پنجابی یونین دے پربندھ ہیٹھ پنجاب ہائوس لہور وچ پنجاب دی مجوزہ ونڈ دے خلاف اجلاس

فاروق ندیم

عجیب اتفاق اے۔ جے کوئی سندھی بلوچی تے پختوناں دے حقاںدی گل کردا اے تے پرنٹ تے الیکٹرانک میڈیا اوہنوں قوم پرست قرار دیندا اے لیکن جے کوئی پنجاب دے حقوق دی گل کردا اے تے اوہنوں علیحدگی پسند نظریہ پاکستان دا مخالف اسلام دشمن تے ملک دشمن قرار دتا جاندا اے۔ اردو صحافت ایس عمل وچ پیش پیش وکھائی دیندی اے۔ایہہ المیہ وی اپنی جگہ اے۔ ہندوستان وچ پنج سو توں ودھ چھوٹی وڈیاں ریاستاں سن۔ جہڑیاں ریاستاں وی انگریزاں دے زیرنگیں ہوئیاں اوتھے پہلا درجہ انگریزی زبان نوں ملیا تے اوتھے دی مقامی زباناں نوں دوجا درجہد تا گیا لیکن پنجاب اوہ واحد خطہ ارض سی جتھے جمنا پار دے رہن والیاں دی وجہ نال انگریزی مگروں دوجا درجہ پنجابی دے بجائے اردو نوں دِتا گیا۔
1952 وچ یو این ا و دے چارٹر وچ بالاں نوں اوہناں دی مادری زبان وچ تعلیم حاصل کرن دے حق نوں تسلیم کیتا گیا۔ چارٹر اتے حکومت پاکستان ولوں وی دستخط ہوئے۔ ایہہ گل ہور اے کہ پاکستان دے باقی صوبیاں وچ تے بالاں نوں ماں بولی وچ حق تعلیم ملیا مگر پنجاب دے بال ایس حق توں محروم رہے۔
مگروں ستم ایہہ ہویا پنجاب نوں پنجابی زبان دے لہجیاں دی بنیاد تے تقسیم کرن دی سوچ نوں ہوا دتی جان لگی۔ ایہہ سلسلہ انتہا نوں اوس ویلے پہنچیا جدوں ضیا الحق دے زمانے وچ پنجابی زبان دے لہجے سرائیکی نوں سرکاری طور تے وکھری زبان قرار دتا گیا تے ہن ایہہ معاملہ اپنے منطقی انجام نوں پہنچان لئی تقسیم پنجاب دا فارمولا سامنے آ گیا اے۔جتھوں تک پنجابی زبان دے سرائیکی لہجے دا تعلق اے۔ اصل حقیقت تے ایہہ اے پنجاب دے جنوبی اضلاع وچ 1962 توں پہلاں سرائیکی دی اصطلاح دا قطعی وجود نہیں سی۔ ایوب خان دے زمانے وچ قدرت اللہ شہاب نے ایس سلسلے دا آغاز کیتا۔ پنجاب دے جنوبی اضلاع وچ پنجابی زبان دے تن لہجیاں دا چلن سی۔ ڈویژن بہاولپور وچ پنجابی زبان دے لہجے نوں ریاستی ڈویژن ملتان وچ ملتانی تے ڈویژن ڈیرہ غازیخان وچ ڈیروی یا ڈیرے وال دے لہجے سن۔ ایہناں تناں لہجیاں وچ فرق سی تے ایہہ فرق ہن وی اے۔ قدرت اللہ شہاب نے پنجابی زبان دے ایہناں تناں مختلف لہجیاں نوں سرائیکی دے نام توں مقبول بنان دے اقدامات کیتے تے تعاون کرن والیاں نوں نوازیا گیا۔ ایہہ عمل چھیویں دہائی وچ تے کوئی اہمیت اختیار نہیںکر سکیا مگر ستویں دہائی وچ سیاسی بنیاداں تے ایہنوں مقبول کرن دے عمل نوں تیز کیتا گیا۔ سرکاری علمی ادبی تے ثقافتی اداریاں وچ سرائیکی دے انعامات تے ایوارڈز دی تقسیم شروع ہوئی۔ مصلحتاں دے تابع مراعات دے حصول لئی لوکاں نے ایہدے وچ رغبت پائی۔ ایس توں پہلاں جنوبی اضلا ع دے حاکم میل نے اپنے ہون دی تہذیبی جواز دی تلاش وچ ہاکڑہ تہذیب دے جواز نوں تراشیا تے پنجاب دی قدیم ہڑپائی تہذیب و ثقافت نوں دیوار نال لان دا عمل شروع ہو چکیا سی۔ پنجاب دے جنوبی علاقے تے ہزاراں سالاں توں پنجابیاں دا مسکن رہے نیں لیکن ہن اوہناں نوں اپنے ای علاقیاں وچ ریڈ انڈین بنان دا عمل شروع ہو چکیا اے۔ پنجاب دی طاقت نوں ختم کرن لئی تقسیم در تقسیم کرن دے منصوبیاں اتے کم شروع ہو چکیا اے۔
ایسے سلسلے نوں پایہ تکمیل تک پہنچان لئی جہڑا لائحہ عمل شروع ہویا اے اوہدے وچ سرفہرست اوہ کمیٹی اے جہڑی نویں صوبے بنان لئی سپیکر قومی اسمبلی ول تشکیل دتی گئی اے۔ جہدے وچ ایسے سیاست داناں نوں شامل کیتا گیا اے جہناں بارے اہل پنجاب دے بڑے تحفظات نیں۔
سپیکر قومی اسمبلی نے نویں صوبے بنان لئی جہڑی کمیٹی تشکیل دتی اے۔ا وہدے بارے اپنے تحفظات رکھن والے پنجابی دی سرکردہ علمی ادبی ثقافتی صحافتی ہستیاں تے اہل دانش شخصیات دا اجلاس پنجاب ہائوس وچ منعقد ہویا۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم دے خلاف لائحہ عمل تیار کرن لئی اہل پنجاب دا نمائندہ اجلاس چیئرمین پنجابی میڈیا گروپ مدثر اقبال بٹ دی زیر سرپرستی پنجاب ہائوس لہور وچ منعقد ہویا جہدی صدارت قائد پنجابی زبان تحریک الیاس گھمن نے کیتی۔ اجلاس دے روح رواں محمد ظاہر بھٹی چیئرمین پنجاب سوشل موومنٹ میاں آصف علی ڈپٹی چیف آرگنائزر پنجابی لینگوئج موومنٹ تے محمد حسنین بھٹی چیئرمین کوک پاکستان کوک سن۔
پنجابی یونین دے پربندھ ہیٹھ پنجاب ہائوس لہوروچ منعقد ہون والے ایس اجلاس وچ پنجاب پنجابی زبان تے پنجابیاں دے حقاں لئی جدوجہد کرن والے جہناں رہنماواں نے رلت کیتی تے اظہار خیال کیتا اوہناں وچ سرفہرست الیاس گھمن مدثر اقبال بٹ آصف شاہکار محمد ظاہر بھٹی میاں آصف علی محمد حسنین بھٹی محترمہ غزالہ نظام دین یوسف پنجابی محترمہ ڈاکٹر تبسم ڈاکٹر مشتاق قمرسیکرٹری پنجابی ادبی سنگت حکیم آصف گجر خالد اعجاز مفتی، پروفیسر طارق جتالہ تے ممتاز راشد لاہوری سن جد کہ یونیورسٹی دے طلبا دی نمائندگی یونیورسٹی آف لاہور دے محمد عمران بھٹی حافظ نعمان پنجابی عاصم پنجابی نے کیتی۔
اجلاس وچ جہڑی رابطہ کمیٹی تشکیل دتی گئی اوہدے چیئرمین الیاس گھمن مقرر ہوئے جد کہ دوجے ممبراں وچ مدثر اقبال بٹ یوسف پنجابی مشتاق قمر محترمہ غزالہ نظام دین خالد اعجاز مفتی زاہد بھٹی حکیم آصف گجر تے فاروق ندیم شامل نیں۔ کمیٹی دا مقصد پاکستان دی ساری سیاسی جماعتاں دے رہنماواں نال ملنا تے اوہناں نوں تقسیم پنجاب دے ایشو اتے اپنے تحفظات توں آگاہ کرنا اے۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم دے خلاف اپنے موقف نوں پہچاننا اے۔ پنجاب وچ پنجابی نوں تعلیمی دفتری عدالتی تے صحافتی زبان دے طور تے رائج کروان دے مطالبے نوں سیاسی جماعتاں دے منشور وچ شامل کروانا اے۔
