حفیظ تائبؒ
مدثر اقبال بٹ
’’گل حق دی اے نئیں اوہناں نوں کجھ حق انسان اکھوانے دا انسانیت دے محسن دی جنہاں نوں محبت نہیں ہوندی‘‘۔
جناب حفیظ تائب دی نعتیہ شاعری جذبے تے احساس نال فیض یاب اے۔ او اچیاں قدراں تے روشن رویے دے شاعر نیں۔ اوہناں دی فکر‘ فن‘ سوچ تے خیال دے سارے جذبے اللہ تعالیٰ تے اوہدے محبوبؐ نال جڑے نیں۔ اوہناں دا اسلوب‘ لہجہ‘ انداز وکھرا تے نویکلا اے۔ اوہناں نے اپنی نعتیہ شاعری نوں عصر حاضر دے انسانی مسائل نال ہم آہنگ کردیاں ایسے موتی پروئے نیں جنہاں دی تریخی حیثیت مستند تے معتبر ہون دے نال نال ایس کھیتر وچ آن والیاں لئی وی روشن مثال اے۔ اچیائی تے سچیائی دی راہ وکھان آلی نعتیہ شاعری کرن آلے جناب حفیظ تائب نے ایسے نقش اجالے نیں جو اوہناں توں پہلاں ایس صنف سخن وچ نئیں سن۔ موضوعات دے حوالے نال اوہناں جو نویکلے خیالات پیش کیتے نیں اوہناں نے نعتیہ شاعری دے دائرہ کار نوں بہت وسیع کیتا اے۔ پنجابی نعتیہ شاعری نوں اوہناں نے اک نویں جہت عطا کیتی۔ اوہناں دی پنجابی شاعری زبان و بیان دے اعتبار نال سند دا درجہ رکھدی اے۔ اوہناں جیہڑے نویں مضمون پنجابی نعتیہ شاعری وچ لیاندے او تخلیقی توانائی دی زدنگی تے اسلوب دی ندرت دا شاہکار نیں۔ اوہناں دی نعتیہ شاعری وچ سماجی شعور تے نویں طرز احساس دے اعلیٰ معیار دی سطح تے وکھائی دیندے نیں۔انسانی دکھ درد تے ویلے دی کیفیات نوں نعت وچ جذب کرن داہنر کمال دا درجہ رکھدا اے۔ اوہ آپ وی سچے انسان سن تے اوہناں دی سچائی وی اوہناں دی شاعری وچ موجود اے۔ جدید پنجابی نعت نوں نویاں جہتاں دین آلے جناب حفیظ تائب نے حضور پاکؐ دی سیرت تے اخلاق دے منور گوسیاں نوں نظماندیاں سوزوگداز دا اک نواں جہان اساردے نیں جس چوں روحانی لذت کشید ہندی اے جو آس امید نال جڑی اے۔
منوں روگاں نے کردتا اے عاجز
ایہہ جثہ میں دھریکاں گا کدوں تیک
کدوں رحمت بولے گی وچ کلاوے
میں اکلا پاہنڈا واں گا کدوں تیک
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
جناب حفیظ تائب اک جہان معنی آباد کردے نیں۔ او درویش صفت انسان سن۔ ایہہ درویشی‘ عاجزی تے انکساری اوہناں دی نعتیہ پنجابی شاعری وچ جھلکارے ماردی اے۔ انساناں لئی دردمندی دی لہر اوہناں دیاں نعتاں وچ جھلکارے ماردی اے۔ او امن تے خیر اتے مبنی معاشرے دے آس وند سن۔ اوہناں دی عقیدت مندی فکری پاکیزگی نال سیراب اے۔ نعت نال رغبت نے اوہناں دی طبیعت تے فن اتے جو اثرات پائے تے بڑے ڈونگھے نیں جنہاں نے اوہناں نوں دنیاوی لوبھ توں بے نیاز کردتا سی۔
اولاد مال جان توں کردتابے نیاز
تائب نوں رب نے دے کے محبت حضورؐ دی
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
