نویں انتظامی یونٹ بن کے رہن گے: کوئی فرد واحد، سیاسی جماعت یا نمائندے روک نہیں سکدے، نوکری تے رہاں یا نہ رہاں ہُن پچھے نہیں ہٹاں گا: محسن نقوی
اسلام آباد صوبے دا حامی، جو مرضی کر لین ممدانی تے محمد صادق تے ہُن آون گے، جنوبی یا شمالی پنجاب بنن نال پنجابی دی شناخت ختم نئیں ہووے گی، نہ سندھی دی شناخت کوئی کھوہ سکدا اے: وفاقی وزیر داخلہ
تقسیم ہونی اے تے سارے صوبیاں دی ہونی چاہیدی اے، پہلے جماعتاں وچ جمہوریت لیاؤ: سعد رفیق، آئین دی حکمرانی توں بغیر نویں صوبیاں نال جھگڑا ودھے گا: شاہد خاقان، ریفرنڈم کرا دیو: ایس ایم تنویر، حکمران من پسند آئینی شقّاں منن دے نیں: خالد مقبول، آئین وچ انتظامی اختیارات بارے واضح گنجائش، اتفاقِ رائے ضروری: ملک احمد، مجیب شامی، حامد میر تے ہوراں دا قومی پالیسی مکالمے نال خطاب
لاہور وفاقی وزیر داخلہ محسن نقوی نے آکھیا کہ کوئی فرد یا پارٹی انتظامی یونٹ نئیں روک سکدی۔ تقسیم دا مقصد گنتی ودھانا نئیں بلکہ نظامِ حکمرانی نوں بہتر بنانا اے۔ نوکری تے رہاں یا نہ رہاں، پچھے نئیں ہٹاں گا۔ عوام چاہن گے تے انتظامی یونٹ بنن گے، عوامی فیصلے توں کوئی نہ گھبرائے۔
ایہہ گلاں اوہناں یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی (یو ایم ٹی) وچ نویں صوبیاں بارے قومی پالیسی مکالمے نوں خطاب کردیاں آکھیاں۔
وفاقی وزیر داخلہ محسن نقوی نے آکھیا کہ ری سیٹ دا مطلب نظام نوں توڑنا یا کسے حکومت یا سیاسی جماعت نوں بدلنا نئیں، بلکہ انتظامی نظام دا ازسرِنو جائزہ لینا اے۔ میں نظام نوں درست کرن دی گل کیتی سی، کجھ لوکاں نے میری گل نوں موجودہ حکومت تے کجھ نے سیاسی نظام نال جوڑ دتا، میرا اشارہ کسے خاص سیاسی جماعت ول نئیں سی۔
حکومتاں پالیسیاں بدل دیاں رہندیاں نیں، بجٹ وی آندے رہندے نیں، اصل سوال ایہہ اے کہ عوام نوں ڈلیوری کنی مل رہی اے۔ تعلیم، صحت تے انصاف ہر کسے کول ہونا ضروری اے۔ ساڈے نظامِ تعلیم دا ایہہ حال اے کہ پنجویں جماعت دا بچہ عام جملے وی نئیں پڑھ سکدا۔ 79 سال بعد وی جے شہریاں نوں تعلیم، صحت، صاف پانی تے انصاف ورگیاں بنیادی سہولتاں میسر نئیں تے ایس اُتے سنجیدگی نال غور کرنا پئے گا۔
سانوں سسٹم ری سیٹ کرن دی لوڑ اے، ایہہ سارے کم آئین دے اندر رہ کے کرنے نیں۔ اوہناں آکھیا کہ اسیں آبادی دے لحاظ نال دنیا دے پنجویں وڈے ملک بن گئے آں۔ کی پنجاب وچ لاہور ورگا کوئی ہور شہر اے؟ کی سندھ وچ کراچی ورگا کوئی شہر اے؟ اسلام آباد نوں وی صوبہ بننا چاہیدا اے۔ میں اسلام آباد نوں صوبہ بناؤن دا سب توں وڈا حامی آں۔ اسلام آباد اوہ شہر اے جتھے شہریاں نوں این ایف سی دا اک روپیہ وی نئیں مل رہیا۔ سی ڈی اے اپنی زمیناں ویچ کے شہر دا نظام چلا رہیا اے۔ کی اسلام آباد دے شہری پاکستان دے عوام نئیں؟
اسیں تحصیل، ڈویژن تے ضلعے بنا سکدے آں۔ جے نویں ضلعے بن سکدے نیں تے نویں صوبے کیوں نئیں بن سکدے؟ انتظامی یونٹ بن کے رہن گے۔ انتظامی یونٹاں دے قیام دا فیصلہ عوام دی رائے نال ہونا چاہیدا اے، انہاں نوں کوئی فرد، جماعت یا نمائندہ نئیں روک سکدا۔