اجلاس وچ متفقہ رائے نال قرارداد منظور کیتی گئی۔ قرارداد وچ نویں صوبے بنان لئی سپیکر قومی اسمبلی ولوں تشکیل دتی گئی کمیٹی نوں رد کردیاں ہوئیاں پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں نامنظور کیتا گیا۔
پنجابی یونین دے پربندھ ہیٹھ پنجاب ہائوس وچ چیئرمین پنجابی میڈیا گروپ مدثر اقبال بٹ دی زیر سرپرستی منعقد ہون والے اجلاس وچ بذریعہ ویڈیو لنک جہناں دانشوراں نے خطاب کیتا اوہناں وچ راولپنڈی توں پیر زادہ حامد علی شاہ بخاری جھنگ توں عبدالرحمن ساجدچج ادبی پروار حاجی عارف پنجابی ادبی ستھ ملتان ڈاکٹر اکبر علی غازی بھیالی پاکستان شامل سن۔
پنجابی یونین دے پربندھ ہیٹھ پنجاب ہائوس لہور وچ ہون والے اجلاس نال خطاب کردیاں ہوئیاں چیئرمین پنجابی میڈیا گروپ مدثر اقبال بٹ نے کہیا اک پاسے تے پنجابی بچے اپنی مادری زبان وچ حق تعلیم توں محروم نیں۔ اتوں پنجاب دی مجوزہ ونڈ لئی سپیکر قومی اسمبلی ولوں نویں صوبے بنان لئی تشکیل دتی گئی کمیٹی نے اہل پنجاب لئی بہت سارے تحفظات نوں جنم دے دتا اے۔ جتھوں تک مادری زبان وچ حق تعلیم دا معاملہ اے اقوام متحدہ دا ادارہ یونیسکو (UNESCO) واضح طور تے کہہ چکیا اے:
“Education in mother tongue is a ley factor for inclusion and quality learning and it also improves learning outcomes and academic performance. This is crucial, especially in primary school to avoid knowledge gaps and increase the speed of learning and comprehension.”
اجے پنجابی بالاں نوں مادری زبان وچ حق تعلیم توں محروم رکھن دا المیہ وی دکھ لیوا سی کہ پنجاب دی مجوزہ تقسیم دا عمل سامنے آ گیا۔ نویں صوبے بنان لئی سپیکر قومی اسمبلی نے کمیٹی وی بنا دتی۔ کمیٹی وچ ایسے ممبراں نوں شامل کر لیتا گیا جہڑے ایس ایشو نوں حل کرن توں قاصر نیں۔ پنجابیاں دا ایہہ نمائندہ اجلاس ایس مقصد لئی بلایا گیا اے کہ نویں صوبے بنان لئی بنائی گئی سپیکر قومی اسمبلی دی کمیٹی تے پنجاب دی مجوزہ تقسیم دے خلاف لائحہ عمل تیار کیتا جاوے۔ ایس ایشو نوں نہ صرف قومی بلکہ بین الاقوامی فورماں اتے وی چکن دی لوڑ اے۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں روکن لئی ہر محاذ اتے جنگ لڑنی پووے گی۔ سانوں متحد تے منظم ہو کے ایس معاملے نوں اگے ودھانا پووے گا۔ ایس معاملے تے کہڑے انداز نال اگے ودھن دی لوڑ اے ایہدا فیصلہ کرنا ہووے گا۔
