پنجابی لوک گیتوںمیں مذکورنباتات کی سائنسی اور سماجی اہمیت ڈاکٹر صائمہ بتول ہوراں دی شاندار لکھت تے اک جھات

ڈاکٹر صائمہ شعبان

سائنسی و سماجی اہمیت” پرکھ تے کھوج دے میدان وچ ایسا وادھا اے جس نے پنجابی گیتاں نال سانجھ رکھن و الیاں نوں جانکاری دا اک انمول خزانہ دان کیتا اے۔ڈاکٹر صائمہ بتول دی ایہہ کھوج مہار اوہناں دی ڈھیر محنت تے سرناویاں نال ایمانداری دا سٹہ اے۔ ویلے دی لوڑ اے کہ پنجابی لوک گیتاں دے قیمتی سرمائے نوں سائنسی تے سماجی پکھوں وی سمجھن دا آہر کیتا جائے۔ ایس کتاب نے ایس لوڑ نوں پورا کردیاں ادب دی کندھ وچ خالی اٹ دی وتھ پوری کیتی اے۔ پنجابی گیتاں وچ وَرتے گئے پودیاں تے رُکھاں نوں حوالے دے طور تے ورت کے اوہناں دی سائنسی تے سماجی اہمیت نوں کھلارویں ڈھنگ وچ بیانیا اے۔
لوک گیتاں دی تعریف’ مفہوم تے اہمیت نوں حوالیاں نال بیانن مگروں اوہناں دے اصناف بارے وی گل بات کیتی اے۔ لوک گیتاں بارے تذکرہ پنجابی ادب دے میدان وچ چوکھے لکھاریاں نے کیتا اے۔ ڈاکٹر صاحبہ نے اردو ادب دی تریخ وچ پنجابی لوک گیت دی تریخ’ تعریف تے اہمیت بارے پنجابی تے اردو زبان دے حوالیاں نوں اِکو تھاں درج کر کے ندی وچ وَگدے دو رنگاں دے ملدے پانیاں نوں وگدا وکھایا اے تے اخیر تے دوناں دے اکو تھاں مل کے اک نویں رنگ دے جنم لین دی کتھا سنائی اے۔ اردو تے پنجابی ادب نال پیار کرن والے پڑھن ہاراں نوں پنجابی لوک گیتاں دے سوہنے رنگاں نال دل نوں موہ لین والاسومہ مہیا کیتا اے جیہڑا نہ صرف جانکاری دا سوما بندا اے۔ سگوں اوہناں حوالیاں نال دل دیاں تاراں نوں وی ہلا دیند اے۔ ڈاکٹر شہباز ملک دا بیان ص نمبر١٩ وچ درج کردیاں دسیا اے کہ
”پنجابی وچ لوک گیتاں دا انملا خزانہ موجود اے۔ ایہناں گیتاں وچ نہ صرف پنجاب دی رہتل بہتل دیاں سوہنیاں تصویراں موجود نیں سگوں ایناں وچ پنجاب دی دھرتی دی خشبو’ ایتھوں دے وَسنیکاں دے جذبے سدھراں تے صدیاں پرانی تریخ موجود اے”
کتاب وچ لوک گیتاں نوں قوم دا تہذیبی تے ثقافتی ورثہ آکھ کے ایس دِیاں صنفاں لوری’ بولیاں’ ککلی’ گدا’ تھال’ ماہیا’ٹپا’ ڈھولا’ جگنی’ کامن’ چھند’ سٹھنیاں’ گھوڑیاں تے سمی دی قوس و قزح نوں اوس دے کجھ رنگین حوالیاں نال بیان کرن دا آہر کیتا اے۔ لوک گیتاں نال پیار کرن والا قاری کتاب نوں کجھ دیر مگروں بند نئیں کردا سگوں ایس باب دے مکمل ہون تیک اوہناں چناویں اکھراں دی پینگ چڑھ کے پنجاب دی نکھری سویر وچ سدھراں دے اسما نے چڑھ جاوندا اے۔
پنجابی لوک گیتاں دیاں ایہہ ساریںصنفاں پنجابی ادب دا سنگھار نیں جس دا پرچھاواں ایس اردو کتاب وچ وی موجود اے۔ ڈاکٹر صاحبہ نے کتاب دے ص نمبر٢٩ وچ لکھیا اے کہ