نوکری تے رہاں یا نہ رہاں، ہُن پچھے نئیں ہٹاں گا۔ اسلام آباد صوبہ بن رہیا اے تے ساریاں نوں رل کے لبیک کہنا چاہیدا اے۔ جیہڑا میئر بن کے اگے آندا اے، اوہ بہتر حکومت چلا سکدا اے۔ جو مرضی کر لین، ممدانی تے محمد صادق تے ہُن آون گے۔
اوہناں آکھیا کہ اج کل نویں ایڈمنسٹریٹو یونٹاں بارے بڑی جذباتی تقریراں ہو رہیاں نیں۔ ایہہ کوئی ایہوجی چیز نئیں جیہڑی کل یا پرسوں ہون والی اے۔ ایس معاملے وچ تہاڈی نئیں بلکہ عوام دی رائے زیادہ اہم اے۔ میری درخواست اے کہ نویں ایڈمنسٹریٹو یونٹاں دی گل اُتے جذباتی نہ ہوؤ۔ نویں انتظامی یونٹاں دا معاملہ عوام اُتے چھڈ دینا چاہیدا اے، اوہ چاہن تے بنن، نہ چاہن تے نہ بنن۔ عوامی فیصلے توں کوئی نہ گھبرائے۔
جے عوام دی مرضی اے تے ایڈمنسٹریٹو یونٹ بنن دیو۔ نویں صوبیاں دے معاملے وچ سب توں وڈے سٹیک ہولڈرز عوام نیں۔ اوہناں آکھیا کہ جنوبی یا شمالی پنجاب بنن نال پنجابی دی شناخت ختم نئیں ہووے گی تے سندھ وچ نویں انتظامی یونٹ بنن نال سندھی دی شناخت کوئی نئیں کھوہ سکدا۔
محسن نقوی نے آکھیا کہ نویں صوبیاں دا فیصلہ قومی اتفاقِ رائے نال ہونا چاہیدا اے۔ ساریاں سیاسی جماعتاں نوں ایس مسئلے اُتے بیٹھنا پئے گا۔ حکومتاں تے پارلیمان نوں بیٹھ کے متعلقہ فریقین دی گل سننی چاہیدی اے۔ صوبیاں دی بحث زبان، نسل یا برادری دی بنیاد اُتے نئیں ہونی چاہیدی۔ انتظامی یونٹ بہتر حکمرانی لئی بننے چاہیدے نیں۔
جنوبی یا شمالی پنجاب بنن توں بعد وی میں پنجابی ہی رہاں گا، سندھی وی سندھی رہے گا۔ بہتر حکمرانی نوں عوام دے نیڑے لیانا پئے گا۔
مسلم لیگ ن دے خواجہ سعد رفیق نے آکھیا کہ میں جمہوری بندہ آں تے چھوٹے صوبیاں دا حامی آں، پر جو ہووے گا ساریاں دے نال ہووے گا۔ بلوچستان دا وزیر اعلیٰ صوبے دے دورے اُتے نکلے تے اوہنوں دو دن واپسی تے لگ جاندے نیں۔ سندھ دے آخر اُتے بیٹھا بندہ کراچی نئیں جا سکدا، لہٰذا جے تقسیم ہونی اے تے سارے صوبیاں دی ہونی چاہیدی اے۔
اوہناں آکھیا کہ سارے اداریاں تے سیاسی جماعتاں نوں آئین دی حکمرانی تسلیم کرنی چاہیدی اے۔ غیرجانبدار الیکشن کمیشن تے مؤثر انتخابی اصلاحات وقت دی لوڑ نیں تاں جو عام بندہ وی سیاسی عمل وچ اگے آ سکوں۔
اوہناں آکھیا کہ سیاسی نظام دی ری سٹرکچرنگ، صوبائی فنانس کمیشنز دا قیام، طلبہ یونینز دی بحالی تے بلدیاتی اداریاں نوں اختیارات تے مالی وسائل دینا ضروری اے۔ پہلے سیاسی جماعتاں وچ جمہوریت لیائی جاوے، فیر نویں صوبیاں دی گل کیتی جاوے۔ بیوروکریسی نے حکومت تے عوام دے درمیان فاصلے پیدا کر دتے نیں۔
اوہناں آکھیا کہ ملک وچ جیہڑا وی وزیر اعظم بنیا، اوہنوں جیل جانا پیا۔ شاہد خاقان عباسی نوں عزت نال بھیجیا گیا، پر فیر وی جیل وچ پا دتا گیا۔ 40 سال بعد اوہ ایسے چوراہے اُتے کھڑے نیں جتھے کوئی رستہ نظر نئیں آندا۔
سابق وزیر اعظم شاہد خاقان عباسی نے آکھیا کہ نویں صوبے بناؤن توں پہلے قانون دی حکمرانی قائم کرن دی لوڑ اے۔ آئین دی حکمرانی قائم کیتے بغیر نویں صوبیاں دی تشکیل دا کوئی فائدہ نئیں۔ صوبے بناؤن دا شوق اے تے بنا لو، ایس نال جھگڑا ہی ودھے گا۔
