ایران اُتے حملہ رکوان لئی چین تے ترکیہ متحرک: صورتحال بگڑ رہی اے، جنگ رکوان دی کوشش کراں گے: ترک صدر، امریکہ ایران معاہدہ مشکل: امارات، چینی خصوصی ایلچی دی ایرانی حکام نال ملاقات
آئندہ ہفتے ایران جنگ بارے چینی تے روسی صدور نال گل بات ہووے گی، کئی اہم معاملے زیرِ بحث آؤن گے: ٹرمپ۔ اسیں عزت تے احترام نال تنازع حل کرن لئی تیار آں: ایرانی صدر۔ بندر عباس تے قشم وچ دھماکے، تنصیبات نوں نقصان نہیں پہنچیا: ایرانی حکام۔ سعودی تیل دی پائپ لائن اُتے حملہ، اگ بھڑک اٹھی، عالمی منڈی وچ تیل 5 فیصد توں ودھ سستا۔
تہران، انقرہ، واشنگٹن، ریاض (نیوز ایجنسیاں) ایران اُتے حملہ رکوان لئی چین تے ترکیہ متحرک ہو گئے نیں۔ مشرقِ وسطیٰ دے امور لئی چینی حکومت دے خصوصی ایلچی ژائی جون نے تہران وچ ایران دی سپریم نیشنل سکیورٹی کونسل دے نائب سیکرٹری علی باقری کنی تے نائب وزیر خارجہ مجید تخت روانچی نال ملاقات کیتی اے۔
چینی وزارتِ خارجہ دے مطابق ژائی جون نے تہران وچ ایران تے چین دی دیرینہ تے مضبوط دوستی دا ذکر کردیاں آکھیا کہ مشرقِ وسطیٰ وچ جنگاں تے تنازعات دا دورانیہ لمبا ہو گیا اے تے انہاں دا دائرہ ہور علاقیاں تک وی پھیل چکیا اے۔
انہاں آکھیا کہ چین دا مؤقف اے کہ طاقت دے استعمال نال مسئلے حل نہیں کیتے جا سکدے تے سارے ملکاں دی خودمختاری تے سلامتی دا احترام کیتا جانا چاہیدا اے۔ چینی خصوصی ایلچی عمان تے سعودی عرب وی جان گے۔
ترکیہ دے صدر رجب طیب اردوان نے آکھیا اے کہ اوہناں دا ملک ایران اُتے حملیاں دی نویں لہر نہیں ویکھنا چاہندا۔ انہاں حالیہ ٹیلی فونک گفتگو دوران امریکی صدر ٹرمپ دے سامنے وی اپنے خدشات دا اظہار کیتا اے۔
رائٹرز دے مطابق اردوان نے آذربائیجان دے دورے توں واپسی اُتے جہاز وچ صحافیاں نال گل بات کردیاں آکھیا کہ ترکیہ ہر موقع اُتے ایس گل اُتے زور دیندا اے کہ مسئلے دا حل سفارت کاری تے گل بات دے ذریعے ممکن اے۔
انہاں آکھیا کہ بدقسمتی نال اسیں اک واری فیر صورتحال نوں منفی پاسے ول جاندا ویکھ رہے آں تے حالات بگڑدے نظر آ رہے نیں۔ ترک صدر دا کہنا سی کہ اس صورتحال نوں روکڻ لئی اسیں ہر ممکن کوشش کراں گے۔
ایران تے امریکہ دے درمیان تنازع نوں ہور شدت اختیار کرن توں روکڻ لئی سفارتی کوششاں تیز ہون دوران ایرانی صدر مسعود پزشکیان نے جنگ دی بجائے سفارت کاری نوں ترجیح دین اُتے زور دتا اے۔
