کر لین جدوں تک خرابی دور نہیں ہووے گی کوئی دورہ ثمر بار نہیں ہو سکدا۔
پاکستان بدامنی دا خاتمہ کرن وچ سنجیدہ اے حکومت تے عوام ایس حوالے نال اکو جئے نیں۔ چالوں سال جون وچ سیاسی جماعتاں قبائلی رہنماواں اتے مشتمل اک ایسا 50رکنی وفد کابل گیا جہنے دو دن تک گل بات کیتی تے اخیر ٹی ٹی پی نے غیر معینہ مدت تک جنگ بندی دے معاہدے وچ توسیع دا اعلان کیتا لیکن ہن اچانک جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کردتا گیا اے جو خاصا تشویشناک اے۔ حنا ربانی کھر دا دورہ بدامنی دے گہرے ہوندے ہوئے سائے ختم کردا وکھائی نہیں دیندا بلکہ ایسا محسوس ہوندا اے کہ طالبان دی وکالت دے نال پاکستان نوں بدامنی اتے قابو پان دا فریضہ بیک وقت ادا کرنا پووے گا۔
ٹی ٹی پی دی شرطاں ایسیاں نیں جہناں نوں کوئی آزاد تے خودمختار ملک تسلیم نہیں کر سکدا اوہ قبائلی پٹی دی پچھلی حیثیت بحال کرن دامطالبہ کرن دے نال افغان سرحد توں پاک فوج دی واپسی چاہندی سے۔ سرحدی علاقیاں سنے مالاکنڈ ڈویژن وچ طالبان نوں حفاظتی دستیاں توں ہر قسم دی نہ صرف آزادی دی خواہاں اے بلکہ چاہندی اے کہ مسلح نقل و حمل اتے کسی قسم دی قدغن نہ لائی جاوے۔ ایہہ ایسے مطالبات نیں جہناں نوں تسلیم کرنا ملکی خودمختاری توں دستبردار ہون دے مترادف اے۔ ستم ظریفی ایہہ اے کہ طالبان نے نامعقول شرطاں ختم کران لئی اپنا اثرو رسوخ پاکستان دے حق وچ استعمال کرن توں پہلوتہی کر رہے نیں۔لوڑ ایس امر دی اے کہ بے مقصد نس بھج دی بجائے قومی سلامتی نوں لاحق خطریاں دا خاتمہ کرن اتے توجہ دتی اجوے جدوں سکیورٹی اداریاں وچ شرپسنداں اتے قابو پان دی استعداد موجود اے تے کم لیتا جاوے ہر واری اپنے مسئلیاں دے حل لئی طالبانا تے انحصار توں کمزوری دا تاثر بن رہیا اے لہٰذا بے ثمر دورے چھڈ کے سنجیدہ تے ٹھوس لائحہ عمل بنانتیجہ خیز کارروائی توں شرپسنداں دا خاتمہ کرن اتے دھیان دتا جاوے۔