سپریم کورٹ دے اک بینچ دا رویہ افسوسناک، عدالتی نظم و ضبط بارے سنگین خدشات پیدا ہُندے نیں: وفاقی آئینی عدالت
انکم سپورٹ لیوی ایکٹ 2013 دا معاملہ دو رکنی بینچ وچ زیرِ غور، جسٹس قاضی فائز عیسیٰ دی سربراہی والے بینچ نے اپیل مسترد کیتی، ایس دے باوجود تین رکنی بینچ نے اپیل منظور کر لئی۔ قانونی سوال اُتے عدالتی فیصلہ موجود ہون تے نظرثانی درخواستاں زیرِ التوا ہون دی صورت وچ دوجے بینچ نوں پہلے فیصلے دا لحاظ رکھنا چاہیدا اے: فیصلہ
لیوی ایکٹ دے فیصلے دے خلاف 1178 درخواستاں خارج
اسلام آباد (حسیب ریاض ملک)
وفاقی آئینی عدالت نے انکم سپورٹ لیوی ایکٹ 2013 دی آئینی حیثیت بارے سپریم کورٹ دے 28 دسمبر 2021 دے فیصلے دے خلاف دائر 1178 نظرثانی درخواستاں خارج کردیاں پہلا فیصلہ برقرار رکھیا اے۔
چیف جسٹس امین الدین خان نے تحریری فیصلے وچ قرار دتا کہ سپریم کورٹ دے اک بینچ دا رویہ افسوسناک اے تے ایس نال عدالتی نظم و ضبط بارے سنگین خدشات پیدا ہُندے نیں۔ نظرثانی دا اختیار اپیل دے برابر نہیں ہو سکدا تے طے شدہ تنازعات نوں اوہدوں تک دوبارہ نہیں کھولیا جا سکدا جدوں تک ریکارڈ اُتے کوئی ایسی واضح غلطی سامنے نہ آوے جیہڑی نظرثانی دے قانونی معیار اُتے پوری اُتر دی ہووے۔
فیصلے دے مطابق انکم سپورٹ لیوی ایکٹ 2013 دی آئینی حیثیت دا معاملہ سپریم کورٹ دے دو رکنی بینچ نے کمشنر اِن لینڈ ریونیو بنام محمد مصطفیٰ کیس وچ زیرِ غور لیا سی۔ جسٹس قاضی فائز عیسیٰ دی سربراہی وچ بینچ نے 28 دسمبر 2021 نوں اپیل مسترد کر دتی سی۔
مذکورہ فیصلے دے خلاف نظرثانی درخواستاں زیرِ التوا ہون دے باوجود سپریم کورٹ دے تین رکنی بینچ نے 21 جون 2022 نوں اک ہور مقدمے وچ تقریباً اوہی قانونی سوال ہون دے باوجود اپیل منظور کر لئی۔ جسٹس منیب اختر ولوں لکھے گئے ایس فیصلے نال عدالتی نظم و ضبط، قانونی اصولاں تے ادارہ جاتی ضابطیاں بارے سنگین خدشات پیدا ہوئے۔
فیصلے وچ آکھیا گیا کہ جدوں کسے قانونی سوال اُتے عدالتی فیصلہ موجود ہووے تے اوہدے خلاف نظرثانی درخواستاں وی زیرِ التوا ہون، تاں دوجے بینچ نوں پہلے دتے گئے فیصلے دا لحاظ رکھنا چاہیدا اے۔
کسے وکھرے مقدمے وچ اپیل منظور ہو جان نال پہلاں دتا گیا فیصلہ اپنے آپ تبدیل یا کالعدم نہیں ہو جاندا۔ عدالتی نظم و ضبط، فیصلیاں وچ یکسانیت تے عدلیہ دے ادارہ جاتی ڈھانچے نوں برقرار رکھنا ضروری اے۔
فیصلے دے مطابق سپریم کورٹ دے سامنے بنیادی سوال ایہ سی کہ آیا انکم سپورٹ لیوی نوں منی بل دے طور اُتے منظور کیتا جا سکدا سی۔ پارلیمنٹ دے دوناں ایواناں دے ذریعے قانون سازی آئینی تقاضا اے، محض رسمی کارروائی نہیں۔ سینیٹ وفاق دیاں اکائیاں دی نمائندگی کرن والا ادارہ اے تے اوہنوں ایسی قانون سازی دے عمل توں الگ نہیں رکھیا جا سکدا جیہڑی منی بل دے محدود آئینی دائرے وچ شامل نہ ہووے۔
سینیٹ نوں نظرانداز کرکے ایسی قانون سازی نہیں کیتی جا سکدی جس لئی آئینی طور اُتے دوناں ایواناں دی منظوری ضروری ہووے۔
فیصلے وچ آکھیا گیا کہ نظرثانی دا دائرۂ اختیار محدود تے غیر معمولی نوعیت دا ہُندا اے۔ ایس دا مقصد فیصلے وچ ریکارڈ اُتے موجود واضح غلطی دی اصلاح کرنا اے، نہ کہ اپیل وانگ مقدمے دا ازسرِنو جائزہ لینا۔
عدالت نے قرار دتا کہ عدالتی فیصلہ اوہدوں تک مؤثر رہندا اے جدوں تک متعلقہ قانون وچ ترمیم نہ ہووے، اوہ منسوخ نہ کر دتا جاوے یا اوہنوں غیر آئینی قرار نہ دتا جاوے۔ محض کسے ہور مقدمے وچ مختلف فیصلہ آ جان دی بنیاد اُتے پہلے توں طے شدہ معاملہ دوبارہ نہیں کھولیا جا سکدا۔
واضح رہے کہ سندھ ہائی کورٹ نے انکم سپورٹ لیوی ایکٹ 2013 دے تحت لیوی لاگو کرن دی اجازت دین توں انکار کر دتا سی۔ بعد وچ سپریم کورٹ نے 28 دسمبر 2021 دے فیصلے وچ قرار دتا سی کہ فنانس ایکٹ دے نفاذ توں پہلاں آئین وچ مقرر کردہ قانون سازی دے طریقۂ کار اُتے عمل نہیں کیتا گیا۔ ایس فیصلے دے خلاف نظرثانی درخواستاں دائر کیتیاں گئیاں سن، جنہاں نوں ہُن وفاقی آئینی عدالت نے خارج کر دتا اے۔
