اسیں رسماں دے ڈھد بھر رہے آں

غلام شبیر عاصم

دُکھی تے ٹٹُے ہوئے دِلاں وِچوں نِکلن والی بے وزن تے ٹٹی پھٹی جہئی شاعری وی سنن والیاں دے دل جگر نوں ہلا کے تے اکھاں نوں روا کے رکھ دیندی اے۔کیوں جے خیال تے تصور دا مڈھ دھروں ای انسان دے اندر نال تعلق رکھدا اے،تے سارے دکھ درد تے پِیڑاں اندروں پنگردِیاں نیں،بھاویں اوہ باہرلی دنیا توں وی اثر لیندیاں نیں۔تے ایہ اک فطری تے قدرتی عمل اے۔قافیہ،ردیف،بحر تے وزن سارا کچھ انسان دا آپوں ترتیب دِتا گیا فن اے۔جِہدا انسان دے اندرلے دکھاں سکھاں نال کوئی تعلق نہیں ہندا۔ایس توں بس خیال تے تصور نوں خوبصورت بناون تے وکھو وکھ شعری صنفاں وچ فرق لیاون لئی کم لیا جاندا اے۔اکثر ویکھیا اے کہ جس شاعری وچ بحروں وزن نہ وی ہووے پر فِکری حوالیوں بعض ویلے اوہدے وچ بڑا وزن تے زور ہندا اے۔انسان دے اندروں نِکلن والے وین،کرلاپ تے ہاڑیاں دی فطری حوالیوں کوئی بحر یاں بناوٹ نہیں ہندی،انسان دے اندروں نکلن والِیاں ڈاڈاں اپنا کوئی آپ ای اثر تے وزن رکھدیاں نیں۔ڈاڈاں مارن تے رون نال دل تے دماغ دکھ دے بھار ہیٹھوں نِکل کے ہولے جہیے ہوجاندے نیں،نہیں تے انسان دکھوں بے وسا جہیا ہوکے ساری حیاتی لئی پاگل ہوکے بے وزن تے بے ترتیبا جہیا رہ کیجیوندا مردا رہوے گا۔ رون کرلاون والا انسان جے اوہناں ڈاڈاں تے کرلاپاں نوں کسے بحر یا بناوٹ وچ ڈھال ڈھال کے ابلاغ کرے گا تے پھیر لگدا اے جیویں اوہ ہاڑے،ہاڑے نہیں کوئی بناوٹی جہئی شے بن جان گے۔اوہناں اندروں اوہ فطری کیفیت،متاثر کرن دا رنگ،کرب تے دکھ،اثر دی کاٹ تے اصلیت مک جائے گی،تے اوہ بے اثر تے بے تاثیرے جہئے ہو کے رہ جان گے۔تے اِنج کسے دے دل دا ہاڑا تے وین کدی وی کسے پتھر نوں موم نہیں کر سکے گا۔
اِنج دی ٹٹی بھجی شاعری کدی کدی با وزن شاعری نالوں ودھ لوکاں نوں اپنے ول کِھچدی تے متاثر کردی ایکیوں جے اوہدے اندر درد دا خالص پن ہندا اے۔جیہڑا کہ پابند تے با بحر شاعری اندر فنِ تقطیع شامل ہون نال کدی کدی اپنی حقیقت تے اصلیت گوا بہندا اے،جیویں ددھ وچ پانی پے جائے تے اوہ نِگھرتا،خالص پن تے اصل توں خالی ہوکے پتلا پے جاندا اے۔کئی اجیہے شاعر نیں جِنہاں دے مصرعے بے بحرے یا بے وزنے ہندے نیں،پر کلام اندر اِک اجیہا درد بھریا ہندا اے کہ لوک بانسری دی واج اتے بھجن وانگ اوس کلام ول نٹھے آوندے نیں۔ تے ایس بے بحرے کلام توں متاثر ہوکے سینے وچ سل تے اکھاں وچ گلیڈو لے کے داد دیندے ہوئے تھکدے نہیں۔