منے پرمنے دانشور یوسف پنجابی نے اپنے خیالات دا اظہار کردیاں ہوئیاں کہیا ایہہ سراسر سیاسی معاملہ اے۔ سیاسی مصلحتاں دے تابع اے۔ ایس ضمن وچ سپیکر قومی اسمبلی ولوں جہڑی کمیٹی بنائی گئی ے اوہ مناسب نہیں۔ کمیٹی وچ جہڑے ممبران شامل کیتے گئے نیں اوہ ایہدے اہل نہیں۔ ایہہ گل ذہن وچ رکھنی چاہیدی اے۔ لوک زبان نوں نہیں بلکہ صرف اپنے لیڈرنوں فالو کردے نیں۔ جہڑا معاملہ ا بھر کے سامنے آیا اے اوہ تشویشناک اے۔فیصلہ کرنا ہووے گا ایہہ مسئلہ گاندھی وادی اے یا بھگت سنگھ وادی۔ سانوں فی الفور ایسی کمیٹی بنانی چاہیدی اے جہڑی ساریاں سیاسی جماعتاں نال تعلق رکھن والے سیاست داناں نال ملے۔ افسوس دا مقام تے ایہہ وی اے پاکستان دیاں پارٹیاں دے منشور وچ زبان دا مسئلہ ای شامل نہیں۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم دا معاملہ سیاسی اے۔ سانوں چاہیدا اے کہ ا سیں اوہنوں سیاسی طور تے ای حل کرئیے۔ کمیٹی دی صورت وچ سرکردہ سیاسی رہنماواں نال ملیے تے اوہناں نوں اپنے موقف توں آگاہ کرئیے۔
چیئرمین پنجابی سوشل موومنٹ محمد ظاہر بھٹی نے اپنے خطاب وچ کہیا کہ پنجابی زبان دا شمار دنیا دیاں وڈیاں زباناں وچ ہوندا اے جہدے 35توں ودھ لہجے نیں تے ایہناں لہجیاں دے وی اگے ذیلی لہجے نیں۔ تاہم ایہدے تن وڈے لہجے نیں جہڑے کہ ماجھی دوآبی تے مالوائی نیں۔ ماجھی نوں سٹینڈرڈ مرکزی لہجے دا درجہ حاصل اے جہڑا پورے پنجاب وچ بولیا تے سمجھیا جاندا اے۔ جدوں پنجاب وچ سرائیکی صوبے نوں مصنوعی طور تے ابھار دتا گیا تے مکمل ہڑتال ہوئی جہدے مگروں ایس ایشو توں پہلو تہی دا رویہ اختیار کیتا گیا لیکن ہن فیر ایس ایشو نوں سیاسی مصلحتاں دے تحت ابھاریا جا رہیا اے۔ پنجاب واسی پنجاب دی مجوزہ تقسیم دے خلاف نیں۔ نویں صوبے بنان لئی سپیکر قومی اسمبلی ولوں بنائی کمیٹی نوں اسیں رد کرنے آں۔ پنجاب دی تقسیم دا مطلب پاکستان نوں توڑنا اے۔ خدا پاکستان نوں سلامت رکھے۔ اسیں انج نہیں ہون دیاں گے۔
محمد ظاہر بھٹی نے اپنے خیالات دا اظہار کردیاں ہوئیاں ہور آکھیا کہ سندھ وچ شاہ ہون یا بلوچ یا فیر سندھ دے دوجے حاکم میل نال تعلق رکھن والے بالادست طبقے اوہ اپنے گھراں وچ سرائیکی بولدے نیں تے ایس سرائیکی دے وی مختلف لہجے نیں۔ لسانی اعتبار نال ویکھیا جاوے تے سندھ وچ 60 فیصد سرائیکی سپیکنگ نیں جد کہ سندھی 40فیصد بولدے نیں۔ بولی جان والی سندھی دے وی مختلف لہجے نیں۔ جے اسیں پولیٹیکل فگرز نال مکالمہ کریے تے ساڈے موقف وچ وزن پیدا ہوندا اے۔ اسیں لوک انتہا پسندانہ سوچ رکھن والیاں وچوں نہیں۔ ساڈی سوچ جمہوری اے۔ اسیں اوہنوں جمہوری طریقے نال ای حل کرنا چاہنے آں۔ سانوں مثبت سوچ دے نال اگے ودھنا چاہیدا اے۔