”لوک گیت اوہ واحد ذریعہ نیں جہناں دی مدد نال گزرے زمانے دی تصویر ویکھی جا سکدی اے۔ لوک گیتاں دی بنتر اتے نظر پائو تے کڑی توں کڑی جڑی معلوم ہوندی اے۔ ایہناں لوک گیتاں وچ پورا پنجاب ہسدا کھیڈدا وکھائی دیندا اے”۔
نباتات یا پودے بارے گل بات نوں ڈاکٹر صاحبہ نے ایس دی تریخ تے تعریف دے سرناویں ہیٹھ مستند حوالیاں نال بیان کیتااے۔ پنجابی لوک گیتاں وچ نباتات دی سائنسی تے سماجی اہمیت بارے اپنے وچاراں نوں سوہنے تے چناویں اکھراں نال بیانیا اے۔ اوہ سلاہن جوگ اے تے مان جوگ وی۔
کنک (گندم) ‘ کپاہ (کپاس)’ جوار’ گنا’ مہندی ‘ بیر’ پیپل’ سرہوں (سرسوں)’لونگ’ انار’ کریر’ بادام’ باجرہ’ سرو’ تل’ تر’ پیاز’ نمبو (لیموں)’ چنبیلی’ ککر’ مسور’ تمباکو’گلاب’ اک’ مکئی تے توت (شہتوت) بارے چوکھی جانکاری درج کیتی اے۔ ایہناں سب دی انسانی حیاتی وچ لوڑ تے سانجھ دی تریخ تے اہمیت بارے اپنے وچاراں نوں وی پیش کیتا اے۔
پودیاں تے درختاں دی انساناں نوں لوڑ دی سانجھ دا تذکرہ کردیاں ص٧١ تے حوالہ درج کیتا اے کہ
“The overage man considers himself being a part from the rest of the organic world, enabled by his superior intellect to lead a self suficient and indpendent enistance.”
ایس دے نال ای ص ٧٣ تے نوفل نصیر دا حوالہ درج کردتا کہ”قبل از تاریخ دے زمانے و چ وی انسان پودیاں نال ایس طرحاں محبت کردا سی جیویں اج دا جدید انسان۔
جے انسان تے پودے دے ایس پرانے رشتے نوں اک باقاعدہ نام دیے تے اسیں ایہنوں موجود علم نظامت Systemetic of Botany دی شروعات کہہ سکنے آں”۔
ایس کتاب وچ پہلے انسان حضرت آدم علیہ السلام تے پہلے کنک دے رکھ دی سانجھ توں تریخ شروع کرکے پنجاب دے لوک گیتاں وچ ورتے گئے چوکھے رکھاں بارے دا احوال موجود اے۔
اخیر تے حوالہ جات دے نال کتابیات دا اندراج کھوج کاراں واسطے سہولت دا وڈا سوما اے۔
ڈاکٹر صائمہ بتول صاحبہ نے بہت گھٹ ویلے وچ کھوج کاری دے میدان وچ جس میعار(Quality) نوں خاص رکھن دی کوشش کیتی اوہ اپنی مثال آپ اے۔ پنجابی زبان دے ودھا تے کھلار واسطے اینا دی کوشش کسے وی تعارف دی محتاج نئیں۔ پاکستان تے دوجے ملکاں وچ ہون والیاں آن لائن کلاساں’ کانفرنساں تے بیٹھکاں وچ ایناں دی موجودگی ایس دا منہ بولدا ثبوت اے۔
Social media راہیں پنجابی زبان دی پاکستان وچ ہون والی کارکردگی نوں سب دے ساہمنے لیاون وچ ایہناں دا حصہ انملااے۔ ماں بولی واسطے کیتی جان والی سیوالئی ایناں نے کھوج کاری دی راہ تے جس لاٹ نوں بالیا اے اوس دی لو چوکھا چانن کھلارے گی۔
پنجابی ادب دے تحقیق دے میدان وچ چوکھا کم کرن دی لوڑ اے۔ دعا اے کہ رب سوہنا ڈاکٹر صائمہ بتول دے قلم نوں ہور طاقت دان کرے۔ ایناں دی حیاتی دا سفر آسان فرمائے تے ایہہ انج ای اپنی ماں بولی دی سیوا وچ اپنا حصہ پاوندیاں رہن۔ آمین