انہاں آکھیا کہ اسیں عزت تے احترام نال گل بات کر کے معاملہ ختم کر سکدے آں۔ اسیں گل بات تے مذاکرات کرن والے لوک آں تے منطق دا تقاضا اے کہ جے مذاکرات دے ذریعے اپنے حق حاصل کیتے جا سکدے نیں تاں اپنے آپ نوں جنگ وچ نہیں جھونکنا چاہیدا۔
تاہم پزشکیان نے واضح کیتا کہ ایران طاقت دے استعمال یا دھونس دے اگے ہتھیار نہیں سٹے گا۔
متحدہ عرب امارات دے وزیراعظم دے سینئر مشیر انور قرقاش دا کہنا اے کہ خطے نوں لمبے عرصے تک عدم استحکام، غیر یقینی صورتحال تے غیر واضح سیاسی تے سکیورٹی ماحول دا سامنا کرنا پے سکدا اے۔
قرقاش نے پیش گوئی کیتی کہ امریکہ تے ایران دے درمیان کسے سیاسی معاہدے تک پہنچنا مشکل نظر آ رہیا اے۔ ابوظہبی وچ اک کانفرنس نوں خطاب کردیاں قرقاش نے آکھیا کہ سانوں لمبے غیر یقینی دور لئی اپنے آپ نوں تیار کرنا پئے گا، ایسا دور جس وچ نہ کسے حتمی حل دی ضمانت دتی جا سکدی اے تے نہ ہی مستحکم علاقائی نظام دے قیام بارے یقین نال کجھ آکھیا جا سکدا اے۔
اماراتی اعلیٰ عہدیدار نے ایہ وی آکھیا کہ ایران نال امریکی جنگ دے نتائج لمبے عرصے تک برقرار رہ سکدے نیں، جس دے باعث متحدہ عرب امارات نوں اپنی دفاعی صلاحیتاں وچ سرمایہ کاری، قابلِ اعتماد دفاعی طاقت برقرار رکھن تے اپنے بین الاقوامی سکیورٹی شراکت داراں نوں مضبوط بناؤن دی ضرورت ہووے گی۔
امریکی صدر ٹرمپ نے آکھیا اے کہ اوہ آئندہ ہفتے چین وچ چینی صدر شی جن پنگ تے روسی صدر ولادیمیر پیوٹن نال ایران دے معاملے اُتے گل بات کر سکدے نیں۔
صحافیاں نال گل بات کردیاں ٹرمپ نے آکھیا کہ چین وچ ہون والیاں ملاقاتاں دوران کئی اہم معاملے زیرِ بحث آؤن گے، جنہاں وچ ایران نال جنگ دا خاتمہ تے جوہری ہتھیاراں وچ کمی وی شامل اے۔
ایہ ملاقاتاں اگلے ہفتے چین وچ ایشیا پیسیفک اکنامک کوآپریشن (اے پی ای سی) دے سربراہی اجلاس دے موقع اُتے متوقع نیں۔
امریکی وزیر خارجہ مارکو روبیو نے آکھیا اے کہ ایران نال جاری مذاکرات وچ کوئی وڈی پیش رفت نہیں ہوئی، کیوں جو ایران دے مطالبات ناقابلِ قبول تے غیر حقیقی نیں۔
پیر دے روز صحافیاں نال گل بات کردیاں روبیو نے آکھیا کہ میں ایہ نہیں آکھاں گا کہ اسیں کسے وڈی پیش رفت دے قریب آں۔ صدر ہمیشہ ایس مسئلے تے ہر مسئلے نوں سفارتی طریقے نال حل کرن نوں ترجیح دیندے نیں۔
بدقسمتی نال کئی واری ایہ ممکن نہیں ہوندا، پر جے ایسا کرن دا کوئی موقع ہویا تاں اسیں ضرور کوشش کراں گے۔
ہن تک ہون والے مذاکرات بے نتیجہ رہن دی وجہ دسّدیاں انہاں دعویٰ کیتا کہ ایرانی مطالبات نہ صرف ناقابلِ قبول نیں بلکہ کئی معاملے انتہائی غیر معمولی تے مضحکہ خیز وی نیں۔
