32 ویں وارث شاہ انٹرنیشنل پنجابی کانفرنس برائے امن تے ادب

ورلڈ پنجابی کانگریس ولوں لہور وچ 32ویں تن روزہ وارث شاہ انٹرنیشنل کانفرنس برائے امن تے لٹریچر دا آہر لہور اندر کیتا گیا۔ ایہہ کانفرنس 27تا 29دسمبر تائیں جاری رہی۔ جد کہ چوتھے دیہاڑ رلتیاں نوں ننکانہ صاحب دے دورے دا سدا دتا گیا۔ ایہہ کانفرنس پنجابی ادب دے مہان لکھاری فخر زمان چیئرمین ورلڈ پنجابی کانگریس دی چھتر چھاویں ہوئی جو پچھلے 32 ورھیاں توں مسلسل ایہہ کانفرنس کروا رہے نیں۔
چیتے رہوے کہ چیئرمین ورلڈ پنجابی کانگریس فخر زمان سابقہ وزیر’سینیٹر تے چیئرمین پاکستان اکیڈمی آف لیٹرز رہ چکے نیں۔ شاعر’ ادیب’ ناول نگار تے دانش ور نیں۔ پنجابی تے اردو دیاں کئی کتاباں دے مصنف نیں۔27دسمبر 2022کانفرنس دا پہلا دن سی۔ پہلے دن عمران مسعود وائس چانسلر یونیورسٹی آف سائوتھ ایشیا تے ڈاکٹر نظام الدین پروریکٹر سپیرئیر یونیورسٹی چیف گیسٹ سن۔
اپنے خطاب وچ عمران مسعود نے آکھیا کہ اوہ ایہو جئی کانفرنس یونیورسٹی آف سائوتھ ایشیا وچ وی کروان دے خاہش مند نیں۔ ایس کانفرنس دا رلتی بن کے اوہناں نوں بہت خوشی ہوئی اے۔ اوہناں چیئرمین ورلڈ پنجابی کانگریس دے چیئرمین فخر زمان ہوراں دی وی صلاہنا کیتی کہ او پشلے 32ورھیاں توں ایہہ کانفرنساں کروا رہے نیں۔ پوری دنیا وچ ہون آلیاں ایہہ کانفرنساں اپنے معیار تے وقار سر اک اُچا مقام رکھدیاں نیں۔ اوہناں دسیا کہ اوہ گھر وچ اپنے بالاں نال وی پنجابی بولدے نیں۔ اوہناں مزید سیان دیندیاں ایہہ گل وی کھولی کہ او پچھے جہے وزیر تعلیم وی رہ چکے نیں۔ پنجابی زبان تے ثقافت لئی بڑی کھیچل کردے رہے نیں۔ اوہناں دا کہنا سی کہ فخر زمان ہوراں نے اوہناں نوں صلاح دتی اے کہ لہور وچ پنجابی یونیورسٹی ہونی چاہی دی اے۔ ایہہ تجویز اوہناں نوں بڑی چنگی لگی اے تے اوہ ایس بارے چیف منسٹر پنجاب نال ضرور گل بات کرن گے۔ اوہ اپنے ولوں پوری کوشش کرن گے کہ لہور وچ پنجابی یونیورسٹی ضرور قائم ہووے۔ ایس توں ودھ پنجاب دی کوئی ہور خدمت نئیں ہوسکدی۔
ڈاکٹر نظام الدین جو کہ اپنی ذاتی یونیورسٹی لہور وچ بنا چکے نیں۔ اوہناں نے اپنے خیالات دا اظہار کردیاں کہیا کہ پنجابی بڑی خوبصورت زبان اے۔ اوہناں دی یونیورسٹی دی عمارت زیر تعمیر اے۔ او وائس چانسلر نوں وی آکھن گے کہ سپیرئیر یونیورسٹی وچ گریجویشن تے ڈاکٹریٹ لیول تے پنجابی دی تعلیم وی شروع کرن۔ تاں جے پنجابی زبان و ادب تے ثقافت دی بڑھوتری ہووے۔
