رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دِیاں حکیمانہ نصیحتاں

حضرت ابوجری جابر بن سلیم تمیمی کولوں روایت اے کہ (جدوں میں مدینہ منورہ آیا تے) میں ویکھیا کہ اک شخص دے احکام تے آرا اتے سارے لوک عمل پیرانیں اوہ جو کجھ فرماندے نیں سارے لوک اوہدی تعمیل کردے نیں۔ میں لوکاں نوں پچھیا کہ ایہہ کون نیں؟ اوہناں نے دسیاکہ اللہ دے رسولۖ نیں۔ میں دو واری آپۖ نوں ایہناں لفظاں وچ سلام کیتا : علیک السلام یارسول اللہۖ۔ آپۖ نے فرمایا کہ علیک السلام نہ کہو!کیوں جے ایہہ الفاظ (زمانہ جاہلیت وچ) مرداں نال سلام ویلے کہے جاندے سن بلکہ السلام علیک کہو! میں عرض کیتی کہ کیہ آپ اللہ دے رسول نیں؟ آپۖ نے فرمایا کہ (ایہہ تے طے شدہ گل اے کہ ) میں اللہ دا رسول آں۔ (آپ ایہہ پچھو کہ مینوں کیہڑے مقصد لئی مبعوث کیتا گیا) جے تہانوں تکلیف پہنچے تے تسی اللہ کولوں (میرے وسیلے نال )دعا کرو تے اوہ تہاڈے کولوں ایس تکلیف نوں دور کر دیوے گا۔ جے تسی قحط سالی دا شکار او تے اللہ کولوں (میرے وسیلے نال) دعا کرو تے اوہ تہاڈے لئی (قحط سالی نوں دور کر کے) ہریالی اُگا دیوے گا۔ جے تسیں بے آب و گیاہ جنگل وچ ہوو تے سواری گواچ جاوے تسی اللہ کولوں (میرے وسیلے نال) دعا کرو تے اوہ تہاڈے تک سواری پہنچا دیوے گا۔
راوی حضرت جابر بن سلیم کہندے نیں کہ میں عرض کیتی: مینوں کجھ نصیحتاں فرمائو۔ آپۖ نے فرمایا کہ کسے نوں گال نہیں کڈنی۔ راوی کہندے نیں کہ اوہدے مگروں میں کسی آزاد’ غلام ایتھوں تک کہ اونٹ تے بکری تک نوں گال نہیں کڈی۔ آپۖ نے فرمایا: کسی نیکی نوں معمولی تے حقیر سمجھ کے نہ چھڈنا۔بھلے اوہ اپنے مسلمان بھرا نال خندہ پیشانی نال پیش آنا ای ہووے’ ایہہ وی نیکی اے۔ اپنی تہبند (شلوار) نوں ادھی پنڈلی دے برابر اُچا رکھو ۔جے انج کرن وچ دشواری ہووے تے بہرحال ٹخنیاں توں اتے رکھو تے ٹخنیاں توں تھلے لٹکان توں بچو کیوں جے ایہہ تکبر دی علامت اے تے اللہ تعالیٰ تکبر کرن والے نوں پسند نہیں فرماندے۔ جے کوئی شخص تہانوں نامناسب گل کہے یا تہاڈے وچ پائے جان والے کسے عیب دی وجہ نال تہا نوں عار دواوے تے اوہدے بدلے تسی اوہنوں ایسے عیب دی وجہ نال عار نہ دوائو جہڑا اوہدے وچ پایا وی جاندا ہووے کیوں جے اوہدے ایس عمل نوں وبال ایہدے اتے ہووے گا۔ )سنن ابی داود، رقم الحدیث:(4086
اللہ دے نبیۖ نے مختلف موقعیاں اتے مختلف ارشادات توں امت دی رہنمائی فرمائی اے۔ ایہدے وچ عقیدہ’ عمل تے اخلاق سب شامل نیں۔ ایسے سلسلے دی اک کڑی درج بالا حدیث مبارک وی اے۔
تشبہ بالجہال توںممانعت:
پہلی گل ایہہ سمجھائی کہ جہلاء دے نال تشبیہ نہ کرو۔ جیویں زمانہ جاہلیت وچ لوک مرداں نوں سلام علیک کہندے سن۔ زندا تے مردیاں وچ فرق کرن لئی السلام علیک نوں مقرر فرمایا بلکہ مرداں نوں وی السلام علیکم یا اہل القبور دے لفظاں نال سلام کرن دا حکم دتا۔
نقصان ویلے رجوع الی اللہ:
دوجی گل ایہہ سمجھائی کہ جے نقصان پہنچ جاوے تے اللہ کولوں دعا منگی جاوے کیوں جے نقصان توں نجات دوان والی ذات اللہ ای دی اے۔ پتہ چلیا جیویں نقصان ہون توں پہلاں اوہدے توں بچن دی دعا کرنی چاہیدی اے اوسے طرحاں ہون مگروں اوہدے توں نجات دی دعاوی منگنی چاہیدی اے۔
فیدا:ایہدا تعلق مال تجارت توں معلوم ہوندا اے۔
