پاک بھارت آبی تنازع اہم سٹرٹیجک چیلنج بن سکتا

بھارت دباؤ دی پالیسی جاری رکھے گا لیکن مقصد کامیاب ہوجانا یقینی نہیں

(تجزیہ: سلمان غنی)

پاکستان پانی دے مسئلے نوں اپنی بقا نال جوڑدے ہوئے کسے کمپرومائز اُتے تیار نہیں تے عالمی قوتاں تے اداریاں نوں خبردار کر رکھیا اے کہ بھارت نے پاکستان دے پانی اُتے رکاوٹ پاؤن دی کوشش کیتی تاں پاکستان اس دے خلاف ممکنہ اقدامات کرے گا۔ اسلام آباد وچ اس ضمن وچ منعقدہ پریس کانفرنس وچ وفاقی وزرا مصدق ملک تے عطا اللہ تارڑ نے دوٹوک انداز وچ بھارت نوں خبردار کیتا اے کہ جے پاکستان دے پانی اُتے ہتھ پایا گیا تاں ایسا ہتھ کٹ دیاں گے جو پاکستان دے اس حوالے نال اصولی موقف دا آئینہ دار اے تے پاکستان کسے قیمت اُتے پسپائی اختیار نہیں کر سکدا۔ اس ضمن وچ سندھ طاس معاہدہ موجود اے جس توں بھارت انحراف دی کوشش کردا دکھائی دے رہا اے لیکن عالمی ادارے واضح کر چکے نیں کہ ایسے کسے معاہدے نوں یکطرفہ طور اُتے ختم نہیں کیتا جا سکدا۔ گزشتہ سال مئی وچ ہون والی شکست فاش نے بھارت دے اوسان خطا کر رکھے نیں، نریندر مودی نفسیاتی کیفیت توں دوچار نیں، بھارت کبھی پاکستان نوں غیر مستحکم کرن لئی افغان سرزمین دا استعمال کردا اے تے ہن اس نے پاکستان دے پانی اُتے بند بنھن تے رکاوٹاں پیدا کرن دا سوچ رکھیا اے، بھارتی وزرا کہندے نظر آؤندے نیں کہ وہ دو سال تک پاکستان لئی اک بوند پانی دی سپلائی بھی ختم کر دیاں گے، اس طرحاں نال مودی سرکار ہن آبی دہشت گردی اُتے اتردی نظر آ رہی اے۔

ماہرین تاں کھلے طور اُتے ایہ کہندے نظر آ رہے نیں کہ پاکستان دا پانی روکنا بھارت دی خواہش تاں ہو سکدی اے لیکن عملاً ایسا ممکن نہیں۔ موجودہ آبی ڈھانچے دی وجہ توں وہ یکدم پاکستان دا پانی روکن دی پوزیشن وچ نہیں، بھارت مستقبل وچ نئے ڈیم ذخائر یا نہری منصوبے تعمیر کردا اے تاں بعض اوقات پانی دے بہاؤ دے وقت تے مقدار اُتے محدود وقت لئی اثرانداز ہو سکدا اے۔ مگر اس لئی برسوں درکار ہون گے، ایہ معاملہ اتنا سادہ نہیں، بین الاقوامی قوانین، دوطرفہ تعلقات تے سفارتی تنازعات نال جڑیا ہویا اے۔ البتہ ایہ ضرور کہیا جا سکدا اے کہ آؤن والے برسوں وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان پانی دا ایشو اہم تے سٹرٹیجک چیلنج بن سکدا اے اس لئی پاکستان نے پہلے توں ہی نئے آبی ذخائر، نہری پانی دی بہتری تے پانی دے مؤثر استعمال اُتے توجہ دینا شروع کر رکھی اے۔

حالیہ بجٹ وچ اس حوالے نال خطیر رقم بھی مختص کیتی گئی اے۔ بھارتی لیڈر شپ دی دھمکیاں دے عمل بارے کہیا جاندا اے کہ وہ اس دی داخلی سیاست تے سفارتی دباؤ دی حکمت عملی دا نتیجہ اے۔ بھارت غالباً پاکستان اُتے سفارتی، سیاسی تے عالمی سطح اُتے دباؤ برقرار رکھنا چاہندا اے لیکن وہ اپنی اس حکمت عملی نوں نتیجہ خیز نہیں بنا سکدا، اس لئی کہ آج دا پاکستان ماضی دے مقابلہ وچ عالمی و علاقائی صورتحال وچ بھارت دے مقابلہ وچ بہتر پوزیشن اُتے اے، بھارت نوں ہون والی شکست فاش دے بعد امریکا ایران دے درمیان جنگ بندی تے مذاکراتی عمل نوں یقینی بنانے دے عمل نے پاکستان دی سفارتی پوزیشن بہت بہتر بنا دتی اے، آج دنیا پاکستان دی بات سنتی تے پاکستان دی طرف دیکھدی نظر آؤندی اے۔ موجودہ حالات وچ امکان یہی اے کہ بھارت دباؤ دی پالیسی جاری رکھے گا لیکن اس دے لئی مقصد دا حامل ہو جانا یقینی نہیں، دوسری طرف پاکستان لئی مؤثر سفارتکاری، پانی دے وسائل دا بہتر انتظام تے داخلی استحکام اس چیلنج دا اہم جواب نیں۔