ایرانی جزیرے قشم وچ اتوار دی رات گئے دھماکیاں دیاں اطلاعات سامنے آؤن توں بعد ایران دے صوبہ ہرمزگان دے اک عہدیدار نے آکھیا اے کہ امریکہ نے قشم جزیرے دی حدود وچ کجھ تھاواں نوں نشانہ بنایا، تاہم انہاں حملیاں نال رہائشی علاقیاں یا انفراسٹرکچر نوں کوئی نقصان نہیں پہنچیا۔
ہرمزگان دے سیاسی تے سکیورٹی امور دے نائب گورنر احمد نفیسی نے آکھیا کہ جنہاں تھاواں نوں نشانہ بنایا گیا اوہ رہائشی تے تجارتی علاقیاں توں باہر واقع سن تے جزیرے دیاں اہم تنصیبات نوں کسے قسم دا نقصان نہیں پہنچیا۔
انہاں ایہ نہیں دسیا کہ حملیاں وچ کنہاں تھاواں نوں نشانہ بنایا گیا، تاہم آکھیا کہ قشم وچ صورتحال قابو وچ اے تے امدادی تے انتظامی ادارے مکمل طور اُتے الرٹ نیں۔
بندر عباس تے قشم دے کجھ رہائشیواں نے وی گھٹ توں گھٹ چار دھماکیاں دیاں اطلاعات دتیاں۔ اک شہری نے سوشل میڈیا پلیٹ فارم نال منسلک اک چینل نوں بھیجے گئے پیغام وچ دعویٰ کیتا سی کہ جزیرہ قشم دے علاقے نریمان وچ فضائی دفاعی نظام نوں نشانہ بنایا گیا اے۔
ایرانی ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے مطابق پاسدارانِ انقلاب دی بحریہ نے گزشتہ 24 گھنٹیاں دوران آبنائے ہرمز وچ تیل لے کے جان والے چار جہازاں نوں نشانہ بنایا اے۔ ادارے دا کہنا اے کہ گزشتہ 10 دناں وچ نشانہ بنائے گئے جہازاں دی تعداد 11 ہو گئی اے۔
ادھر امریکہ تے ایران دے درمیان جنگ ختم کرن لئی سفارتی مذاکرات دی امید اُتے عالمی منڈی وچ خام تیل دیاں قیمتاں وچ نمایاں کمی ریکارڈ کیتی گئی۔
بین الاقوامی معیار برینٹ کروڈ دی قیمت 5 فیصد توں ودھ گھٹ کے 93 ڈالر 32 سینٹ فی بیرل دی سطح اُتے آ گئی۔ امریکی خام تیل ویسٹ ٹیکساس انٹرمیڈیٹ دی قیمت وی 4.5 فیصد کمی دے بعد 86 ڈالر 75 سینٹ فی بیرل ہو گئی۔
دوجے پاسے سعودی عرب دی مشرقی مغربی تیل پائپ لائن نوں پیر دے روز نشانہ بنایا گیا، جس دے نتیجے وچ اگ بھڑک اٹھی، تاہم تیل دی ترسیل متاثر نہیں ہوئی۔
سعودی سرکاری خبر رساں ایجنسی دے مطابق حملہ مغربی علاقے مدینہ وچ کیتا گیا، جس نال محدود پیمانے اُتے اگ لگی، جس اُتے فوری قابو پا لیا گیا۔ حکام نے حملے دے ذمہ داراں دی نشاندہی نہیں کیتی۔
واضح رہے کہ آبنائے ہرمز دی ممکنہ ناکہ بندی دوران ایہ پائپ لائن سعودی عرب لئی تیل دی ترسیل دا اہم متبادل راستہ اے۔
سعودی دارالحکومت ریاض وچ پیر دے روز فضائی حملے دے خطرے بارے ہنگامی انتباہ جاری کیتا گیا، تاہم کجھ منٹاں بعد واپس لے لیا گیا۔