ڈپٹی چیف آرگنائزر پنجابی لینگوئج موومنٹ میاں آصف علی نے اپنے خطاب وچ پنجاب دی مجوزہ تقسیم دے منصوبے تے نویں منصوبے بنان لئی بنائی گئی سپیکر قومی اسمبلی دی کمیٹی نوں رد کردیاں ہوئیاں اوہنوں ناقابل عمل قرار دتا۔ اوہناں نے کہیا کہ سانوں مثبت رہندیاں ہوئیاں باقی مسائل پس پشت پا کے ایس ایشو نوں ہائی لائٹ کرنا چاہیدا اے کہ اسیں پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں رد کریے تے سپیکر قومی اسمبلی ولوں نویں صوبے بنان لئی بنائی گئی کمیٹی دی نفی کرنی چاہیدی اے۔ اسیں پرامن لوگ آں تے ایہناں مسئلیاں دا پرامن حل چاہنے آں۔ اسیں ایہناں مسئلیاں نوں پرامن طریقے نال وی حل کراں گے۔ پنجاب دے عوام ساڈے نال نیں۔ کامیابی ساڈی منتظر اے۔ ساڈیاں صفاں وچ اتحاد اے تے اسیں رل کے اگے ودھاں گے۔
چیئرمین کوک پاکستان کوک محمد حسنین بھٹی نے کہیا کہ نویںصوبے بنان لئی سپیکر قومی اسمبلی ولوں بنائی جان والی کمیٹی تے مجوزہ تقسیم پنجاب دے حوالے نال اجے تک سیاسی رہنماواں نوں اپروچ نہیں کیتا گیا کیوں جے ایہہ اک سیاسی معاملہ اے۔ بہتر عمل ایہہ اے کہ اج دی قرارداد سارے اسمبلی ممبران تے اراکین سینیٹ نوں بھجوائی جاوے۔ ہور اے کہ فردا فردا گروپ دی صورت وچ اوہناں نوں ملیا جاوے۔ فی الفور سیاسی رہنماواں کولوں وقت لیتا جاوے تے اوہناں نوں ملیا جاوے۔ ایہہ ملاقاتاں ترجیحی بنیاداں اتے کیتیاں جان۔
پنجابی تحریک دے سرگرم رکن پروفیسر (ر) طارق جتالہ ہوراں گل کردیاں آکھیا کہ پنجاب دی ونڈ دی ہر سازش نوں ڈکیا جائے گا، پنجابی اپنی دھرتی دی ہور تقسیم نہیں ہون دین گے۔ اسیں اج ایسے لئی اکٹھے ہوئے آںکے ایس سازش دا رستہ ڈکن لئی کوئی حکمت عملی تیار کیتی جائے۔
اجلاس وچ یونیورسٹی سٹوڈنٹس دی نمائندگی کرن والے طالبعلم رہنماواں محمد عمران بھٹی حافظ نعمان تے عاصم پنجابی نے مشترکہ طور تے ایس گل تے زور دتا کہ سانوں چپ نہیں رہنا چاہیدا اے۔ ایس ایشو تے رسپانس دین دی لوڑ اے۔ سانوں پنجاب ولوں بولنا چاہیدا اے۔ ایس معاملے تے سٹوڈنٹس وچ شعور و آگاہی پیدا کرنی چاہیدی اے۔ سرائیکی ایشو مگروں سب توں وڈا ڈاکہ پوٹھوہاری ایشو اے۔ ایہدے تے وی خموش نہیں رہنا چاہیدا اے۔ سیاسی پارٹیاں نال ملنا چاہیدا اے۔
ویڈیو لنک تے خطاب کرن والے رہنماواں پیرزادہ حامد علی شاہ بخاری عبدالرحمن ساجد حاجی عارف تے ڈاکٹر اکبر علی غازی نے اجلاس دے شرکا نال خطاب دے دوران وی ایسے گل تے زور دتا کہ اہل پنجاب کسے وی صورت وچ پنجاب دی مجوزہ تقسیم نال متفق نہیں تے نویں صوبے بنان دے معاملے تے بنائی جان والی کمیٹی نوں رد کرنے آں۔ ایس سیاسی ایشو دا حل سیاسی طریقے نال کڈنا چاہیدا اے۔
اجلاس وچ ممتاز راشد لاہوری نے کہیا کہ پنجاب دی مجوزہ تقسیم تے نویں صوبے بنان دے ضمن وچ تشکیل دتی جان والی کمیٹی مسائل دا حل نہیں۔ ایہہ پنجاب تے پاکستان دے مفاد وچ نہیں اے۔
جد کہ حکیم آصف گجر دا کہنا سی ایس ضمن وچ عوام نوں متحرک کرن دی لوڑ اے تاں جے اوہناں تک اصل سچائی پہنچ سکے۔ سرکاری سطح تے جو کجھ ہو رہیا اے اوہ ملک و قوم دے مفاد وچ نہیں۔ ایس توں مستقبل وچ بڑے پیچیدہ مسائل اٹھ کھڑے ہون گے جہدے توں ناقابل تلافی نقصانات ہو سکدے نیں۔
