بے رحم وقت دی کتھا
جے میں اپنے بچپن دے دناں دا اپنے حال نال موازنہ کراں تے بہت ساریاں دوجیاں گلاں وچوں اک جیہڑی مینوں پریشان کردی اے اوہ اے وقت دا ضیاع۔ مینوں چنگی طرحاں یاد اے کہ 1982ء دے کراچی وچ سورج ڈھلن دے نال ای بازار سمٹنا شروع ہو جاندے سن، حتیٰ کہ گلی محلے دی دکاناں دے اوقات وی جیویں کسے ان لکھے قانون دی پیروی کردے سن۔ شام ست بجے الیکٹریشن، پلمبر گھراں نوں جان لگدے تے اوہدا سامان ویچن والے دکان دار وی انہاں ای اوقات وچ سب کچھ سمیٹدے ہوئے حد توں حد ادھے گھنٹے وچ شٹر گرا دیندے سن۔ انہاں توں بعد نائی، دودھ والے تے پرچون دی دکاناں والے سامان سمیٹدے نظر آ رہے ہوندے سن تے رات اٹھ بجے توں نو بجے دے درمیان ایہہ سب دکاناں وی تقریباً بند ہو چکیاں ہوندیاں سن۔
رات 9 بجے توں بعد تہاڈوں زیادہ تر علاقیاں وچ صرف ہوٹل، فارمیسی تے پان سگریٹ دی دکاناں ای کھلیاں نظر آؤندیاں سن تے انہاں دا وی زیادہ توں زیادہ وقت گیارہ توں ساڑھے گیارہ بجے تک دا ہوندا سی۔ عمومی طور تے لوگ رات 9 بجے توں بعد کسے اشد ضرورت توں بغیر گھراں توں نکلنا پسند نہیں کردے سن۔ گیارہ بجے تک ٹی وی دی نشریات بند ہو جاندیاں سن جیہڑی کہ تقریباً ہر گھر وچ اک طرحاں دا اعلان ہوندا سی کہ سب اپنے بستراں دا رخ کرن۔ گلی محلیاں وچ جے کتے بزرگاں دی بیٹھک لگدی وی سی تے اوتھوں وی گھر دے بزرگاں وغیرہ دی واپسی گیارہ بجے تک متوقع ہوندی سی۔
پر اج تے ایسا لگدا اے جیویں زندگی شروع ای سورج غروب ہون توں بعد ہوندی اے۔ دکاناں، ہوٹل تے شورومز وغیرہ رات گئے تک کھلے رہندے نیں- تسیں ادھی رات نوں وی اپنی گلی وچ موٹر سائیکلاں دی آمد و رفت سن رہے ہوندے او۔ پہلے لوگ رات دا کھانا 9 بجے تک کھا لیا کردے سن جدکہ اج مڈ نائٹ ڈیلز دا انتظار کیتا جاندا اے کہ جدوں شروع ہون گیاں تے کھانا آرڈر کیتا جائے گا۔ اکثر مرد دفتراں توں گھر لئی روانہ ای 8 بجے توں بعد ہوندے نیں کہ سڑکاں تے رش گھٹ ملے۔
چالیس سال پہلے دے کراچی تے اج دے اس جاگدے ہوئے شہر وچ فرق صرف دکاناں کھلن یا بند ہون دا نہیں، بلکہ ترجیحات تے انسانی رویاں دا وی اے۔ اس دور وچ راتاں تاریک تے پُرسکون ہوندیاں سن، جنہاں وچ نیند دا اک تقدس سی۔ صبح دا آغاز پرندیاں دی چہچہاہٹ تے فجر دی اذان نال ہوندا سی، تے پورا محلہ اک ساتھ بیدار ہوندا سی۔ اج اسیں رات نوں دن تے بنا لیا اے، پر اس مصنوعی روشنی وچ اسیں اوہ سکون کھو دتا اے جو رات دی تاریکی دے دامن وچ میسر سی۔ پہلے وقت وچ برکت سی؛ چوبیس گھنٹے اج وی ہوندے نیں، پر اودوں اٹھ گھنٹے دی نیند، نوکری، گھر والیاں نال بیٹھک، دوستاں نال ملاقات تے کتاب خوانی لئی وی وقت نکل آؤندا سی۔ اج سارا دن اسکریناں تے انگلیاں چلاندے تے “مصروف” رہندے ہوئے وی دن دے اختتام تے ہتھ خالی محسوس ہوندے نیں-
پہلے دور دا انسان وقت دا مالک سی، اوہ جاندا سی کہ کدوں رکنا اے تے کتھے حد قائم کرنی اے۔ اج دا انسان وقت دے دھارے وچ بہندا ہویا اک ایسا مسافر بن چکا اے جس دی زندگی وچ “توقف” (Pause) دا بٹن غائب اے۔ اسیں ترقی دے نام تے دکاناں تے چوبیس گھنٹے کھول لیاں، پر اپنے ای گھر والیاں لئی دلاں دے دروازے بند کر دتے۔
سچ تے ایہہ اے کہ وقت بے رحم نہیں سی، بے رحم اسیں خود ہو گئے آں جنہاں نے فطرت دے اصولاں نوں پسِ پشت ڈال دتا۔ جے اسیں اج وی اپنے کل نوں بچانا چاہنے آں، تے سانوں زندگی دی اس اندھی دوڑ وچ کتے نہ کتے بریک لگانی ہووے گی۔ بازاراں نوں تے شاید اسیں جلدی بند نہ کروا سکئے، پر اپنے گھراں، اپنی اسکریناں تے اپنی بے ہنگم خواہشات نوں اک ان لکھے قانون دا پابند ضرور بنا سکدے آں، تاکہ زندگی وچ اوہی کھوئی ہوئی برکت تے تھوڑا جیا سکون لوٹ آئے۔