اوہناں آکھیا کہ صوبائی حکومتاں بادشاہتاں توں وی بدتر انداز وچ چل رہیاں نیں۔ ملک وچ کوئی نظام ہوندا تے ناکام ہوندا، نظام ہی موجود نئیں سی۔ مستقل حل لبھنا پئے گا۔ احتساب دا نعرہ صرف سیاستداناں نوں پکڑن تک محدود ہو گیا اے۔ ذمے داری ساریاں دی اے، پر ذمے داری لبھن دی کسے دی ذمے داری نئیں۔
شاہد خاقان عباسی نے آکھیا کہ بادشاہ وی مشاورت کردے سن۔ ساڈے صوبے ڈائریکٹو اُتے چل دے نیں۔ وزیر اعلیٰ دی زبان توں نکلن والا لفظ ڈائریکٹو بن جاندا اے تے پوری بیوروکریسی وزیر اعلیٰ دے ڈائریکٹو اُتے عمل شروع کر دیندی اے۔
متحدہ قومی موومنٹ دے رہنما خالد مقبول صدیقی نے آکھیا کہ حکمران من پسند آئینی شقّاں منن دے نیں۔
سپیکر پنجاب اسمبلی ملک محمد احمد خان نے آکھیا کہ ملک نوں درپیش چیلنجز دا حل سنجیدہ تے بامقصد قومی مکالمے وچ اے۔ قومی پالیسی سازی وچ ساریاں سیاسی جماعتاں تے سٹیک ہولڈرز نوں نال لے کے چلنا پئے گا۔ محدود وسائل وچ رہندے ہوئے مسئلیاں دے حل اُتے توجہ دینا پئے گی۔
ملک دی ترقی لئی احتساب دے عمل نوں یقینی بنانا وی ضروری اے۔ سول سروسز دے ڈھانچے وچ اصلاحات ناگزیر نیں، جدوں کہ آئین وچ انتظامی اختیارات بارے واضح گنجائش موجود اے۔ اختیارات دی منتقلی منتخب نمائندیاں نوں ہونی چاہیدی اے تاں جو عوامی مسئلے بہتر انداز نال حل کیتے جا سکن۔
سرکاری انتظامی ڈھانچے نوں موجودہ جمہوری تے انتظامی تقاضیاں نال ہم آہنگ کرنا ضروری اے۔ منتخب نمائندیاں تے انتظامیہ دے درمیان اختیارات تے ذمے واریاں دی واضح تقسیم نال حکمرانی نوں ہور مؤثر بنایا جا سکدا اے تے عوامی ضرورتاں نوں بہتر انداز وچ حکمرانی دے عمل نال جوڑیا جا سکدا اے۔
اوہناں آکھیا کہ مضبوط جمہوری نظام لئی اداریاں دے درمیان آئینی حدّاں دا احترام ضروری اے۔ قومی مسئلیاں اُتے اختلافِ رائے جمہوریت دا حسن اے، تاہم ملکی مفاد دے معاملے اُتے اتفاقِ رائے ضروری اے۔
یونائیٹڈ بزنس گروپ دے رہنما ایس ایم تنویر نے آکھیا کہ آئین وچ ریفرنڈم دا آپشن وی موجود اے۔ صوبہ بننا اے یا نئیں بننا، تسی ریفرنڈم کرا دیو۔
سینئر صحافی مجیب الرحمن شامی نے آکھیا کہ اختیارات دی نچلی سطح تک منتقلی ضروری اے، تاہم سارے اقدامات دستوری ڈھانچے دے اندر رہ کے کیتے جانے چاہیدے نیں۔
سینئر صحافی حامد میر نے آکھیا کہ بری گورننس نویں صوبے بناؤن نال نئیں بلکہ مائنڈ سیٹ بدلّن نال ختم ہووے گی۔ اوہناں آکھیا کہ مسلم لیگ (ن) ماضی وچ بہاولپور تے جنوبی پنجاب صوبیاں دی حامی رہی اے، جدوں کہ خیبر پختونخوا اسمبلی چار واری صوبہ ہزارہ دے قیام دی قرارداد منظور کر چکی اے۔
چار صوبیاں توں آٹھ صوبے تاں ہُن آئین دے اندر رہ کے قائم کیتے جا سکدے نیں۔ اسلام آباد نوں فوری صوبہ بناؤن وچ کوئی رکاوٹ نئیں اے۔
سینئر صحافی فہد حسین نے آکھیا کہ پاکستان بنن توں بعد تقریباً 80 سالاں وچ انسانی ترقی دے حوالے نال ساڈے اہداف مکمل نئیں ہو سکے۔ اج وی کروڑاں بچے سکولاں وچ داخل نئیں تے لکھاں بچے غذائی قلت تے نشوونما وچ کمی دا شکار نیں۔