بساں ٹرکاں،ٹرالیاں تے رکشیاں اتے لِکھے ہوئے بے وزن تے بے بحرے شعر انسان دے دل دماغ نوں پھڑ کے کِتھوں کِتھے لے جاندے نیں۔شعری اصولاں نوں جان دے بجھدے وی فنی حوالیوں ایہناں شعراں اتے تنقید کرکے معنوی سواد گواون نوں جی نہیں کردا۔فنی ویروا فِکری سواد نوں کدی کدی کِرکرا جہیا کردیندا اے۔شاہدرہ پِنڈ دے وسنیک اک شاعر تے فلم انڈسٹری دے لکھاری عثمان پریمی دا اک شعر میں ڈرامہ رائٹر نورسلطان وِرک (بدوملہی) دے کولوں سنیا سی۔
نہ تِھندی روٹی نہ ہانڈی رکھی چلہاں تے
خورے کاہنوں سِکڑ جم گئے بُلاں تے
اِک امرود نوں جیہڑا سی ترسدا مرگیا
بڑا پھل سی ونڈیا اوہدے قُلاں تے
ایس شعر اندر معاشرے دی جیہڑی اک حقیقت بیان کیتی گئی اے۔”موئے دے مونہہ نوں مکھن لاون”والا اکھان وی ایسے ای معاشرتی کوجھ کمی نال تعلق رکھدا اے۔جیوندے جی انسان برکی روٹی تے گھٹ پانی نوں ترسدے وِلکدے مرجاندے نیں،اولاد تے لگدے انگ ساک نیڑے نہیں لگدے۔تے اوہناں دے مرن مگروں لوکاں دیاں اکھاں وچ گھٹا پاون لئی اِک اِک جی نوں وکھاون لئی،اپنے اپنے دکھاں تے ستیاں پِیڑاں نوں جگا کے چار اتھرو سٹ کے اک رسم جہئی پوری کردے نیں۔تے کوشش ایہ ای ہندی اے کہ مرن والے دے گھر والیاں دی نظر پے جائے کہ میں وی کرایہ پٹ کے آیا واں۔جنازے تے آئے ہوئے لوکاں لئی گھڑی پلاں وچ چرہاں بھڑک جاندیاں تے دیگاں کھڑک جاندیاں نیں۔لمے چوڑے خرچے کرنے پے جاندے نیں۔آئے ہوئے پروہنیاں دی آدر کرنا مذہبوں دھرموں وی ضروری اے۔پر مرن والے دا جے جیوندی جانے خیال نہیں کِیتا تے پھر مرن مگروں ایڈے وڈے خرچے چرچے کرن دا کِیہ فیدا اے۔ایہ سب کچھ برادری معاشرے اندر اپنے نک لئی کیتا جاندا اے۔مرن والے نوں جیوندے جی جے ایسراں واری واری اینے لوک اوہدا حال پچھن تے اوہدا روگ ای کٹیا جاوے۔پر اوہدے نال لوکاں دا پیار تے محبت اوہدے جیندے جی تے کدے نظر نہیں آوندا۔قبراں تے پھل پاون دا کیہ فیدا؟۔جے مرن والے دی قبر اندر پھل کھڑاونے نیں تے پھیر اوہدے ثواب لئی صدقہ خیرات دتی جائے،نِیتوں تے دِلوں کلمہ کلام درود دعا پڑھ کے اوہنوں گھلی جائے۔پر اسیں تے قرآن پڑھن لئی وی مسِیتوں مدرسیوں کرائے تے بال لے آونے آں۔آپ ساتھوں اِک آئیت وی نہیں پڑھن ہندی۔تے کرائے تے پڑھن پڑھاون نال مردے نال اک طرحاں دھوکھا ہوجاندا اے۔پڑھائی کرن والیاں توں کئی واری سنیا گیا اے،کہ جے مرگ والے گھروں کھان پِین چنگا چوکھا تے نذرانہ بھارا نہ لبھے تے بس ایویں بل ہلا کے جھوٹھا ای جھول جھول کے ہلارے لے کے آجائی دا اے۔