یکساں نظامِ تعلیم دا نفاذ ناگزیر کیوں؟

پیارے آقا مدنی کریمۖ دی بعثت دے جہڑے مقاصد قرآن کریم وچ بیان کیتے گئے نیں اوہناں مقاصد وچوں اک مقصد تعلیم وی اے۔چنانچہ سورہ جمعہ (پارہ 28) وچ ارشاد ربانی اے: اللہ اوہ ذات اے جہنے لوکاں وچوں اک امی نوں رسول بنا کے گھلیا’ جہڑا اوہناں اتے قرآن کریم دی تلاوت کردااے تے اوہناں دا تزکیہ کردا اے تے اوہناں نوں کتاب دی تعلیم دیندا اے۔
رسول اللہۖ دا ارشاد مبارک وی اے کہ مینوں استاد بنا کے بھیجیا گیا اے۔ حضورۖ نے لوکاں وچ تعلیم دے ذریعے شعور اجاگر کیتا۔ لوکاں نوں جہالت دی انھیر نگری توں کڈ کے قرآن کریم دی تعلیم دے نور نال منور کیتا۔ لہو دے پیاسے لوکاں نوں انسانیت دی معراج سمجھائی تے اوہناں نوں درندگی دی زندگی توں کڈ کے عبدیت داجینا سکھایا۔ تعلیم دے ذریعے اوہناں نوں والدین’ بھین بھرا’ عزیز و اقارب تے دوست احباب دے حقوق توں روشناس کرایا۔آپس وچ ہم کلام ہون دا طریقہ سکھایا۔ اپنے توں وڈے نال اختلاف تے اپنے توں چھوٹے نوں سمجھان دا طریقہ دسیا۔ تعلیم و تربیت دے ذریعے ای آداب زندگی سکھائے۔
آپۖ دی تعلیم و تربیت نال اوہناں لوکاں وچوں جہناں اتے کوئی حکومت کرن نوں تیار نہیں سی۔ انج دے بندے تیار ہوئے جہڑے زمانے دے امام بنے’ جہناں نے لوکاں دی باگ ڈور سنبھالی تے اوہدا حق ادا کر دتا۔ جہناں دے عمل و کردار نوں ویکھ کے لوک ششدر تے انگشت بدنداں رہ گئے۔ جو حق و صداقت تے علم و عمل دے منارے بنے جہناں توں لوکاں نوں شعورو آگہی ملی جہناں نے پوری دنیا نوں اک مکمل ضابطہ حیات تے نظام مملکت دتا۔ جی ہاں ایہہ تعلیم ای سی کہ جہدے ذریعے ویلے دے حکمران سیدنا عمر بن خطاب نے نہ صرف انساناں بلکہ ساری مخلوقات دے حقوق نوں پہچانیا تے عدل و انصاف دا ایسا مثالی نظام قائم کیتا کہ دنیااج تک ایہدی مثال پیش کرن توں قاصر اے۔ اوہ عمر جہڑے اپنے بارے فرماندے سن کہ مینوں اونٹ چرانے نہیں آندے سن ایس لئی میرا پیو مینوں سزا دیندا’ آقاۖ دی تعلیم و تربیت تے تزکیے دا ایہہ اثر ہویا کہ اوہو عمر ویلے دے حکمران بنے تے فرمایا جے دنیا دے کنارے کوئی کتا وی بھکا مر گیا تے عمر نوں سوال کیتا جاوے گا۔
درسگاہ محمدیۖ توں نکلن والے فاضلین تے ڈگری ہولڈراں وچ اوہ ساری صفتاں بدرجہ اتم موجود ہوندیاں سن جہڑی معاشرے دی لوڑ تے ویلے دا تقاضا ہوندیاں سن۔ ایس درسگاہ توں جے سیدنا ابو ہریرہ جئے حافظ الحدیث نکلدے نیں تے ایسے درسگاہ توں سیدنا عمر جئے مثالی حکمران وی تیار ہوئے۔ ایس درسگاہ توں جے سیدنا عبداللہ بن مسعود جئے فقیہ بنے تے ایسے درسگاہ توں سیدنا ابو عبیدہ بن جراح جئے جرنیل’ سپاہ سالار تے خزانے نوں سنبھالن والے امانت دار وی نکلے’ علوم محمدیۖ توں فیض یاب ہو کے جے سیدنا عبداللہ بن عباس مفسر قرآن بنے تے ایہناں علوم نوں سکھ کے سیدنا علی المرتضیٰ کئی علوم و فنون دے موجد کہلائے۔ الغرض ایہو اوہ درسگاہ سی جہنے حضرت انسان دی دینی تے دنیاوی دونویں ضرورتاں نوں پورا کیتا تے معاشرے دی رہنمائی لئی تے مملکت دے سارے شعبہ جات نوں چلان لئی افراد مہیا کیتے تے اوہدے نال نال مختلف علوم دے ماہرین وی عطا کیتے جہڑے اک نظام لئی بنیادی کردار ہوندے نیں۔ ایہہ سارے افراد تے درسگاہ محمدیۖ توں تیار ہوئے سن جتھے امیرو غریب’ قریب تے دور توں آن والا تے اپنے قبیلے دا باشندہ یا دیار غیر توں آ کے شامل صف ہون والا’ ساریاں لئی اکو جیا نظام و نصاب تعلیم سی۔ وصال رسولۖ توں لے کے ہندوستان وچ گوریاں دی آمد توں پہلاں تک ساری مسلم ریاستاں وچ یکساں نظام و نصاب تعلیم نافذ سی۔
جے تریخ دا جائزہ لیتا جاوے تے تیجی صدی ہجری وچ مراکش وچ معرض وجود وچ آن والی سب توں پہلی یونیورسٹی جامعہ القرویبین وچ جہڑے علوم پڑھائے جاندے سن اوہناں وچ اسلامی علوم تفسیر’ حدیث تے فقہ دے نال نال طب’ ریاضی تے فلکیات وی شامل سن جہناں نوں اج اسیں عصری علوم کہنے آں۔ ایسے طرحاں تیونس دی جامعہ تیونہ یونیورسٹی تریخ دے ورقیاں وچ سنہری حرفاں نال اج وی زندہ و جاوید اے۔ مصر دی جامعہ الازہر اج وی پوری آب و تاب نال لوکاں نوں زیور تعلیم نال آراستہ کیتے ہوئے اے۔ایہہ اوہ ساری یونیورسٹیاں سن جتھے اکو جیا نظام و نصاب تعلیم دا نفاذ سی۔ ایہناں جامعات توں بیک وقت ابن راشد جئے فلسفی’ ابن خلدون جئے محقق تے البیرونی جئے سائنسدان پیدا ہوئے تے دوجے پاسے قاضی عیاض تے ابن العربی جئے محدث و امام وی پیدا ہوئے۔
ساڈا المیہ ایہہ اے کہ مملکت خداداد پاکستان وچ اج تک سامراجی نظام دے اثرات موجود نیں۔ ایتھے برطانوی سامراج نوں ختم ہوئے ادھی صدی توں ودھ عرصہ لنگھ گیا لیکن اپنے نقوش ایسے چھڈ گیا کہ اج تک مٹن دانام نہیں لے رہے۔ ایہناں منحوس نقوش وچ اک طبقاتی نظام تعلیم اے۔ ساڈے ایتھے بدقسمتی نال کئی قسم دے مختلف نظام ہائے تعلیم رائج نیں۔ حکمران طبقہ تے بیوروکریسی دے بالاں لئی وکھرا سسٹم جتھے اوہ اوہناں نوں اپنی جانشینی لئی تیار کردے نیں۔ اشرافیہ لئی وکھرا سسٹم اے۔ امیر تے غریب لئی وکھرا وکھرا نظام موجود اے۔ ہور ایہہ کہ سرکاری تے نجی اداریاں دے نام اتے وی اک وکھرا وکھرا نظام تعلیم موجود اے۔ ایہہ سارا نظام قوم نوں شعور و آگہی دین دے بجائے تقسیم در تقسیم کردے چلے جا رہے نیں۔
