مہان شاعر تے ماہر تعلیم ۔۔۔ڈاکٹر اختر شمار

ایم آر شاہد

منے پرمنے شاعر’ ماہر تعلیم’ کالم نگار ایف سی یونیورسٹی لاہور شعبہ اردو دے صدر ڈاکٹر اختر شمار 17اپریل 1960وچ راولپنڈی وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دا شمار موجودہ دور دے مشہور پاکستانی اردو شاعراں وچ ہوندا اے۔ اوہ دو درجن کتاباں دے مصنف تے وفات توں کجھ عرصہ پہلاں اوہناں دی شعری کلیات ”اختر شماریاں” دے نام توں شائع ہویا۔ اوہناں دا تدریس تے تخلیقی سفر تن دہائیاں توں ودھ عرصے اتے محیط اے۔ 2003وچ اوہناں نے پنجاب یونیورسٹی توں ڈاکٹر خواجہ عمر ذکریا دی نگرانی وچ ”حیدر دہلوی’ احوال و آثار دے موضوع تے پی ایچ ڈی کیتی۔ 2003ء وچ ای اوہناں نے فارمین کرسچیئن کالج یونیورسٹی لاہور دے شعبہ اردو دے سربراہ دی حیثیت نال جوائن کیتا۔
2008 توں 2012وچ مصر دی جامعہ عین الشمس دی پاکستان چیئر تے خدمات انجام دتیاں ۔ اوہناں نوں پاکستان دا پہلا ادبی اخبار ”بجنگ آمد” جاری کرن دا اعزاز وی حاصل ہویا۔ اوہناں دی کتاباں وچ ”روشنی کے پھول” کسی کی آنکھ ہوئے ہم’ یہ آغاز محبت ہے’ جیون تیرے نام’ ہمیں تیری تمنا ہے’ آپ کا کوئی نہیں’تمہی میری محبت ہو’ دھیان عاجزانہ (اردو شاعری)اکھیاں دے وچ دل میلہ چار دیہاڑے (پنجابی شاعری)پنجابی ادب رنگ بھرتری ہری اک عظیم ”ایک عظیم شاعر’ میں بھی پاکستانی ہوں’ ہم زندہ قوم ہیں’ لاہور کی ادبی ڈائری (موسیٰ سے موسیٰ تک) نثری تحریریں” شامل نیں۔
نمونہ کلام
پیڑ کٹا ہے ہم واویلا کرتے ہیں
آئو پرندو! مل کر گریہ کرتے ہیں
ہنستے رہتے ہیں بس اپنے دکھوں پر
ہم سونے سے پہلے رویا کرتے ہیں
آنکھوں سے برسات سی ہوتی رہتی ہے
کانوں میں بادل سے گرجا کرتے ہیں
واقف ہیں تعمیر کے ڈھب سے پنچھی بھی
روز اکٹھا تنا’ تنا کرتے ہیں
کیوں محفل میں آنکھیں چار نہیں کرتے
ہم بھی تیرے خواب میں آیا کرتے ہیں
ڈاکٹر اختر شمار نے اردو شعری روایت وچ ”دلیری” نال مکالمہ کرن تے محبت دے عظمت نوں اُجاگر کرن دے نال ”کیفیات دل کی” ”کوملتا”نوں شاعری نال ہمکنار کرن وچ اک انفرادی لبو لہجہ متعارف کرایا اے۔ ہن اوہناں دے اَٹھ شعری مجموعے ادبی حلقیاں تے بین الاقوامی سطح اتے قارئین وچ متعارف ہوچکے نیں تے اوہناں دے لاتعداد شعر زبان زدِعام نیں۔ اردو دے علاوہ پنجابی شاعری دے دو کہانی اور اردو پنجابی کالماں دے چار مجموعے وی شائع ہوچکے نیں۔ اوہناں دا پی ایچ ڈی دا مقالہ ”خیام الہند حیدر دہلوی” وی شائع ہو چکیا اے۔ سفرنامہ’ تحقیق’ تصوف تے وی ا وہناں دیاں کتاباں مقبول ہوئیاں۔ مختلف قومی روزنامیاں وچ اوہناں دے کالم شائع ہوندے رہے۔
ڈاکٹر اختر شمار دے والد پاک آرمی وچ صوبیدار سن۔ بنیادی طور تے اوہناں دا گھرانہ کاشتکار سی۔ گربرانی زمیناں دیاں فصلاں دا دارومدار بارشاں اتے ہوندا اے سوایس علاقے دے لوک زیادہ تر آرمی وچ بھرتی ہو جاندے نیں۔ ویسے وی فوج دی نوکری نوں ایس علاقے وچ باعث عزت سمجھیا جاندا اے۔ اوہناں دے بھرا وی آرمی وچ رہے نیں۔ ڈاکٹر صاحب نے ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ دے سکول وچ حاصل کیتی فیر اوہ ملتان آ گئے چونکہ اوہناں دے والد فوج توں ریٹائر ہو