حفیظ تائب ہوراں دی شخصیت وچ کوئی اوہلا نئیں سی۔ 50 ورھیاں توں ودھ عرصے تیک نعت راہیں جو کستوری ونڈی‘ اوہنے اوہناں دی ہستی وچ وی دردمندی‘ عاجزی و انکساری‘ رواداری‘ حسن سلوک تے دوجیاں نال کھرے پیار دی جوت جگائی۔ ایس پارس نے اوہناں نوں صوفی‘ سنت‘ فقیر‘ درویش بنا دتا۔ حقیقت نگاری تے حقیقت افروزی نے صنف نعت نوں مالا مال کردتا۔ ایہہ اوہناں دا ای حسن اعجاز اے کہ اوہناں نے فن نعت نوں مستند تریخی واقعیاں تے حقائق نوں بڑی احیتاط تے پاسداری نال پنجابی نعت وچ لیاندا۔ اوہناں دی نعتیہ شاعری وچ فنی جمالیات وی اے تے شاعرانہ حسن وی تے ایہدے نال نال اک ہور وڈی گل ایہہ اے۔ اوہناں معاشرے وچ ودھن آلیاں خرابیاں تے تلخیاں نوں گھٹان دا جتن کیتا۔ ایس پاروں مقدس ہستیاں دی مبارک زندگیاں دے حوالے دتے۔ جناب حفیظ تائب دی نعتیہ شاعری دی بڑی ادبی شان اے۔ اوہناں فکرو احساس نال نعت نوں اعلیٰ درجے دی شاعری دی سطح تے لیاندا۔ اوہناں دی نعتیہ شاعری وچ بڑی وارفتگی اے۔
گل وچ سوہندی مدنی پی دی نسبت والی گانی ہو
کیوں نہ فرلب اتے ہووے عشق اوہدے دے ہانی ہو
اوہو تیں میں سب دا دلبر جیہڑا رب دا جانی ہو
لاثانی محبوب وی اوہدا آپو جے لاثانی ہو
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
قدیم شعرا دی عدم توجہی پاروں صنف نعت نوں مستقل صنف دا درجہ نئیں مل سکیا سی۔ ایہہ اعزاز جناب حفیظ تائب نوں حاصل اے کہ اوہناں نے رسول اللہؐ دی ذات اقدس و اطہر نال والہانہ عشق پاروں ایس صنف نوں عروج تے پہنچایا۔ خورشید نعت تے انج جلوہ گر ہوئے کہ اوہناں نوں عصر حاضر دے سب توں عظیم نعت نگار دا رتبہ ملیا۔ ایس وچ کوئی شک نئیں۔ جناب حفیظ تائب ساڈی ادبی تریخ دا نہایت وسیع ادبی سرمایہ نیں۔ اوہناں دا ظاہر و باطن اک سی۔ اوہناں دی تاثیر و معنویت نال بھری نعتیہ شاعری ساڈے او تحفہ اے جہدی حیثیت کدی گھٹ نئیں ہو سکدی۔ فنی اسقام توں پاک شاعری دی لفظانی‘قوافی‘ ردائف‘ استعارے‘ تشبیہاں‘ ترکیباں‘ زبان و بیان تے قدرت دیاں اصطنائی خوبیاں نے اوہناں دی نعتیہ شاعری نوں اعلیٰ مقام تے پہنچایا اے۔ عصر حاضر وچ جو رتبہ اوہناں نوں عطا ہویا‘ او کسی ہور نوں نصیب نئیں ہویا۔ نعت گوئی اوہناں دی پہچان بنی تے او فن نعت گوئی دی شناخت بنے۔ ایس وچ کوئی شک نئیں او دور حاضر دے نعت نگاراں دے سردار نیں۔ ایس اچ پدھر تے ہون دے باوجود اوہناں دا نمانا پن کدی نہ مکیا۔
کتھے اوہدی صفت ثنا تے کتھے میرے اکھر
پر جد اوہدی واز پوے تے بولن تھوتھے اکھر
اکھر‘ لیکاں‘ نقش نہ ہوندے جے اوہ نور نہ ہوند
اکھراں وچ مطلب نہ ہوندا جیکر ہوندے اکھر
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
جناب حفیظ تائب دا وجود سعود ساڈے ویلے دے متھے دا چن اے جو سدا منور رہوے گا۔ ایہدی رشنائی نے ویلے دے نال گھٹنا نئیں بلکہ ودھنا اے۔ او انتہا دے صداقت پسند عظیم نعت گو نیں۔ وارفتگی تے علمیت دا بلند پایہ مقام رکھن آلی اوہناں دی نعتیہ شاعری نوں کدی زوال نئیں آ سکدا۔ اوہناں نے نعت گوئی دے سلسلے نوں جو وسعت دان کیتی اوہنوں بھلیا نئیں جا سکدا۔ نعت گوئی دی تحریک پیدا کرن آلی ایس ہستی نے دبستان مدحت دی او مہک کھلاری جو لازوال اے۔ اوہناں اپنیاں نعتاں راہیں عشق دیاں صداقتاں پھولیاں نیں جو اعلیٰ معیار دیاں نعتاں تخلیق کیتیاں نیں۔ اوہناں نے جدید نعت دا مہاندرا ای بدل کے رکھ دتا اے۔ اوس فقر بے نوا نے نعت گوئی دی جو تحریک پیدا کیتی اے اوہدا کھلار ایس صنف نوں پروقار بنا گیا اے۔ جناب حفیظ تائب رجحان ساز نعت گو نیں۔ ایس صنف دے معمار نیں۔ نعت گوئی دے تقضیاں نال کماحقہ واقف حفیظ تائب نے او مرتبہ تے مقام حاصل کیتا کہ اج دے سارے نعت گو اوہناں دے ملد وکھالی دیندے نیں۔