قحط سالی ویلے رجوع الی اللہ:
تیجی گل ایہہ سمجھائی کہ اگر قحط سالی دا شکار ہو جائو تے اللہ کولوں دعا منگو اوہ ذات قحط سالی دی جگہ ہریالی نال حالات نوں بدل دیوے گی۔ ایس توں ایہہ وی پتہ چلیا کہ قحط سارلی ساڈے اعمال بد دا نتیجہ ہوندی اے تے ایس موقعے اتے اللہ کولوں دعا منگنا اک طرحاں دی توبہ اے جہدے توں گناہ معاف تے قحط سالی ٹل جاندی اے۔
فیدا: ایہدا تعلق زراعت نال معلوم ہوندا اے۔
سفری پریشانی ویلے رجوع الی اللہ:
چوتھی گل ایہہ سمجھائی کہ جے سفر وچ سواری دے حوالے نال پریشانی پیش آ جاوے تے اوس ویلے وی اللہ وَل رجوع کرو۔ دعا منگو۔ اللہ ایس پریشانی نوں ختم فرما دین گے۔
فیدا:پچھلی گلاں دا تعلق مقیم نال جد کہ ایہدا تعلق مسافر نال اے۔
گالم گلوچ نہ کرو:
پنجویں گل ایہہ سمجھائی کہ معاشرے وچ لڑائی جھگڑے دی بنیاد بنن والیاں چیزاں توں بچو خصوصاً گالم گلوچ توں۔ ایہدے تے ساڈا مستحکم اعتماد اے کہ آپۖ نے جہناں چیزاں توں منع فرمایا اے ایہدی وجہ سمجھ آوے یا نہ آوے بہرحال ایس توں دور رہنا چاہیدا اے کیوں جے اتباع وچ اعتقاد نوں دخل ہوندا اے مشاہدے نوں نہیں لیکن ایہدے باوجود وی مشاہدہ وی ایہو کہندا اے کہ گالم گلوچ باہمی جھگڑے تے فساددا کارن اے۔
نیکی نوںحقیر نہ سمجھو:
چھیویں گل ایہہ سمجھائی کہ کسے نیک عمل نوں معمولی تے حقیر سمجھ کے نہ چھڈو۔ اج اسیں بہت ساریاں نیکیاں توں محض ایس لئی محروم رہ جاندے آں کہ اسیں اوہناں نوں معمولی سمجھ لیندے آں۔ گھٹ رقم صدقہ کرن نوں معمولی سمجھدے آں۔ایہہ سوچدے آں ایہہ بھلا معمولی رقم وی صدقہ ہوندی اے’ صدقہ ہووے تے بوہتی رقم دا ہووے۔ نتیجہ ایہہ نکلدا اے کہ گھٹ رقم صدقہ کرن توں وی رہ جاندے آں۔ ایہو حال اے سارے نیک عملاں دا۔ حالانکہ جے نبی کریمۖ تے صحابہ تے اہل بیت کرام دی مبارک زندگیاں وچ غور کیتا جاوے تے اوہ وڈیاں نیکیاں دے نال نال چھوٹیاں نیکیاں نوں وی کیتا کردے سن۔ اوہناں نوں چھڈیا نہیں کردے سن۔ جہناں وچ اک نیکی مسکرا کے ملن والی وی اے۔ جہنوں عام طور تے نیکی ای نہیں سمجھیا جاندا اے۔ آپۖ نے اوہدی وضاحت فرمائی اے کہ ایہہ وی نیکی اے ایہدے توں وی اللہ راضی ہوندا اے۔
تکبر توں بچو:
ستویں گل ایہہ سمجھائی کہ اپنی تہبند /شلوار نوں ادھی پنڈلی تک رکھو۔ جے انج کرن وچ کسے طرحاں دی کوئی دشواری ہووے تے گھٹ توں گھٹ درجہ ایہہ اے کہ ٹخنیاں توں اتے ای رکھو کیوں جے ٹخنیاں توں تھلے رکھنا تکبر دی علامت تے متکبرین دی نشانی اے۔ دوجے مقام تے آپۖ نے اوہنوں کبیرہ گناہ قرار دتا اے۔ اج ساڈے بہت سارے بھرا ایس کبیرہ گناہ وچ مبتلا نیں۔ صرف نماز ویلے پائجامے اتے کردے نیں۔ یاد رکھو! عام حالات وچ وی مرداں لئی ٹخنے ننگے رکھن دا حکم اے۔ زنانیاں لئی نہیں۔
عیب گوئی توں بچو:
اٹھویں گل ایہہ سمجھائی کہ کسے دے عیب اتے مطلع ہون دے باوجود اوہنوں عار نہ دوائو! حتیٰ کہ جے نوبت ایتھوں تک وی پہنچ جاوے کہ دوجا شخص آپ دے واقعی عیب تے آپ نوں عار دوا رہیا ہووے اوہدوں وی ایس معاملے نوں درگزر کرو جد کہ ساڈے ہاں تے کسے وچ عیب نہ وی ہووے۔ اوہدوں وی ایس پاسے کسے عیب نوں منسوب کردے نیں تے فیر اوہنوں اُچھالدے نیں۔ آپۖ نے فرمایا کہ جے دوجے نال انج کیتا تے اوہدا وبال اوہدے اتے ہووے گا۔