قومی تعلیمی ایمرجنسی دے دو سال بعد بھی ملک وچ اڑھائی کروڑ بچے سکول توں باہر
لاہور: (ویب ڈیسک) سروسز اکیڈمی دی پالیسی رپورٹ دے مطابق پاکستان وچ اڑھائی کروڑ بچے دہائیاں توں سکول توں باہر ہن جس دی بنیادی وجوہات ناکافی فنڈنگ، غیر مربوط نظام تے کمزور طرزِ حکمرانی ہن۔
وفاقی حکومت دی ولوں قومی تعلیمی ایمرجنسی دے اعلان نوں دو سال توں ودھ عرصہ گزرن دے باوجود پاکستان وچ اڑھائی کروڑ توں ودھ سکول توں باہر بچوں نوں تعلیم دے دائرے وچ لیان دیاں کوششاں بدستور گہرے ساختی مسائل، مسلسل مالی کمزوری، غیر مربوط انتظامی ڈھانچے، ناقص گورننس تے صوبیاں دی غیر مساوی استعداد دے باعث مطلوبہ نتائج حاصل کرن وچ ناکام ہن۔
ایہ انکشاف سول سروسز اکیڈمی دی ولوں تیار کیتی گئی اک جامع تقابلی پالیسی جائزہ رپورٹ وچ کیتا گیا اے، جس وچ کیا گیا اے کہ جےچہ تمام صوبیاں نے قومی تعلیمی ایکشن پلان (NEAP) 2026 دے تحت پرعزم تعلیمی روڈ میپس مرتب کیتے ہن، تاہم اصل مسئلہ پالیسی سازی نہیں بلکہ انہاں پر مؤثر عملدرآمد اے۔
پاکستان نوں درپیش موجودہ تعلیمی بحران وقتی نہیں بلکہ کئی دہائیاں پر محیط اے، پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف ایجوکیشن (PIE) دے مطابق سکول توں باہر بچوں توں متعلق دستیاب تاریخی اعدادوشمار ظاہر کردے ہن کہ غربت، تیز رفتار آبادی وچ اضافہ، کمزور حکمرانی تے تعلیم پر مسلسل کم سرمایہ کاری نے ہر گزرتے برس دے ساتھ بحران نوں مزید سنگین بنایا۔
رپورٹ دے مطابق 1990 دی دہائی توں لے کے 2010 دی دہائی تک اسکول توں باہر بچوں دی نگرانی دی ذمہ داری اکیڈمی آف ایجوکیشنل پلاننگ اینڈ مینجمنٹ (AEPAM) دے پاس رہی، تاہم اس پورے عرصے وچ لاکھوں بچے تعلیمی نظام توں باہر رہے کیونکہ سرکاری تعلیمی انفراسٹرکچر آبادی وچ اضافے دی رفتار دا ساتھ نہ دے سکیا، جس دے نتیجے وچ کم لاگت نجی تعلیمی اداروں دا دائرہ مسلسل بڑھدا گیا۔
پاکستان ایڈمنسٹریٹو سروس کیمپس وچ قائم پنج پالیسی اینالیسز گروپس دی تیار کردہ اس رپورٹ وچ پنجاب، سندھ، خیبرپختونخوا، بلوچستان، اسلام آباد کیپیٹل ٹیریٹری، گلگت بلتستان تے آزاد جموں و کشمیر دی تعلیمی پالیسیاں دا مؤثریت، کارکردگی، مساوات، اخلاقیات تے قابلِ عمل ہون دے پیمانیاں پر تجزیہ کیتا گیا۔
رپورٹ دے مطابق پاکستان وچ سکول توں باہر بچوں دی تعداد 2 کروڑ 51 لاکھ توں 2 کروڑ 60 لاکھ دے درمیان اے، جس دے باعث آئین دے آرٹیکل 25-اے دے تحت مفت تے لازمی تعلیم دی آئینی ضمانت دے باوجود پاکستان دنیا وچ تعلیمی محرومی دا دوسرا بڑا بوجھ اٹھان والے ممالک وچ شامل اے۔
اکیڈمی رپورٹ وچ کیا گیا اے کہ 8 مئی 2024 نوں قومی تعلیمی ایمرجنسی دے اعلان توں سیاسی سطح پر غیر معمولی توجہ ضرور حاصل ہوئی، تاہم ہر صوبے نوں مختلف نوعیت دے ساختی مسائل دا سامنا اے، اس لئی یکساں قومی حکمت عملی توں مطلوبہ نتائج حاصل نہیں کیتے جا سکدے۔
جائزے دے مطابق پنجاب دا بنیادی مسئلہ سکول توں باہر بچوں دی بہت بڑی تعداد اے، سندھ پرائمری تعلیم دے بعد تعلیمی نظام دے انہدام تے موسمیاتی آفات توں دوچار اے، خیبرپختونخوا وچ شورش، دشوار گزار جغرافیہ تے خواتین اساتذہ دی کمی سب توں بڑی رکاوٹ اے، بلوچستان کمزور اداروں، وسیع فاصلے تے غیر فعال سکولوں دے باعث شدید بحران دا شکار اے، جبکہ وفاقی علاقوں وچ نسبتاً بہتر مجموعی اندراج دے باوجود اندرونی عدم مساوات موجود اے۔
رپورٹ وچ پنجاب نوں ملک دا سب توں بڑا تعلیمی بوجھ اٹھان والا صوبہ قرار دیندے ہوئے بتایا گیا اے کہ ایتھے سکول توں باہر بچوں دی تعداد 96 لاکھ توں ایک کروڑ 4 لاکھ دے درمیان اے، پنجاب سکول ایجوکیشن ڈیپارٹمنٹ دی 2026 دی بنیادی رپورٹ دے مطابق 64 لاکھ بچوں نے کبھی سکول وچ داخلہ ہی نہیں لیا جبکہ مزید 31 لاکھ 60 ہزار بچے تعلیم ادھوری چھوڑ چکے ہن، جس توں ظاہر ہوندا اے کہ مسئلہ صرف داخلے دا نہیں بلکہ بچوں نوں نظامِ تعلیم وچ برقرار رکھنا بھی بڑا چیلنج اے۔