دو جہاناں دا سردار ساڈا نبیؐ
اپنے خالق دا دلدار ساڈا نبیؐ
سنگھنی ٹھنڈی چھاں جس دی دھرت تے
ہے او رحمت دا چھتنار ساڈا نبی
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
ؐاک او ویلا سی گوجرانوالہ دا اک دور دریڈا پنڈ احمد نگر حفیظ تائب دی پشان سی تے اج اک او ویلا اے جناب حفیظ تائب احمد نگر دی پشان نیں۔ ظاہر باطن اک رکھن آلے خموش طبع‘ سادہ‘ مخلص‘ منکسر المزاج حفیظ تائب ہوراں نے ذاتی تے کائناتی حوالیاں دے موتی صنف نعت وچ انج پروئے نیں کہ اوہناں دا فن امر ہو گیا اے۔ جناب حفیظ تائب نے لفظاں دی صوتی تکرار جو آہنگ و ترنم پیدا کیتا اے او اوہناں دی ای فنی ریاضت دے سوہنے من موہنے نمونے نیں۔ اوہناں عام روش توں ہٹ کے جیہڑی کاڈھ کڈھی اوس توں اوہناں دی قادر الکلامی وی چھلکدی اے۔ اوہناں دی نعتیہ شاعری ابلاغ و تفہیم دی راہ وچ رکاوٹ نئیں بن دی بلکہ رفعت فکرو نظر نال سیراب کردی اے۔ نت نئی لفظیات دی ورتوں بازی گری نئیں بلکہ لفظیاتی ذخیرے وچ او وادھا اے جو ترسیل دے شوہ دریا وگاندی اے جیہڑا اسلوب نعت نگاری وچ اوہناں اپنایا۔ اوہ ساڈے دور دے کسی نعت نگار دے حصے نئیں آیا۔ او نعت گوئی دی عام پرچلت روایت تے نئیں ٹرے۔ اوہناں نے تے نعت گوئی نوں ایسا باوقار‘ بامقصد وسیلہ بنا دتا جو سنن‘ پڑھن تے سمجھن آلیاں لئی راہ نجات وی اے تے روح دی بالیدگی وی۔ ذریعۂ ثواب وی اے تے ذریعۂ عقیدت وی۔
جے آقاؐ دی نظر ہو جاوے
موتی ہر اکھر ہو جاوے
ہور وی نکھرے سادا گنبد
اک میری جد تر ہو جاوے
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
نعت‘ جناب حفیظ تائب دی روح دا حصہ سی۔ اوہناں دینی علوم دا وی رج کے مطالعہ کیتا تے قرآن و حدیث دی تعلیمات نوں وی اپنے اندر جذب کیتا۔ سیرت پاک دے واقعیات نوں سمجھیا وی تے اپنی نعت گوئی دے ذریعے اگانہہ سمجھایا وی نعت نگاری وچ قابل تعریف تے قابل تقلید جدت طرازی وی اختیار کیتی۔ اوہناں دی نعت وچ جذبیاں دی فراوانی وی اے تے فکر دی جولانی وی۔ اوہناں صنف نعت نوں شاعری نئیں عبادت سمجھ کے اختیار کیتا۔ جناب حفیظ تائب دی نعتیہ شاعری جذبہ و احساس وچ ڈب کے سچے آدرش نال اگانہہ ودھدی اے۔ ثنائے مصطفیؐ دا انوکھا انداز لے کے سامنے آئے۔ ایس صنف دے مضمون وچ وادھا کردیاں اگانہہ ودھے۔ جس طراں اوہناں نے قرآنی آیات‘ حضورؐ پر نور دی سیرت تے ارشادات تے دوجی اسلامی واقعیات نوں اپنی نعتیہ شاعری راہیں بیانیا‘ اوہدی جنی وی صلاہنا کیتی جائے اوہ گھٹ اے۔ اوہناں نعت دے وسیلے نال انسان بیانی۔ جدید نعتیہ ادب وچ حفیظ تائب ہوراں دا فن ترکیب سازی‘ اضافت طرازی دی فراوانی‘ مرقع کاری تے لفظیاتی وادھے دے نال منفرد لب و لہجہ پاروں وی بڑی مقبول ہوئی اے۔ اوہناں دی فنی عظمت عصری آگاہی نال بھرواں اے۔ او معنی و مفاہیم دی تازہ کاری وی وکھاندے نیں۔
