قسور مبارک بٹ۔۔۔۔حرفاں نال بنی مُورت

محمد اختر خاں

قسور مبارک بٹ اک درویش سی۔ درویش وی اوہ جس نے نفی اثبات کا پورا پینڈا کیتا۔ قسور بٹ ایک دین دار بزرگ جنت واسی مبارک بٹ ہوراں دا پتر۔دوجے پاسے گھر وچ اک وڈا بھرا وقاص بٹ این ایس ایف دا لیڈر۔ عام طور تے خیال کیتا جاندا اے کہ ترقی پسند بندے بے دین ہوجاندے نیں۔ اوہناں اتے کمیونسٹ ہوون دی مہر لا کے لال کتاب دے کھاتے پادتا جاندا اے۔حقیقت وچ ایسا نہیں۔ جدوں نوجوانی وچ کسے انسان دی سوچ جاگدی اے تے اوہ اپنے معاشرے دے وچ پرچلت ظلم، ناانصافی، غربت دیاں وجہاں ڈھونڈن شروع کردا اے۔ اوس دی سوچ ظالم سرمایہ دار دے گلمے تک جانا چاہندی اے پر سرمایہ دار دا گلما عام بندے دے ہتھ کیا سوچ توں وی اُچا ہوندا اے۔ اوہ اپنے اندر دھکھدے ایس بھانبڑ نوں کارل مارکس دیاں تھیوریاں نال ٹھنڈا کرن دا چارا کردا اے۔ کارل مارکس بھانوے کوئی عملی راہ نہ دیوے لیکن سوچ نوں کنبھ لا کے آسمانی اڈن دی جاچ دے چھڈا اے۔
قسور مبارک بٹ دی شخصیت دیاں کئی جہتاں نیں۔ اوہ اپنے وقت دا سٹوڈنٹ لیڈر اے۔ اپنے وقت دا پنجابی ایکٹوسٹ اے۔ اپنے وقت دا درویش اے۔ اپنے دور طالب علمی وچ گورنمنٹ کالج ساہیوال دی سٹوڈنٹ یونین دا لیڈر بنیا۔ نیشنل سٹوڈنٹ فیڈریشن دے جھنڈے تھلے الیکشن لڑیا۔ قسور بٹ دی طبیعت اک جگہ رک جاون والی نہیں سی۔اوس نے ضیا دور وچ جیل وی دیکھی۔ مارشل دے زخم وی اوس دے سینے تے سن۔ اوس دے اندر دھکھدا بھانبڑ ہور ودھ گیا۔ قسور بٹ نے اگ دے ایس دریا نوں شاہ حسین دے مچ وچ شامل کردتا۔ اوس بلھے شاہ دا کیسری چوگا پاکے پنجاب تے پنجابی دی دھمال کھیڈی۔ اوس دے اندر اک صوفی جاگ پیا۔ ایہہ عام صوفی نہیں سی۔ ایس صوفی نے پہلے نفی یعنی لا دا سفر کیتا اپنے اندر دی اگ نال خود نوں پوتر کیتا فیر صاحب دی مجمانی دا آہر کیتا۔ قسور بٹ نے بابا فرید، شاہ حسین ،بلھے شاہ تے وارث شاہ دی زبان دی سیوا دا جھنڈا چکیا۔ سچے صاحب نے اوس اندر دھکھدی اگ نوں نور بنا دتا۔ قسور بٹ نے اوس نور دی لو نال پنجاب تے پنجابی نوں شنگارن دا آہر کیتا۔ اک نظم ہے۔
بولیا !