پنجابی ادبی سنگت دے سیکرٹری ڈاکٹر مشتاق قمر نے پنجاب دے جنوبی اضلاع دی صورتحال اتے تفصیلی چانن پاندے ہوئے دسیا کہ پہلاں ای اوتھوں 300توں ودھ پنجابی ڈیپارٹمنٹس ختم کر کے اوہناں نوں سرائیکی شعبیاں وچ بدل دتا گیا اے۔ کاٹن زون نوں شوگر زون توں وی معاشی حالات وچ توازن نہیں رہیا۔ سپیکر قومی اسمبلی ولوں جہڑی کمیٹی بنائی گئی اے اوہدے ممبران پہلاں توں ای تقسیم پنجاب دے حامی نیں۔ پنجاب دے سرکاری علمی ادبی تے ثقافتی اداریاں وچ وی ایسے دو نمبر لوکاں نوں نمائندگی دتی گئی اے جہڑے پنجاب مخالف نیں۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں روکن لئی ضروری اے کوئی اپنی سیاسی پارٹی یاسیاسی فورم بنایا جاوے۔ ایسے طریقے نال اپنا وجود منوایا جا سکدا اے۔
زاہد بھٹی نے کہیا کہ سانوں رل کے اگے ودھنا ہووے گا۔ میں ایس گل نال متفق آں کہ سانوں اپنا کوئی سیاسی فورم بنانا چاہیدا اے تاں جے اپنی آواز تے اپنے مسائل نوں منوا سکئیے۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں روک سکئیے۔
محترمہ ڈاکٹر تبسم نے اپنے خطاب وچ واضح کیتا کہ سیاسی لیڈر اپنے مفادات لئی تقسیم پنجاب اتے تلے نیں جہدا نقصان پرامن لوکاں نوں چکنا پووے گا۔ سیاسی پارٹیاں اپنے مفاد تے مصلحتاں لئی سرگرم نیں تے پنجاب نوں ٹکڑیاں وچ ونڈن تے مصر نیں۔
میڈم غزالہ نظام دین دا کہنا سی ۔ پنجاب دی زبوں حالی بارے مختلف گلاں اک مدت توں سن رہے آں۔ سدھی جئی گل اے اپنا پریشر گروپ بنائے بغیر ایہہ مسئلہ حل نہیں ہو سکدا۔ اپنی سیاسی پارٹی بنائے بغیر ایہہ باگ اگے نہیں ودھ سکدی۔ اسیں خود اپنی زبان دے چور آں۔ اپنے گھراں وچ تے پنجابی نہیں بولدے تے باہر پنجابی دے جھنڈے لئی پھرنے آں۔ ایہہ دو عملی ترک کرنی ہووے گی۔ رل کے چلن نال ای پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں روکیا جا سکدا اے۔ مثبت نتائج درکار نیں تے اپنا پریشر گروپ بنا کے شروع توں گل شروع کرنی ہووے گی۔
اجلاس نال خطاب کردیاں ہوئیاں بھلیکھا ٹی وی نال تعلق رکھن والے شاعر ادیب دانشور کالم نگار فاروق ندیم دا کہنا سی بی ایس پنجابی دا سلیبس پنجاب یونیورسٹی توں منظور ہو چکیا اے۔ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور تے ایہدے سارے کیمپس ملتان یونیورسٹی تے پنجاب دے جنوبی اضلاع دے سارے کالجاں وچ بی ایس پنجابی دیاں کلاساں شروع کیتیاں جان۔ ایہہ عمل پنجاب دی مجوزہ تقسیم نوں روکن وچ معاون ہووے گا۔