اج دینی تے عصری طلبہ دا حسین امتزاج مسلم سٹوڈنٹس آرگنائزیشن (ایم ایس او) پاکستان وی تعلیم و تربیت دے ذریعے نال نوجواناں وچ اک انقلاب برپا کرنا چاہندی اے۔ ایہہ وطن عزیز دے بچے بچے نوں تعلیم دے زیور نال آراستہ کرنا چاہندی اے۔ معاشرے وچ تعلیم دے ذریعے شعور و آگہی نوں عام کرنا چاہندی اے۔ طالبعلماں نوں اوہناں دی ذمہ داریاں توں روشناس کرانا چاہندی اے تے اوہدے لئی عملی طور تے جدوجہد وی کر رہی اے۔ حالیہ سیلاب وچ راجن پور وچ جے بالاں نوں بنیادی تعلیم دی لوڑ سی تے ایم ایس او نے خیمہ بستیاں دے نال نال مکتب ابو ہریرہ وی قائم کیتا۔ کوہستان وچ مسلم ایجوکیشن سسٹم دے نام توں عارضی تعلیمی ادارے قائم کیتے۔ ایس توں ودھ کے ایہہ کہ 50 ایسے بچے جہناں دے سر اتوں اوہناں دے پیو دا سایہ کھو لیتا سی۔ا وہناں دے پورے تعلیمی اخراجات برداشت کرن دا اعلان کیتا۔
ایم ایس او پاکستان وطن عزیز وچ رائج طبقاتی نظام تعلیم دے بجائے نظریہ پاکستان’ جذبہ حب الوطنی’ متوازن طرز حیات تے اسلامی اقدار تے مشرقی روایتاں نال مزین اک قومی طرز فکر دا حامل کردار ساز نصاب تعلیم ایم ایس او دا بنیادی مطالبہ اے کیوں جے پاکستان وچ طبقاتی نظام تعلیم جہنی بھیڑی طرحاں ساڈے معاشرے اتے اثرات مرتب کر رہیا اے اوہدا اندازہ لانا کوئی اوکھا نہیں۔ ساڈے ملک وچ اج وی انگریز دور دا تشکیل شدہ طبقاتی تے سکیولر نظام تعلیم رائج اے جہڑا دور غلامی دی یادگار اے۔ ایم ایس او سمجھدی اے کہ اج ساڈے ملک وچ بحراناں دا بسیرا اے۔ ساڈے تعلیمی ادارے دین دار تے محب وطن قیادت پروان چڑھان وچ بھیڑی طرحاں نکام ہو چکے نیں تے ایہدے وچ وڈی وجہ ساڈے ملک وچ قائم فرسودہ نظام تعلیم تے بے مقصد نصاب تعلیم اے جہنوں قومی ہم آہنگی دے تناظر وچ کدی نہیں ویکھیا گیا ایسے لئی ایم ایس او چاہندی اے کہ پاکستان وچ اک ایسا نظام و نصاب تعلیم رائج کیتا جاوے جہڑا نظریہ پاکستان’ جذبہ حب الوطنی’ متوازن طرزحیات’ اسلامی اقدار و مشرقی روایتاں نال مزین کردار ساز طرز فکر اتے مشتمل ہووے جہدے توں استفادہ کر کے آن والی نسل پاکستان نوں کٹھن حالات توں کڈے۔ طلبہ دی شخصیت نوں جامع شخصیت بنن وچ مدد دیوے۔ طلبہ مذہبی اسلامی’ سماجی تے معاشرتی طور تے بہترین فرد بن کے میدان عمل وچ اُترن نہ کہ صرف ابن الوقت’ مفاد پرست تے کجھ ٹکیاں دے عوض اپنی شخصیت نوں تباہ کر دین والے۔
مددارس عربیہ دی کردارکشی تے حاملین دینی اسندا دا استحصال ختم کر کے مدارس دینیہ دی تعلیمی’ دینی’ سماجی’ ملی تے قومی خدمات دا اعتراف کیتا جاوے کیوں جے مدارس دینیہ سائنسی ترقی تے جدید علوم و فنون دی تحقیقات دا بالکی انکار دے بجائے حقائق نوں قرآن و سنت دی کسوٹی اتے رکھ کے روایت تے اسلام نال رشتہ جوڑن دا اک موثر ترین ذریعہ اے۔ مدارس تے علمائے برصغیر دی خدمات عظیم الشان تے اسلام دی نشاثانیہ لئی اساسی کردار دا درجہ رکھدیاں نیں۔ دینی تے مذہبی فرائض’ واجبات دی ادائیگی’ اہل اسلام دی تعلیم و تربیت دی ذمہ داری بہ خوبی نبھا رہے نیں۔ ایہہ مدارس ایمان و اعمال نوں الحادو بے دینی توں بچان وچ مصروف نیں۔ مسلماناں نوں عبادات تے عبادت گاہواں نال جوڑ رہے نیں تے دعوت و تبلیغ دا اہم فریضہ نبھا رہے نیں۔ دینی مدارس دے فارغ التحصیل علمائے کرام عملی سیاست’ سماجی تے مذہبی تے قومی خدمات تے تحریکاں وچ قائدانہ کردار ادا کر رہے نیں۔ایہناں دونویں طبقیاں (ملاومسٹر) دے وچ پائی گئی خلیج دا خاتمہ وی ایم ایس او دے بنیادی مقاصد وچ شامل اے تے ایہدے وچ ایم ایس او نے اک اہم کردار ادا کیتا اے۔
اج عصری تعلیمی اداریاں وچ جیویں دا نظام تعلیم متعارف کرایا جا رہیا اے تے پرائیویٹ سیکٹر نوں بے لگام کردتا گیا اے کہ اوہ جو چاہوے تے تعلیم دی آڑ تے انجوائے منٹ دے دھوکے وچ نوجوان نسل نوں جہڑی مرضی ڈگر اتے چلاوے’ ایہہ شتر بے مہار عمل اک نظریاتی ریاست لئی کنا وڈا زہر قاتل اے تے مملکت دے اسلامی تشخص لئی کنا وڈا خطرہ اے تے ایہدے توں کنا نقصان پہنچ سکدا اے کوئی وی باشعور بندا ایہدے توں انحراف نہیں کر سکدا۔ اج جے اک پاسے تعلیم اتے یلغار اے تے دُوجے پاسے بھاری بھرکم ٹی وی چینل تے این جی اوز نیں جہڑے بے لگام ہو کے ساڈے تعلیمی مراکز دا رخ کر رہیاں نیں تے سپورٹس گالا وچ بے ہنگم تفریح دے ذریعے قوم دی قابل عزت و احترام دھیاں نوں مختلف ترغیبات تے رواجاں دے ذریعے غیر محسوس طریقے نال بے لباس کر رہیاں نیں تے اوہناں نوں آزادی دے نام تے ورغلا کے اسلامی اقدار تے مشرقی روایتاں توں بغاوت اتے اکسایا جا رہیا اے۔
ملک و ملت دے نظریاتی تشخص دا تحفظ’ فرقہ واریت’ ناانصافی’ ظلم و استحصال توں پاک خلافت راشدہ دی طرز اتے اسلامی فلاحی معاشرے دا قیام ایم ایس او دے کارکناں دی دلی تڑپ تے سفنا اے جہدی تعمیر ایم ایس او اپنی جدوجہد دے ذریعے تعلیمی اداریاں توں موثر لیڈرشپ پیدا کر کے حاصل کرنا چاہندی اے تے ایہو ہر مسلمان دی ذمہ واری وی اے تے پاکستان وچ سرمایہ دارانہ تے استحصالی نظام توں تنگ ہرشخص ایہو تبدیلی چاہندا اے۔
پاکستان وچ ایس ویلے انگریز عہد دانظام عدل رائج اے جہدے وچ عدل پیچیدہ’ لما’ مہنگا تے غیر شفاف اے۔ چور لٹیرے اختیارات اتے فائز نیں’ اقربا پروری دی لعنت عام اے’ دولت عز ت وقار دا پیمانہ اے’ایہہ عمل اسلامی تعلیمات دی صریحاً خلاف ورزی اے’ تقویٰ دے بجائے دولت نوں عزت و شوکت دا معیار بنایا گیا اے ۔ ایس سارے کھیڈ نوں صرف اک ای صورت وچ بدلیا جا سکتا اے کہ جدوں ایس ملک دے نوجوان بیدار ہون تے اگے ودھن دی امنگ اپنے اندر پیدا کر لین۔
آئو! غلبہ اسلام و استحکام پاکستان دی ایس عظیم الشان جدوجہد وچ مسلم سٹوڈنٹس آرگنائزیشن پاکستان دے موہنڈھے نال موہنڈھا رلا کے وطن عزیز لئی امید دی کرن بن جائو۔