بھلیا کچ دی دْھدل وِچ
ہْن صرف اوہ بچ سی
جس دی سانجھ مٹی نال ہو سی
ماں بولی مِٹی دی جائی
ماں بولی لوکاں دا پک
اتے جِس جھولی وِچ
ایس دا کوئی وی پکھ
اوہو سچا سیوک
او سے نوں سائیاں دی رکھ
باقی کوڑ بزار
آپئی آرتے پار
پنجابی روح توں وانجی
کوئی شے نہیں
ایہہ تاں بے انت یگاں توں
ٹری آندی اوہ روح ہے
جیہڑی دریا واں دی کدھی
روہی دے تھلاں وِچ
بار دے شمبھ
اتے ماجھے مالوے دے رْکھاں تے
کلر کہار اتے پوٹھوہار دے
ٹبے پہاڑیاں پہاڑاں وِچوں
سِمدے ہوئے
مارْو پہاڑی دے سْراں وِچ
جاگرتی نال سانجھ بنا کے
بے انت سویباں د وسوں
لنگھ لنگھا کے
ویلے دی چھاننی وِچوں
چْھندی ہوئی
وَن سونے لہجیاں والی بولی
پنجابی دے رْوپ وِچ
اپنے آپ توں پچھڑے ہویاں
اجے تیک
مْڑ ھکے دی ْشک ونڈ رہی ہے
پر کیہ کریئے
منڈی حیاتی
ساڈی ماں دی جمی جائی دا
کھلا راتے ودھا چھانگن لئی
ایہنوں ٹیسٹ ٹیوب بے بی دی
شکل دینا چاہندی اے
حرفاں نال بنی مْورت
ہندسیاں وِچ
جد اوس ویکھیا کہ پنجابی زبان نال انگریز ویلے توں دھرو کیتا جارہیا اے۔ آزادی توں بعد وی پنجابی زبان نوں پڑھن لکھن تے بولن دا حق نہیں دتا جارہیا تے۔ قسور بٹ پنجابی زبان دے حق لئی باہر نکل آیا۔۔ 2012ء وچ شروع ہونی والی ماں بولی لہر جیہڑی کہ اج پورے پنجاب وچ پھیل چکی اے۔ ایس دی بنیاد قسور مبارک بٹ نے رکھی۔ہر سال 21 فروری نوں لہور اسمبلی ہال دے سامنے پنجابی زبان نوں مڈھلی تعلیم دا ذریعہ بناون لئی ریلی کڈی جاندی۔۔ ساہیوال توں قسور بٹ تے اوس دے ساتھی اپنا حق منگن لہور جاندے۔ سرکار دربار نے ہمیشہ لاریاں تے ٹرکایا۔ پچھلے چارپنج سال توں قسور بٹ نے سرکار دربار توں ہٹ کے اک نواں نعرہ دتا”گنج شکر جا عرضی پائیے۔۔۔ پنجابی پڑھئیے تے پڑھائیے” پنجاب لوک لہر تے سانجھ پاکپتن شریف نے دربار فرید اپنی ارداس پیش کرنی شروع کیتی۔قسور بٹ دی اک نظم پتن آپ حضور:
پتن آپ حضور
ہر جاعین ظہور
لوئیں گھاٹ فریدہے
من حجرہ تن بھال
کون ملاح کیا پاننی
بڑا کپر وات
پانی اْتے رات
بیٹری وچ چن لتھیا
پچھارہ گیا دْور
درشن اگم ہے بِھکھیا
ہر جا عین ظہور
وے قسور
پتن آپ حضور
قسور بٹ دی ایس جدوجہد تے کوشش دا نتیجہ اے اج پنجابی لہر ایس مقام تے آپڑ گئی اے حکومت پنجاب پہلی توں دسویں تک پنجابی نوں لازمی مضمون قرار دین تے رضا مند ہوگئی اے۔
قسور بٹ نوں پنجابی نال عشق سی۔ کلی پھوک تماشا ویکھن لئی اوس نے ایس عشق دی نوں سلامت رکھیا۔قسور بٹ نے 2004 وچ پنجاب لوک لہر دی بنیاد رکھی ایس دا مقصد صرف پنجابی زبان دا نفاذ تے صوفیا تے کلام دی ترویج ای رکھیا۔ ایس سلسلے وچ میلہ چراغاں شاہ حسین، پنجابی مشاعرے، ہڑپہ پنجابی میلہ دا آہر کردے رہے۔ ہرسال21 فروری نوں ریلی دا پربندھ ہوندا رہیا۔ قسور مبارک بٹ دی زیر سرپرستی کئی کتاباں شائع ہویاں جنہاںوچ اے ڈی اعجاز دی کال بلیندی جنگ آزادی دے متعلق بار دے ڈھولے تے راوی کنڈے لڑی جان والی جنگ آزادی دی سچی تاریخ اے جو سینہ بہ سینہ چلی آندی سی سرکاری کتاباں وچ اوس دا کوئی ذکر نہیں سی۔ دوجی کتاب چانجے چھتے چھاپی جس وچ صدیاں توں ٹریا آندا بار دا ڈھولا، جس نوں اے ڈی اعجاز ہوراں راوی دے کنڈے جا کے جمع کیتا تے قسور بٹ ہوراں اوس نوں چھاپیا۔ ساہیوال دے نامور شاعر تے افسانہ نگار ایزد عزیز دی پنجابی نظماں دی کتاب ”کلے رکھ دا وین” شاہ مکھی تے گرو مکھی وچ چھاپی۔ مانچسٹر یونیورسٹی دے پروفیسر ڈاکٹر وریندر سنگھ کالرا دی کتاب Spiritual Music of Punjab نوں انگریزی وچ چھاپیا۔ لڑی وار رسالہ ”لوک لہر ”جاری کیتا جس دا پنجابی بولی نمبر، بابا فرید نمبر، محمد پناہ نمبر، ہڑپہ نمبر ، علی ارشد میر نمبرچھاپے۔ لوک لہر رسالہ وچ چڑھدے تے لہندے پنجاب دے سر کڈھویں لکھاریاں دے مضمون شامل کیتے۔
ہڑپہ توں لنگھ کے سرسوتی دے کنڈھے جنم لین والی نظم کدے رگ وید دی شکل وچ پنجاب دی ہک تے ظاہر ہوندی اے۔ کدے ایہہ نظم کلام فرید کی صورت بن کے اجودھن وچ نمودار ہوندی اے۔ کدے ایہہ نظم ملکہ ہانس وچ وارث شاہ دیاں انگلیاں تے پیکنگ دی پتلی وانگر ہیر بن کے ظاہر ہوندی اے۔کدے ایہہ نظم سٹیڈیم ہوٹل ساہیوال دی اک کونے والی ٹیبل تے مجید امجد دی چائے دی پیالی وچ تخلیق پاندی اے۔ منیر نیازی دے نعرہ رندانہ تے دھمال پاندی ایہہ نظم عید گاہ محلے دیاں گلیاں وچ دھمال پاندی صدیاں دا پینڈا کردی قسور بٹ دی بیٹھک وچ جا کے ٹھہر جاندی اے۔
اک نظم راوی جد جھن
سہنسا ہرکھ مْلخ دا
دیو ساندرو
سِیڑ سراپا
بِھیم آب بردار بہشتی
کون دراوڑ
کیہڑا ساندل
دریا فرش کرے
علی رنگریز بسنتی
شنگرف ماہی پشت زمردی
کیہڑی گنجی چم سوری
کوٹ دے شاہ دی سین
آہن گر
راوی جد جھن ہم
اپنا سبھ کچھ ترک کیا
ار واچی بات اگم
قسور بٹ ایس دنیا توں چلا گیا پر پنجابی نظم نوں اوس دا اوہ مہاندرا دے گیا جو ایس نظم نوں ہڑپے دیاں گلیاں وچ قدرت نے عطا کیتا سی۔ نظم نہیں مردی انسان نوں مرن وی نہیں دیندی۔ نظم دا سفر جاری رہندا اے۔نظم روح ہے۔ نظم مٹی ہے۔ نظم ازل ہے نظم ابد ہے۔نظم اک سانس ہے اک پل ہے۔ جیہڑا افلاک وچ ٹھہر گیا ہے۔ جو پل افلاک وچ ٹھہر جائے اوہ ستارہ بن جاندا اے۔نظم صدیاں دا سفر طے کردی امر ہوگئی ہے۔
کیہ ہویا جے اپنے آپ توں ڈر گئے آں
کیہ ہویا جے مرنوں پہلے مر گئے آں
انھی رات سیالیں اکھیں ہونج لئیاں
مٹی وانگر کِر کِر اندروں ٹھر گئے آں
نیلی ، گنجی ، ساندل کنج کر بولے گی
پنجاں پانیاں وچ اْنیندہ بھر گئے آں
قد اپنے دی غیرت باجھوں ڈِگے نئیں
زہری پھٹ وی انکھی ہو کے جر گئے آں
زخمی روحاں چیکاں میلے سجنے نئیں
کالیاں ہرناں وانگر پیلی چر گئے آں
تپدے تھل دی ریتا پِنڈا چیر گئی
منزل تے نئیں جِتے بندہ ہر گئے آں
اس وستی وچ بوہڑ کٹیجے تے قسور
دُھپاں اندر تھاں تھاں چھاواں دھر گئے ہا