ہر کھوٹی تقدیر کھری کردیون والے
رہ رلدی نوں شاہ پری کردیون والے
آپے دس کے نعت لکھن دا طور طریقہ
عیب بھری نوں بھاگ بھری کر دیون والے
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
جناب حفیظ تائب دا حسن فن ویکھو‘ اوہناں دی نعت نگاری کسی اک ہیت دی پابند نئیں ہوئی۔ اوہناں غزل‘ نظم‘ سانیٹ‘ سہ حرفی‘ مربع‘ پابند نظم تے دوجی اصناف وچ وی اپنی بہار وکھاندی اے۔ اوہناں دی فنی پختگی نے ہر روپ وچ اپنا رنگ جمایا اے۔ او اسلوب دیاں مختلف زمانی جہتاں دیاں پرتاں اجاگر کردیاں فنی اعتبار نال بڑے اگانہہ دی سوچ رکھدے نیں۔ اوہناں نوں عوام و خواص وچ جو پذیرائی ملیا ے او ویلے دے نال نال ودھدی ای چلی جا رہی اے۔ اوہناں دی نعتیہ شاعری مقبولیت دیاں ایہہ منزلاں طے کردی ای رہوے گی۔
مہکی مہکی اے دل دی گلی‘ پلکاں تے بتیاں ہلدیاں نیں
دم دم دے نال اڈیکاں مینوں اس عربی سانولدیاں نیں
ٹر پواں عراق عرب نوں میں‘ ہن ایہو صورت جیون دی اے
تاہنگاں مینوں بغداددیاں‘ سکاں مینوں کربل دیاں
٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
سک متراں دی
مک گئی کالی رات غماں دی
کھنڈ کھنڈ پئی خوشبو فجراں دی
چمکے شہر گراں تے بیلے
انج ہوئی کن من کرناں دی
چپ چپیتی رخصت ہوئی
دنیا وچوں فصل خزاں دی
تن من دے وچ چانن لگا
رنگ لیائی سک متراں دی
اوس سمے وچ میں جاپجا
ٹپ کے کندھ چودہ صدیاں دی
اس نوں غار حرا وچ ڈٹھا
جس بدلی تقدیر دناں دی
میں وی ٹوراں گل اوسے توں
جس توں ٹردی گل کرماں دی
فرڈٹھی اوہ ذات صفا تے
خالق ول خلقت نوں بلاندی
طائف دے لئی پھل پھل منگے
جتھے بارش سی پتھراں دی
شیما بچپن دے وچ ویکھی
جس دے سر تے چھاں بدلاں دی
ارقم دے پت زیدؓ نے ڈٹھی
ہرنی کلمہ جہدا الاندی
لبھے کوئی مثال نہ جسدے
اچے خلق تے سچے نیاں دی
علم ہے جسدے در دا نوکر
عقل ہے جس دے گھر دی باندی
جس دا ذکر ہے لوں لوں کردا
جس دے گیت ہے نس نس گاندی
کدی نہ جس دی سخی طبیعت
مانگت نوں خالی پرتاندی
جس دی ذات گرامی تھاں تھاں
دو جگ وچ رحمت ورتاندی
جس دی نیویں نظرازل توں
ہستی دا سینہ دھڑکاندی
جس دی یاد مبارک اج وی
روہاں دے ویہڑے مہکاندی
جس دی نوری سیرت ہر دم
سوچاں وچ گلزار کھڑاندی
جس دی دعوت رہی ہمیشہ
عزماں دے بوہے کھڑکاندی
اس دی امت دی بے حالی
میتھوں تے نہیں ویکھی جاندی
سن لے ربا! میرے ہاڑے
حل کردے مشکل روحاں دی
فیر ایس چھیکڑلی امت نوں
بخش قیادت سبھ قوماں دی
میں شاعر کملی والے دا
منگاں خیر سبھ انساناں دی
شعر مرے نوں دے تاثیراں
تکھی کردے لے درداں دی
ربا! میریا سوہنیا ربا!
روح میری اے ڈاہڈی ماندی
ڈاروں وچھڑی کونج دے وانگوں
چدن نمانی رہے کرلاندی
میری قسمت وچ وی لکھ دے
دھوڑا اوہناں روشن راہواں دی
پھٹ پھٹ پیندی جنہاں وچوں
شوخی ہولے پھل قدماں دی
مینوں وی اک وار وکھادے
اوہ وستی اپنے رنگاں دی
جالی پاک دے کول کھلو کے
ڈالی پیش کراں نعتاں دی
ایسے حالت دے وچ ٹٹے
دوڑی تائب دے ساہواں دی
حفیظ تائب