محترمہ صغرا صدف نے آکھیا کہ اوہناں دا ادارہ پلاک پنجابی زبان تے ثقافت لئی بڑا کم کر رہیااے۔ پنجابی دی بڑھوتری لئی اوتھے متواتر پروگرام ہندے رہندے نیں۔سماج سیوک تے دانشور فرخ سہیل گوئندی نے کہیا کہ اوہ پنجابی زبان تے ثقافت دی بڑھوتری لئی کجھ وی کرن نوں تیار نیں کیوں جے او پشلے کجھ ورھیاں توں بڑی کمٹمنٹ دے نال ایہہ کم کر رہے نیں۔ اوہناں پنجاب دی مجوزہ وَنڈ نوں رد کردیاں آکھیا کہ ایہہ کجھ مصلحت پسنداں دا کم اے جو پنجاب تے اپنی حاکمیت چاہندے نیں۔
فخر زمان نے اپنے خطاب وچ آکھیا کہ ورلڈ پنجابی کانگریس ہن تائیں پاکستان’ انڈیا’ آسٹریا’ اٹلی’ فرانس’ ڈنمارک’ ہالینڈ’ سویڈن’ ناروے’ امریکہ’ کینیڈا تے دوردراز دے ملک اسٹونیا وچ 32کانفرنساں کروا چکے نیں۔ فخر زمان ہوراں اعلان کیتا کہ اوہ اگلی کانفرنس مارچ 2023وچ کروا رہے نیں۔ اوہناں مزید آکھیا کہ اوہ بھارتی انٹلکچولز لئی 74ویزیاں دا بندوبست کر چکے سن۔ پر انڈین گورنمنٹ نے اوہناں نوں پاکستان آن دی اجازت نئیں دتی جو کہ چنگی گل نئیں۔ حوصلہ شکنی آلا ماملا اے۔
کانفرنس دے پہلے دیہاڑ دے انت وچ رلتیاں نوں انگریزی ڈاکومنٹری وکھائی گئی جس دے پروڈیوسر تے ڈائریکٹر فخر زمان سن جد کہ پیش کار افضل شاہد سن۔ ویکھن آلیاں نے اوس ڈاکومنٹری دی بہت تعریف کیتی۔ ڈاکو منٹری وارث شاہ دے بارے سی۔ جنہوں بڑے سوہنے ڈھنگ نال بنایا گیا سی۔رلتیاں نوں کھلے سیشن دے دوران اظہار خیال دی دعوت وی دتی گئی۔ جس وچ ممتاز راشد لہوری نے پنجاب ہائوس لہور وچ ہون والے اوس اجلاس دی تفصیل دَسی۔ جس اندر پنجاب دی مجوزہ وَنڈ نوں رَد کیتا گیا سی تے سپیکر قومی اسمبلی ولوں نویں صوبے بنان لئی بنائی گئی کمیٹی نوں نندیا گیا سی۔
ورلڈ پنجابی کانگریس ولوں لہور وچ تن روزہ32ویں وارث شاہ انٹرنیشنل کانفرنس برائے امن تے ادب دے دُوجے دیہاڑ دی تقریباں نے دِلاں نوں موہ لیا۔کانفرنس دے دُوجے دن سٹیج دی رونق جہناں شخصیات نے ودھائی’ اوہ سن فخر زمان’ مسز فخر زمان ڈاکٹر فاطمہ حسن’ الیاس گھمن’ مدثر اقبال بٹ تے فرخ سہیل گوئندی جدکہ سٹیج سیکرٹری دے فرائض پروفیسر عباس مرزا نے سرانجام دِتے۔
کانفرنس دے شرکا نال خطاب کردیاں ہوئیاں ڈاکٹر کنول فیروز نے کہیا کہ قرآن شریف دا پہلا پنجابی ترجمہ وی ہندوستان وچ شائع ہویا۔ جدوں پرنٹنگ پریس ایتھے پہنچی۔ ساڈی مسیحی عبادت گاہواں وچ پنجابی زبان دے اندر عبادتاں ہوندیاں نیں۔ انجیل مقدس عبرانی زبان وچ اے مگر دنیا وچ جتھے کدھرے وی پڑھی جاندی اے اوہ اوہنوں اپنی مادری زباناں وچ پڑھدے نیں مگر پنجاب دا المیہ ایہہ اے۔ بالاں نوں اپنی مادری زبان وچ تعلیم حاصل کرن دا حق ای حاصل نہیں۔