اجلاس دے اچیچے پروہنے جسٹس (ر) آصف شاہکار دا خیال سی۔ اجے تک پنجاب دا ایشو تھلڑے تے وچلے طبقے دے درمیان اے۔ ایہنوں ایلیٹ کلاس تک پہنچانا ہووے گا۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم دے مسئلے نوں قومی ایشو بنان دی لوڑ اے۔ اسیں اپنی پہچان بھل چکے آں۔ اسیں اوہ آئیدیل تراش لیتے نیں جہناں دا ساڈے نال کوئی سانگا نہیں۔ پنجاب دے مسئلے نوں سیاسی مسئلہ بنانا ہوے گا۔ اسیں تقسیم در تقسیم ہو رہے آں۔ سانوں اپنی شناخت پچھانن دی لوڑ اے۔ ویکھنا ہووے گا کہ اسیں ہے کون؟ اسیں پنجاب دے حوالے توں پنجابی آں یا کسے ہور وجہ نال؟ایس دی پہچان لازم اے۔ پنجاب دی مجوزہ تقسیم تے اوہنوں ہور تقسیم در تقسیم ہون توں روکن لئی صرف ایہو اک حل اے کہ ایس ایشو نوں سیاسی مسئلہ بنادتا جاوے۔
پنجابی یونین دے پربندھ ہیٹھ پنجاب ہائوس وچ ہون والے اجلاس دے اختتام تے قائد تحریک پنجابی الیا س گھمن نے اپنی جوشیلی تقریر وچ فرمایا سانوں مایوس نہیں ہوناچاہیدا۔ پرامید رہنا اے۔ عملی کم کرنا اے۔ اسیں ہر محاذ نوں گرمانا اے۔ سانوں پنجابی اخبار تے رسالے۔ پریس کانفرنس جلسے جلوس سیاسی جماعتاں دے رہنماواں نال ملاقاتاں ملکی تے غیر ملکی فورماں اتے ایس ایشو نوں چکنا ہووے گا۔ اسیں نویں صوبے بنان لئی سپیکر قومی اسمبلی ولوں بنائی گئی کمیٹی تے اوہدے نام نہاد ممبراں دی نفی کرنے آں۔ سانوں اپنے گردو پیش اتے ڈونگی نظر رکھنی ہووے گی تاں جے کوئی سانوں ڈی ٹریک نہ کر سکے۔ تقسیم پنجاب نوں ہر قیمت تے روکنا ہووے گا۔ ذاتی مفادات توں نکل کے پنجاب دے اجتماعی مفاد لئی جدوجہد کرنی ہووے گی۔ اسیں پریس کلب لہور دے سامنے وی دھرنا دیاں گے۔ ذہن وچ رکھنا ہووے گا ہن یا کدی نہیں اجلاس دی ایہناں گلاں نوں ہوا وچ نہیں اڈن دینا۔ صرف موجودہ اراکین پارلیمنٹ تک ای آواز نہیں پہنچانی بلکہ سانوں آئندہ ہون والے صوبائی تے قومی انتخابات سینیٹ دا انتخاب تے بلدیاتی انتخابات نوں وی فوکس کرنا ہووے گا۔ جہڑے لوک ایہناں انتخابات وچ کھڑے ہون گے اوہناں تک وی اپنی گل پہنچانی ہووے گی۔ پنجاب دے ایشو اتے معذرت خواہانہ رویہ نہیں رکھنا۔ حالات دا ڈٹ کے مقابلہ کرنا ہووے گا۔اسیں اپنی سدھی گل توں نہیں ہٹنا اگے ودھنا اے۔ ساڈی جنگ مکمل فتح تک جاری رہووے گی۔
اجلاس وچ سیاسی جماعتاں دے رہنماواں نال ملن تے اوہناں تک اپنا موقف پہنچان لئی جہڑی کمیٹی تشکیل دتی گئی اوہدے چیئرمین قائد تحریک پنجابی زبان الیاس گھمن چنے گئے جد کہ کمیٹی ممبراں وچ جہڑے لوک شامل کیتے گئے اوہناں دے نام میں:مدثر اقبال بٹ یوسف پنجابی میڈم غزالہ نظام دین محترمہ ڈاکٹر تبسم ڈاکٹر مشتاق قمر زاہد بھٹی حکیم آصف گجر خالد اعجاز مفتی تے فاروق ندیم۔
اجلاس دے اخیر وچ دنیا توں رخصت ہون والے پنجابی رہنماواں قسورمبارک بٹ تنویر ظہور افضل حیدر حمید صابری تے مسعود خاں ارم لئی فاتحہ خوانی کیتی گئی۔

الیاں نوں نوازیا گیا۔ ایہہ عمل چھیویں دہائی وچ