دھی دا مقام تے مرتبہ

مولانا محمد الیاس گھمن

اللہ تعالیٰ ساڈی پوری قوم اتے رحم فرماوے۔ اک خبر نے ہلا کے رکھ دتا۔ دل خون دے آنسو رو رہیا اے۔ ہتھ کنب رہے نیں تے دل لرز رہیا اے۔ میانوالی وچ اک سفاک پیو نے اپنی ست دن دی پھل جئی بچی نوں پنج گولیاں مار کے قتل کردتا۔ انا للہ وانا الیہ راجعون۔
دھی…دورِ قدیم و جدید دی جہالتاں دی زَدوچ
دور قدیم دے جہلاء بچیاں نوں زمین وچ زندہ دفن کر دیندے سن تے دور حاضر دے جہلاء اوہنوں ماں دے ڈِھڈ وچ ای ختم کرا دیندے نیں۔ دھیاں پاروں اسقاط حمل دے جرم وچ دن بدن وادھا ہو رہیا اے۔ بچی دی ولادت تے اوہنوں تے اوہدی ماں نوں زندہ ساڑ دیندا اے’ دھی جئے معصوم رشتے دی پیدائش اتے اوہدی ماں نوں طلاق دے دیندا اے۔ کدی اک مگروں دُوجے پتراں دی پیدائش عورت دا جرم قرار دیندا اے۔ افسوس صد افسوس! مسلم معاشرے وچ مشرکانہ تے جاہلانہ ذہنیت رواج پان لگی اے کہ بچیاں نوں اپنے لئی باعث عار سمجھیا جان لگیا اے۔
دھی بارے اہم اسلامی احکامات:
دھی اللہ دا انمول تحفہ اے۔ اسلام سانوں ایہہ حکم دیندا اے کہ بچی دی پیدائش نوں منحوس نہ سمجھیا جاوے بلکہ ایہدے اتے شکر ادا کردے خوش ہونا چاہیدا اے۔ اوہدا چنگا اسلامی نام رکھیا جاوے’ اوہدی تربیت وچ کوئی کسر نہ چھڈی جاوے۔ عمدہ تعلیم نال آراستہ کیتا جاوے۔ گھریلو کم کاج دا خوگر بنایا جاوے’ نسبت چنگی قائم کیتی جاوے’ نکاح چھیتی کیتا جاوے۔ عزت و احترام تے پیارو محبت دا رشتہ ہمیشہ قائم رکھیا جاوے۔ اوہدی ضرورتاں نوں جتھوں تک ممکن ہووے پورا کیتا جاوے۔
دھی… اللہ دی عطا اے:
مفہوم آیت: صرف اللہ ای زمیناں تے اسماناں دا مالک اے’ اوہ جو چاہندا اے پیدا کردا اے’ جہنوں چاہندا اے دھیاں عطا کردا اے تے جہنوں چاہندا اے پتر۔ اوہ چاہوے تے جڑواں جڑواں پتر تے دھیاں دے دیوے تے چاہے تے کجھ وی نہ دیوے۔ بے شک اوہ ذات علم والی’ قدرت والی اے۔ (سورة الشوریٰ’ رقم الآیات:49,50)
دھی نوں منحوس سمجھنا سراسر جہالت اے:
اولاد دے تذکرے وچ رب تعالیٰ نے دھیاں دا ذکر پہلے فرمایا۔ کیوں؟ ایس لئی کہ اوس ویلے دے جہلاء دھی نوں منحوس سمجھدے سن۔
مفہوم آیت:جدوں اوہناں نوں دھی دی خوشخبری دتی جاندی اے تے اوہناں دا چہرہ کالا پے جاندا اے تے اوہناں دا دل غم نال بھر جاندا اے۔ اوہنوں اپنے لئی برا (باعث شرمندگی) سمجھ کے لوکاں کولوں لکدا پھردا اے تے دل ای دل وچ ایہہ سوچدا اے کہ اوہنوں ذلت برداشت کر کے اپنے کول رہن دیاں یا اوہنوں زمین وچ گاڑھ دیاں۔ ایہناں لوکاں نے کنیاں بھیڑیا گلاں کولوں ای بنا رکھیاں نیں۔ (سورة النحل’ رقم الآیات:58,59)
جہلائے عرب دا رواج:
عرب دے بدو’ گنوار تے اجڈ جہڑے دھیاں دے پیدا ہوندے ای اوہنوں زمین دی تریکیاں دے حوالے کردیندے سن۔ جہلائے عرب دی فرسودہ سوچ دی منظرکشی کردے ہوئے حضرت عبداللہ بن عباس فرماندے نیں: جدوں عورت دے کول زچگی دا ویلا قریب آندا تے زمین وچ ٹویا کھود کے اوہنوں اوتھے بٹھا دتا جاندا۔ فیر جے کڑی پیدا ہوندی تے اوہنوں اوس گڑھے وچ سٹ دتاجاندا تے اوہدے اتے مٹی پا دتی جاندی تے جے منڈا ہونداتے اوہنوں زندہ چھڈ دتا جاندا۔ (تفسیر القرطبی’ تحت سورة التکویر)
دھی نوں دفن کرن دا دردناک واقعہ:
دربار نبوت لگیا اے۔ عرب دا اک دیہاتی زاروقطار اتھروواں دی برسات وچ بھِج چکیا اے۔ روندے روندے ہچکی بنھی ہوئی اے۔ جدوں دا اسلام لیایا واں اسلام دی مٹھاس نوں محسوس نہیں کر پا رہیا۔ یارسول اللہۖ زمانہ جاہلیت وچ میرے گھر اک دھی پیدا ہوئی۔ میں گھر توں کدھرے دور سفر تے سی جدوں گھر واپس آیا تے اوتھے اوہ چھوٹے چھوٹے پیراں نال چل رہی سی۔ اوہدی توتلی زبان تے معصومانہ شرارتاں۔ یارسول اللہۖ میں گھر والی نوں کہیا کہ ایہنوں تیار کر! اوہنے اوہنوں سوہنا لباس پوایا میں اوہنوں نال لے کے دور اک جنگل وچ چلا گیا۔ گرمی تے لو۔ وادی عرب دے تپدے صحرا نے ساڈے پیراں تک نوں جھلسا کے رکھ دتا جدوں میں پسینے وچ بھر جاندا تے میری دھی ننھے منے ہتھاں نال اپنے چھوٹے جئے دوپٹے نال میرا پسینہ پونجھدی۔ یارسول اللہۖ! یارسول اللہۖ! میں اک تھاں ٹویاکھودیا۔ کھدائی کردے ویلے اوہ بار بار اوس ٹوئے ول ویکھدی تے میرے ول وی۔ اوہ مینوں سوال کردی سی: ابو! ایہہ کہدے لئی ٹویا کھود رہے او؟ یارسول اللہۖ جدوں میں اوہدے لئی ٹویا کھود کے تیار کر لیتا تے اوہنوں چک کے اوہدے وچ سٹن لگاتے اوہ چلائی اوہنے مینوں دہائی دتی اوہ ابو ابو کردی رہی۔ یارسول اللہۖ! اوہ کہندی رہی کہ ا بو! مینوں دفن نہ کرو ۔ ابو مینوں معاف کر دیو۔ ابو مینوں چھڈ دیو۔ ابو مینوں ڈر لگدا اے۔ ابو ابو! میں تہاڈے گھر نہیں آواں گی۔ا بو کدی وی واپس نہیں آواں گی۔ ابو میں تہاڈے اتے بوجھ بن کے نہیں رہواں گی۔ ابو میں کلی بالکل کلی رہ لوواں گی۔ ابو ابو ابو…ایتھوں تک کہ میں اوہدے سر اتے وی مٹی پا دتی۔ آخری وقت تک اوہ چلاندی رہی اپنی زندگی دی بھیک منگدی رہی لیکن یارسول اللہۖ ! میرا پتھر دل موم نہ ہویا تے میں اوہنوں اوتھے جنگل وچ پیوند خاک کر کے گھر آ گیا۔ یارسول اللہ! اوہدے لفظ میری کناں دی سماعتاں نال ٹکرا رہے نیں۔ اوہدی معصوم بھولی صورت تے دلربا اداواں میرے دل اتے نقش ہو گئیاں نیں۔ جدوں کدی ا وہدی گلاں یاد کرنا واں تے غم پاروں مینوں کوئی چیز چنگی نہیں لگدی۔ یارسول اللہۖ! میرا کیہ بنے گا؟ ایدھر عرب دا دیہاتی رو رہیا سی تے اودھر فخر دو عالم رحمت کائناتۖ دی مبارک اکھاں وچ اتھرو آ گئے۔ موتیاں دی اوس لڑی وچ محبت و شفقت دے انمول خزینے چھلکن لگے۔ آپۖ نے فرمایا:تسیں جہڑے گناہ زمانہ جاہلیت وچ کیتے قبول اسلام نے اوہناں نوں ہمیشہ لئی مٹا دتا۔
دھی دی پیدائش اتے اک زنانی دے شعر
ام حمزہ عرب دی اک سمجھدار تے شاعرانہ مزاج دی حامل زنانی سی۔ اوہنوں وی اک مگروں دوجی دھی پیدا ہوئی تے اوہدے خاوند ابو حمزہ نے ایس وجہ نال گھر آنا چھڈ دتا۔ ایہدے اتے اوہنے برجستہ شعر کہے:
مَا لِأَبِی حَمْزَةَ لَا یَأتِیْنَا غَضْبَانَ أَلَّا نَلِدَ البَنِیْنَا
تَاللہِ مَا ذٰلِکَ فِی أَیْدِیْنَا
فَنَحْنُ کَالأَرْضِ لِغَارِسِیْنَا
نُعْطِی لَہُمْ مِثْلَ الَّذِیْ أُعْطِیْنَا
(تفسیر الشعراوی)
ترجمہ: ابو حمزہ نوں کیہ ہو گیا اے کہ اوہ ساڈے کول نہیں آندا’ اوہ ایس لئی ناراض اے کہ اسیں پتراں نوں جنم نہیں دتا۔ اللہ دی قسم! ایہہ ساڈے اختیار وچ نہیں۔ ساڈی مثال تے کاشتکار لئی زمین جئی اے سو جو بویا جاوے گا اوہو وڈیا جاوے گا۔