حالانکہ رب اگے کیتے جان والے ترلا مِنت تے دعا وچ خلوص دا ہونا بہت ضروری اے۔دراصل اسیں سب کچھ اپنے ”ناں نک” تے وڈیائی واستے کرنے آں۔ویکھیا جائے تے اسیں رسماں دے ڈِھڈ پئے بھرنے آں،انساناں دی بھکھ ننگ ویکھ کے ساڈے متھے مڑھکا تے وجودے کمبنی نہیں آوندی۔ایتھے ”پتھر نوں کِیہ پالا” والا ساڈا حساب بنیا ہویااے۔اسیں پتھر ای آں تے سانوں کسے جیوندے دے دکھ درد دا کوئی پالا نہیں۔مرن مگروں کھیکھن نہ کرئیے تے ساڈا نک نہیں رہندا۔ساریاں گلاں دی اِک گل کہ شاعر عثمان پریمی نے اپنے شعر وچ جس معاشرتی کوجھ دا ذکر کرکے،اک سچیائی نوں سامنے لیاندا تے مرن والے دی بے ہدائیتی اولاد نوں جیہڑا لِتر ماریا اے۔اوہدی واج قبر اندر مردے دے کنِیں پے کے اوہنوں ٹھنڈ تے ضرور پوندی ہووے گی۔بلکہ قبر وچ مردا وی بے وزنی شاعری نوں داد دے رہیا ہووے گا۔
شاعری دے فنی اصولاں توں انکار نہیں کیتا جاسکدا، بنائے گئے اصول شاعری دے سہپن، تاثیر تے ابلاغ وچ مدد گار ہندے نیں۔پر کدی کدی بے بحری شاعری سرور،رِقت تے اتھروواں دے ہڑھ وگا دیندی اے۔ساڈے صوفی شاعراں دی بوہتی شاعری بحروں باہر تے بے وزنی جہئی اے،پر اوس بے بحرے کلام دے بحر سمندر اندر سیانف تے دانائی دیاں کانگاں تے مزاحمت تے تنقید دیاں ڈانگاں وکھالی دیندیاں نیں۔تے ایس صوفیانہ کلام نے شاعری دی دنیا اندر اپنا اِک وکھرا جہیا مقام بنایا اے۔تے پارکھاں پڑچولیاں فنِ شاعری دِیاں باریکیاں تے مِتھے گئے کچھ شعری اصولاں توں ہٹ کے فکری حوالیوں ایہناں اتے بھاری مغز ماری کرکے سیانف دے بے بحرے ”بحر”وچ ڈبکی مار کے معنے تے مفہوماں دے قیمتی موتی تے سِپ تے مزاحمت دے سپ باہر لیا رکھے نیں،تے یونیورسٹیاں توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری دی شکل وچ زمانے توں شاباش تے”تھاپنا”لئی اے۔تے ساڈے صوفی شاعراں وی وکھاوے دِیاں معاشرتی رسماں تے ثوابوں خالی عبادتاں دی بڑی نِندیا کیتی اے۔ساری زندگی پھل نوں ترسدے مرن والے دے قلاں تے مناں مونہی پھل ونڈن ورگیاں کمیاں کوجھاں نوں صوفی شاعراں اپنے اپنے رنگ وچ بیان کرکے ایہ دسیا اے کہ اسیں اصل توں دور رہ کے،حقیقت نوں چھڈ کے وکھاوے لئی بنائیاں گئیاں رسماں دا ڈِھڈ بھر رہے آں۔انسان ساڈیاں اکھاں سامنے بھکھ نال وِلکدے مر جاندے نیں۔پر اسیں رسماں دا ڈِھڈ بھرن وچ لگے ہوئے آں۔٭