بالاں دے مقبول پنجابی رسالے پکھیرو دے چیف ایڈیٹر سہیل اشرف نے اپنے خیالات دا اظہار کردیاں کہیا کہ بچے تے پنجابی پڑھنا چاہندے نیں مگر بچیاں نوں پنجابی پڑھان والیاں ماواں دا فقدان اے۔ میری خواہش اے پنڈ تے شہری سکولاں وچ پنجابی ڈرامے ہون تاں جے لُکے گوہر سامنے آ سکن۔ میرے ادارے ولوں جہڑے لوک بچیاں دا رسالہ نہیں خرید سکدے اوہناں نوں مفت دِتا جاندا اے جد کہ استاد جے چاہن تے اوہناں نوں ہر مہینے دس پرچے مفت دِتے جاندے نیں۔کانفرنس وچ ڈاکٹر فاطمہ حسن نے اپنے ریسرچ پیپرز انگریزی زبان وچ پڑھے جہناں وچ اوہناں نے ہیر رانجھا دی داستان دے حوالے نال گل کیتی۔ ہیر دے کرداراں نوں اج دے تناظر وچ بیان کیتا۔
کانفرنس دیاں تقریباں دے دوران مختلف شاعراں تے شاعرات نے اپنا کلام وی سنایا۔ اوہناں وچ مشتاق قمر’ ڈاکٹر تبسم ‘ راشد ممتاز لاہوری’ انیس احمد’ ملک ارشاد’ سید فراست بخاری’ نرگس نور’ طاہر ابدال’ ڈاکٹر سعید الفت’ پروفیسر عباس مرزا تے بابا نجمی شامل سن۔
ثقافتی پروگرام وچ توقیر صدیقی نے اپنی سوہنی آواز وچ گیت سنایا جد کہ لوک فنکاراں نے لوک گیتاں نال محفل نوں گرمایا۔ ندیم اقبال باہو نے کلام باہو نوں اپنی پرسوز آواز وچ گا کے تے جیویں محفل نوں لٹ ای لیا۔ شرکا عش عش کر اُٹھے تے اوہناں نوں جی بھر کے داددِتی۔
ماضی دے منے پرمنے شوخ اداکار درپن تے ملکہ جذبات نیئر سلطانہ دے پتر ولید نے کتھک ناچ دا مظاہرہ کیتا جہنوں بہت پسند کیتا گیا۔ واضح رہے کہ ماضی دے نامور فلمی ہدایتکار ایس سلیمان دی بیگم مشہور رقاصہ پنا زرین ولید دی استاد نیں۔پروفیسر عباس مرزا نے کہیا کہ پنجابی بہت وڈی زبان اے۔ ماجھی نوں مرکزی پنجابی لہجہ کہیا جاندا اے۔ ماجھی بولن والے دنیا دی ہر زبان نوں اوہدے اصل لہجے وچ بول سکدا اے۔کانفرنس وچ قائد پنجابی زبان تحریک الیاس گھمن نے اپنے خطاب وچ کہیا کہ وارث شاہ نہ صرف اپنے علاقے دی گل کردا اے بلکہ اوہ پورے پنجاب دی گل کردا اے تے اک کھلے تناظر وچ ہر خطے دی گل کردا اے۔جتھے وی ظلم’ استحصال تے ناانصافی اے وارث شاہ امید دا پیامبر اے۔ یاسیت’ قنوطیت یا مایوسی دا مظہر نہیں۔الیاس گھمن نے ہور کہیا کہ اہل پنجاب نوں اوہناں دا حق دتا جاوے۔ ہن ایہہ معاملہ رک نہیں سکدا۔ پنجابی اپنے حقوق حاصل کر کے رہن گے۔ اسیں تقسیم پنجاب نہیں چاہندے۔ اسیں پنجاب نوں تقسیم نہیں ہون دیاں گے۔ چاہے کجھ وی ہو جاوے۔ اسیں صرف پنجابی دی گل نہیں کردے۔ اسیں تے چاہنے آں کہ ساریاں زباناں نوں اوہناں دے حق دِتے جان۔ پنجابی دی مقبولیت دا اندازہ ایس گل توں لائو کہ پنجاب دے صرف 17ضلعیاں وچ 4000پنجابی استاداں دی ڈیمانڈ اے۔فخر زمان نے جہڑا سفنا ویکھیا اوہ ضرور پورا ہو کے رہوے گا۔ اسیں خود ایس کانفرنس نوں کامیاب کرواواں گے۔ جدوں توں ایس کانفرنس دا آغاز ہویا اے۔ میں اوہدے وچ ضرور رلت کیتی اے۔ پنجابی دے حوالے نال جنا کم فخر زمان نے کیتا اے شاید ای کسے ہور نے کیتا ہووے۔ اوہ جدوجہد ہن ہور اگے ودھ رہی اے تے اوہ دن دور نہیں جدوں پنجابی بچے اپنی ماں بولی وچ تعلیم حاصل کرن گے۔
کانفرنس نال خطاب کردیاں چیئرمین پنجابی میڈیا گروپ مدثر اقبال بٹ نے کہیا کہ میں فخر زمان نوں مبارکباد دینا واں کہ اوہناں نے پنجابی زبان لئی بڑی جدوجہد کیتی اے۔ اسیں ایسے جدوجہد نوں اگے ودھا رہے آں۔ ساڈی جدوجہد اوس ویلے تک نہیں رکے گی جدوں تک اسیں پنجابی نوں تعلیمی’ دفتری’ صحافتی تے عدالتی زبان بنوا نہیں لیندے۔ ساڈے حوصلے اُچے نیں۔ اسیں پرامید لوک آں۔ جدوجہد کرنا تے قربانیاں دینا جاننے آں۔
کانفرنس دے دُوجے دن دیاں تقریباں دے اختتام اتے فخر زمان نے شرکا دا شکریہ ادا کیتا تے الیاس گھمن ولوں اوہناں نوں کتاباں دا تحفہ پیش کیتا۔ اوہناں وچ پنجابی کہانیاں دی ایس کتاب دا حصہ اول وی شامل سی جہڑا 1008 صفحیاں اتے مشتمل اے جد کہ پوری کتاب 4031 صفحیاں اتے مشتمل اے۔ ایہہ عمل وی کسے تریخ توں گھٹ نہیں۔
کانفرنس دے آخری دن چیئرمین ورلڈ پنجابی کانگریس فخر زمان نے شرکا تے کانفرنس نوں آرگنائز کرن والیاں دا دلوں شکریہ ادا کردیاں ہوئیاں ایس گل دا وی اعلان کیتا کہ اگلی کانفرنس مارچ 2023 وچ منعقد ہووے گی۔ اوہناں نے ایس تاسف دا وی اظہار کیتا کہ چالو سال انڈین حکومت نے کانفرنس لئی آن والیاں نوں روکیا تے ویزا نہیں دِتا۔ اِنج انڈین وفد آن توں قاصر رہیا لیکن مینوں یقین اے 33ویں کانفرنس وچ دنیا بھر توں 100توں ودھ وفد رلت کرن گے۔ اوہناں نے پاکستان تے بھارت دیاں حکومتاں توں مطالبہ کیتا کہ آئندہ ہون والی 33ویں کانفرنس وچ رلت لئی آن والے وفد نوں رلت توں نہ روکیا جائے۔