کے کھاد فیکٹری وچ نوکری کر رہے سن بی اے متلان توں کیتا اوہناں نوں اوسے زمانے وچ شاعری نال لگائو پیدا ہویا۔
بیدل حیدری اوس دور وچ نوجوان شاعراں دی ادبی تربیت کردے سن۔ ایہہ اپنے ادبی دوست اطہر ناسک دی
وساطت نال اوہناں دے حلقہ تلامذی وچ داخل ہوئے۔ شروع وچ مختلف ملازمتاں کیتیاں۔ مختلف کالجاں وچ تدریسی فرائض ادا کردیاں ہوئیاں گورنمنٹ کالج لہور توں ایف سی کالج یونیورسٹی لہور جوائن کیتا۔ ایتھے اردو اینڈ پاک سٹڈیز اتے منتخب ہو کے مصر چلے گئے تے پنج سال اوتھے عین شمس یونیورسٹی تے الازہر یونیورسٹی قاہرہ وچ اردو پڑھاندے رہے۔ اوہ کہیا کردے سن کہ میرے لئی وی ایہہ اک اعزاز دی گل سی کہ میں اردو چیئر اتے منتخب ہویا۔ بیرون ملک تعلیمی اداریاں وچ پڑھان دا تجربہ ہویا۔ ایہدے توں معاشی طور تے وی قدرے تبدیلی آئی۔ میں اوہناں سالاں وچ جمع پونجی توں لہور وچ اپنے لئی اک
چھت دا انتظام کیتا تے بالاں دی تعلیم وچ بہتری آئی۔
ذرا سی دیر تھی اب اک دیا جلانا تھا
اورا س کے بعد فقط آندھیوں کو آنا تھا
میں گھر کو پھونک رہا تھا بڑے یقین کے ساتھ
کہ تیری راہ میں پہلا قدم اٹھانا تھا
وگرنہ کون اٹھاتا یہ جسم وجاں کے عذاب
یہ زندگی تو محبت کا اک بہانہ تھا
یہ کون شخص مجھے کرچیوں میں بانٹ گیا
یہ آئینہ تو میرا آخری ٹھکانہ تھا
پہاڑ بھانپ رہا اے میرے ارادے کو
اوہ اس لیے بھی کہ تیشہ مجھے اٹھانا تھا
بہت سنبھال کے لایا ہوں اک ستارے تک
زمین پر جو مرے عشق کا زانہ تھا
ملا تو ایسے کہ صدیوں کی آشنائی ہو
تعارف اس سے بھی حالانکہ غائبانہ تھا
میں اپنی خاک میں رکھتا ہوں جس کو صدیوں سے
یہ روشنی بھی کبھی میرا آستانہ تھا
میں ہاتھ ہاتھوں میں اس کے نہ دے سکا تھا شمار
وہ جس کی مٹھی میں لمحہ بڑا سہانا تھا
٭٭٭
سبھی کچھ خوب صورت ہے جہاں پر
ہمیں واپس بھی جانا ہے کیا کریں
اس کے نزدیک غم ترک وفا کچھ بھی نہیں
مطمئن ایسا ہے وہ جیسے ہوا کچھ بھی نہیں
اب تو ہاتھوں سے لکیریں بھی مٹتی جاتی ہیں
اس کو کھو کر تو مرے پاس رہا کچھ بھی نہیں
چار دن رہ گئے ہیں میلے میں مگر اب کے بھی
اس نے آنے کے لیے خط میں لکھا کچھ بھی نہیں
کل بچھڑنا ہے تو پھر عہد وفا سوچ کے باندھ
ابھی آغاز محبت ہے گیا کچھ بھی نہیں
میں تو اس واسطے چپ ہوں کہ تماشا نہ بنے
تو سمجھتا ہے مجھے تجھ سے گلا کچھ بھی نہیں
اے شمار آنکھیں اس طرح بچھائے رکھنا
جانے کس وقت وہ آ جائے پتہ کچھ بھی نہیں
ڈاکٹر اختر شمار دا انتقال 8اگست 2022بمطابق 9محرم الحرام 1444ھ بروز پیر نوں لہور وچ ہویا۔ اوہناں دی تدفین وصیت دے مطابق اوہناں دے مرشد دے ڈیرہ ہری پور ہزارہ وچ کیتی گئی۔
جانے کس دیس جا بسے اختر
ہائے وہ لوگ خوش کلام سے لوگ
٭…٭
وقت نے تو یہی سکھایا شمار
آج ہے آج’ کل نہیں کوئی
٭…٭
جانے سے پیش تر جو بتایا نہیں اسے
وہ سو رہا تھا میں نے جگایا نہیں اسے
میں کیا کہوں کہ کیسی تھی وہ شام الوداع
بس دیکھتا رہا تھا… بلایا نہیں اسے
میں گزرتا تو وہاں جاں سے گزرتا چپ چاپ
یہ ہوا مدینے سے گزر جاتی ہے کہیں
٭…٭
آپ کی ہی یاد ہو اب زندگی
اب مجھے خود کو بھلانا چاہئے
٭…٭
تجھے میں مل نہ پایا وقت رخصت
جیوں گا جب تلک یہ غم رہے گا