امریکا ایران ٹکراؤ ٹھہراؤ وچ بدلن دیاں کوششان شروع ہو گئیاں
سرائیل معاہدہ ناکام بناؤن لئی کوشاں، مذاکرات پاکستان دے مفاد وچ نے (تجزیہ: سلمان غنی)
اک پاسے جتھے امریکا تے ایران دے وچکار فیر توں ٹکراؤ تے تناؤ دے عمل نے علاقائی تے عالمی محاذ تے تشویش دی لہر دوڑا رکھی اے، تے دوجے پاسے فیر توں پاکستان تے قطر سمیت کجھ علاقائی ثالثاں نے ٹکراؤ نوں ٹھہراؤ وچ بدلن لئی کوششاں شروع کر رکھیاں نے۔ نویں پیدا ہون والی صورتحال، جیہڑی پہلے ہی تشویشناک سی، ہن خطرناک شکل اختیار کر چکی اے۔ خدشہ اے کہ 18 جون نوں طے پاؤن والا معاہدہ کتے ناکام نہ ہو جائے تے ایس خدشے نوں ہور شہہ اسرائیل دے روئیے توں مل رہی اے جیہڑا ایس معاہدے نوں ناکام بناؤن لئی ایڑی چوٹی دا زور لا رہا اے، تے دوجے پاسے ایران وچ وی ایہو جیہے انتہا پسند سرگرم نے۔
ایس لئی وڈا سوال ایہو اے کہ کیہ پاکستان، قطر تے ہور ثالثاں دیاں کوششاں رنگ لیاؤن گیاں؟ جہاں تک ایہ سوال اے کہ مفاہمتی عمل وچ رکاوٹ کیوں آئی تے اک دوجے تے حملیاں دا سلسلہ کیوں شروع ہویا، تے اوہدی وڈی وجہ آبنائے ہرمز وچ جہاز رانی اے، تے ایس مسئلے تے لڑائی نے پائیدار امن دے امکانات نوں بہت گھٹ کر دتا اے۔ ہن نویں پیدا ہون والی صورتحال تے آکھیا جا سکدا اے کہ ایہ مقصد 60 دناں دی دتی گئی مدت وچ پورا نہیں ہو سکدا۔
امریکا دا دعویٰ اے کہ ایران آبنائے ہرمز راہیں کمرشل جہازاں دی آزادانہ آمد و رفت وچ خلل پا رہا اے۔ ایران دا مؤقف اے کہ جس ایم او یو (MoU) تے صدر ٹرمپ نے دستخط کیتے نے، اوہدے تحت 18 جون توں بعد 60 دناں لئی آبنائے ہرمز توں بحفاظت کمرشل بحری جہازاں تے آئل ٹینکروں نوں لنگھاؤن دی ذمہ داری ایران تے اے۔ ایس شق دے تحت ایران نے جہازاں دی آمد و رفت لئی اک سمندری حدود وچ راہ پکا کر رکھیا اے، ایس راہ نوں چھڈ کے دوجے متبادل رستیاں دا استعمال ایم او یو دی خلاف ورزی اے۔
ہن پھر توں جنگ بندی لئی پسِ پردہ رابطیاں دا سلسلہ شروع ہویا اے۔ ایہ رابطے نتیجہ خیز ہون گے؟ اوہناں دی کامیابی دی گارنٹی تے نہیں دتی جا سکدی پر ایہناں رابطیاں دی کامیابی دے امکانات اوہدویں ممکن نے جدوں فریقین کشیدگی نوں ہور ودھاؤن توں پرہیز کرنا چاہندے ہون تے محدود پر عمل جوگ اقدامات تے اتفاق ہو جائے۔ زمینی سچائیاں دا جائزہ لیا جائے تے وڈی سیاسی حقیقت ایہ اے کہ امریکا تے ایران وچ بداعتمادی قائم اے تے اپنے اندرونی دباؤ پاروں حکومتاں اک دوجے دے خلاف سخت مؤقف اپنا رہیاں نے۔ خلیجی ملکاں نوں تشویش اے کہ جے لڑائی پھیلدی اے تے پورا خطہ عدم استحکام دا شکار ہو جائے گا۔
جے امریکا ایہ سمجھے کہ اوہدے مفادات یا اتحادیاں نوں لگاتار خطرہ اے تے اوہ فوجی دباؤ نوں برقرار رکھن دا فیصلہ وی کر سکدا اے، تے جے پاکستان، قطر، عمان یا ہور ثالثاں دے بیک چینل رابطے اثر وکھاؤن تے دونوں فریق کشیدگی گھٹ کرن لئی لامحدود اقدامات تے متفق ہو سکدے نے۔ امریکا تے ایران ورگے جھگڑیاں وچ آخر کار سفارتکاری ہی لازمی ہو جاندی اے کیونکہ لگاتار تصادم کسے وی دھر لئی پائیدار حل نہیں ہوندا۔ پاکستان سمیت خطے دے مفاد وچ وی ایہو اے کہ امریکا تے ایران مذاکرات ول آئن۔