32ویں کانفرنس دے اختتامی دن پنجابی زبان تے ثقافت لئی نمایاں خدمات سرانجام دین والیاں تے اوہناں رضا کاراں نوں میڈلز دتے جہڑے ایس کانفرنس دے پربندھ وچ معاون بنے۔اختتامی سیشن دے اخیر وچ پنجابی مشاعرہ وی ہویا جہدے وچ شاعراں نے اپنی پنجابی شاعری وچ امن تے صوفی ازم دے حوالے نال خیالات دا اظہار کیتا۔ کانفرنس وچ فخر زمان دی زیر قیادت تشکیل دتی گئی ڈیکلریشن کمیٹی ولوں لہور ڈیکلریشن پیش کیتا گیا۔ اعلان نامہ لاہور قائد تحریک پنجابی الیاس گھمن نے پیش کیتا۔ جہناں شخصیات نے پنجابی زبان تے ثقافت نوں فروغ دین وچ اہم کردار ادا کیتا تے اوہناں نوں ورلڈ پنجابی کانگریس ولوں میڈلز دِتے گئے اوہناں وچ نمایاں نام مدثر اقبال بٹ’ جمیل احمد پال، صغریٰ صدف، چودھری الیاس گھمن اور ڈاکٹر عباد نبیل شاد سرفہرست نیں۔لہور ڈیکلریشن وچ جہناں قرارداداں نوں مکمل اکثریت دے نال منظور کیتا گیا اوہدے اہم نکتے ایہہ نیں۔
-1 پنجاب دے سارے سرکاری تے غیر سرکاری سکولاں وِچ پرائمری توں پنجابی زبان نوں ذریعہ تعلیم بنایا جائے۔
-2 کچی پکی توں لے کے گریجویشن دی سطح تیکر پنجابی زبان دی تعلیم اک لازمی مضمون دی حیثیت نال دِتی جائے۔
-3 پنجاب دی تقسیم کِسے شکل وچ سانوں قبول نہیں۔ پنجاب نوں وَنڈ کے اصل وچ پاکستان نوں کمزور کرن دی سازش رچی جا رہی اے۔
-4 ہر سال پہلی چیتر چودہ مارچ نوں پنجابی رہتلی دیہاڑ(پنجابی کلچر ڈے) نوں پنجاب وچ تے قومی سطح اتے منان لئی گورنمنٹ ڈھکویں پربندھ کرے۔
-5 پنجابی بولی نوں پنجاب دی سرکاری، دفتری ، عدالتی تے تعلیمی زبان بنایا جائے۔
-6 پاکستان دے چار صوبیاں دِیاں زباناں پنجابی ، سندھی، پشتو تے بلوچی نوں قومی زباناں دا درجا دے کے ملک نوں مضبوط بنایا جائے۔
-7 پنجاب دے سارے سرکاری ملازم لوکاں نال پنجابی وِچ گل کرن تے غیر ملکاں تے دُوجے صوبیاں توں آکے پنجاب دے وکھو وکھ محکمیاں وچ کم کرن والے ملازماں نوں پنجابی زبان بولنا تے پڑھنا لکھنا سکھائی جائے۔
-8 پنجاب د ے نِکے وَڈے شہراں دِیاں گلیاں، سڑکاں، بازاراں ، محلیاں دے ناں پنجابی صوفی شاعراں، لِکھاریاں، پنجابی سُورمیاں تے پنجابی فنکاراں دے ناواں اتے رکھے جان۔
-9 پنجاب وِچ پرائمری سطح تے مڈل ہائی سکولاں وچ پنجابی پڑھائی شروع کروان لئی 10 ہزار توں ودھ پنجابی اُستاد بھرتی کیتے جان۔
-10 پنجابی اداریاں تے پنجابی اخباراں رسالیاں نوں ودھ توں ودھ مالی وسائل مہیا کیتے جان۔
-11 پنجابی وچ ایم اے، ایم فل، پی ایچ ڈی کرن والے سارے بے روزگاراں نوں محکمہ تعلیم توں اَڈ وکھو وکھ محکمیاں وچ ملازمتاں دِتیاں جان۔
-12 پاکستان تے ہندوستان دیاں سرکاراں لکھاریاں لئی ویزا پالیسی وچ نرمی پیدا کرن۔ خاص طور تے اگلی عالمی پنجابی کانفرنس لئی ودھ توں ودھ لکھاریاں نوں ایتھے آئون د ا موقع دِتا جائے۔