دھی…جہنم توں بچان لئی ڈھال:
ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ کولوں روایت اے کہ رسول اللہۖنے فرمایا: جہڑے شخص نوں دھیاں دے ذریعے آزمائش وچ پایا گیا اوہنے اوہدے اتے صبر کیتا تے اوہ دھیاں قیامت دے دن جہنم توں ڈھال بن جاون گئیاں۔ (جامع الترمذی’ رقم الحدیث:1913)
دھی نال محبت اتے جنت:
ام المومنین عفیفہ کائنات سیدہ عائشہ صدیقہ کولوں مروی اے کہ اک مسکین زنانی اپنی دو دھیاں چکے میرے کول آئی تے میں تن کھجوراں اوہنوں کھان لئی دِتیاں۔ اوہنے اوہناں دونواں نوں اک اک کھجور دے دتی تے باقی اک کھجور اپنے منہ وَل چکی تاں جے اوہنوں کھاوے لیکن اوہ وی اوہدی دونویں دھیاں نے کھان لئی منگ لیتی۔ تے اوہنے اوس کھجور دے’ جہنوں اوہ کھانا چاہندی سی دو ٹکڑے کیتے تے اوہناں دونوواں دھیاں نوں دے دتے۔ مینوں اوہدی ایہہ گل بڑی چنگی لگی۔ پس اوہنے جو کیتا سی میں اوہدے بارے رسول اللہۖ نوے دسیا تے آپ نے فرمایا: یقینا اللہ تعالیٰ نے اوہدے ایس عمل پاروں اوہدے لئی جنت واجب کردتی یا (فرمایا) اوہنوں جہنم دی اگ توں آزاد فرما دتا اے(صحیح مسلم’ رقم الحدیث:6787)
دھی نال حسن سلوک اتے جنت:
حضرت عبداللہ بن عباس کولوں روایت اے کہ رسول اللہۖ نے فرمایا کہ جہڑے شخص دی بچی پیدا ہووے اوہ نہ تے اوہنوں زندہ دفن کرے تے نہ ای اوہدے نال بھیڑا سلوک کرے تے نہ اوہدے اتے اپنے منڈے نوں ترجیح دیوے تے اللہ تعالیٰ اوہنوں جنت وچ داخل کرے گا۔ (سنن ابی دائود’ رقم الحدیث:5148)
تن دھیاں دی چنگی پرورش اتے جنت:
حضرت ابو سعید خدری کولوں روایت اے کہ رسول اللہۖ نے فرمایا: جہڑے شخص نے تن دھیاں دی پرورش کیتی اوہناں نوں اخلاقی تے معاشرتی ادب سکھایا۔ اوہناں دا چنگی جگہ ویاہ کیتا تے مگروں اوہناں دے نال حسن سلوک کیتا تے اوہدے لئی جنت اے۔ (سنن ابی دائود’ رقم الحدیث:5147)
دو دھیاں دی چنگی پرورش اتے جنت:
حضرت انس بن مالککولوں روایت اے کہ رسول اللہۖ نے فرمایا: جہنے دو دھیاں دی پرورش کیتی ایتھوں تک کہ اوہ بالغ ہو گئیاں فیر اوہناں دا چنگے گھر نکاح کردتا تے اوہ قیامت والے دن میرے نال انج ہووے گا جیویں ایہہ انگلیاں۔ فیر آپ نے دونویں انگلیاں نوں آپس وچ رلا لیتا۔ (صحیح مسلم’ رقم الحدیث:6788)
اک دھی دی چنگی پرورش اتے جنت:
حضرت ابو ہریرہ کولوں روایت اے کہ نبی کریمۖ نے فرمایا: جہدی تن دھیاں ہون اوہ اوہناںدی پرورش کرے’ اوہناں نوں رہن دی جگہ دتی۔ اوہناں دی ضروریات نوں پورا کیتا تے اوہدے لئی جنت واجب ہو جاندی اے۔ صحابہ کرام نے کہیا کہ اسیں آپۖ دے نال دو دھیاں دے متعلق سوال کیتا کہ اوہناں دی وجہ نال وی جنت ملے گی تے آپۖ نے فرمایا کہ ہاں دو دھیاں دی وجہ نال وی جنت واجب ہو جاندی اے۔ صحابہ کرام نے کہیا کہ اسیں آپۖ کولوں اک دھی دے متعلق سوال کیتا کہ اوہدی وجہ نال وی جنت ملے گی تے آپۖ نے فرمایا کہ ہاں اک دھی ددی وجہ نال وی جنت واجب ہو جاندی اے۔ (المعجم الاوسط اللطبرانی’ رقم الحدیث:6199)
اللہ تعالیٰ سانوں دھیاں نال پیار و محبت عطا فرما کے اوہناں نال حسن سلوک کرن دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین بجاہ النبی الرحمة علی البنات والبنین۔صلی اللہ علیہ وسلم