جنگ بندی، مفاہمتی عمل دی بحالی، فریقین کنے سنجیدہ؟
امری حملے ایران نوں کمزور کرن دی بجاے مزید متحد کیویں کر رہے نیں
(تجزیہ: سلمان غنی)
ایران دا ایہہ کہنا تاں درست اے کہ اس نے امریکا توں مذاکراتی عمل دی بحالی دی درخواست نہیں کی، پر ایہہ وی درست اے کہ اس نے ایس بارے پاکستان اتے اعتماد کیتا تے پاکستان سمیت دوست دیساں دی کوششاں دی وجہ توں مذاکراتی عمل دی بحالی دے امکانات روشن ہو رہے نیں. ایس امر دا جائزہ ضروری اے کہ کیہ غیر علانیہ عارضی جنگ بندی اگے چل پائے گی تے مذاکراتی تے مفاہمتی عمل بحال ہو پائے گا، تاں آؤن والے دناں وچ مذاکرات دی پیش رفت ایس گل دا تعین کرے گی کہ آیا ایہہ پائیدار امن دی طرف قدم اے یا محض اک عارضی مرحلہ۔ اک مجوزہ منصوبے دے تحت فریقین نوں ۹ جولائی توں پہلاں دی پوزیشن اتے واپسی دی تجویز دتی گئی۔ ایرانی ترجمان دا کہنا اے کہ اسیں امریکا توں مذاکرات دی استدعا کیتی اے نہ ایسے مذاکرات چل رہے نیں، دراصل اوہ ایہہ کہہ ਰਿہا اے کہ براہ راست امریکا توں نہیں بلکہ ایہہ سب کجھ ثالثاں دے ذریعے ممکن بن ਰਿہا اے۔
البتہ ایران مذاکراتی عمل دی بحالی دے نال امریکا بارے اپنے تحفظات پیش کردا آ رہا اے کہ ۱۴ نکاتی مفاہمتی یادداشت دی خلاف ورزی امریکا نے کیتی۔ ایران آبنائے ہرمز اتے اپنے کنٹرول نوں اولین ترجیح وچ رکھے ہوئے اے تے جوہری پروگرام اتے کمپرومائز لئی تیار نہیں جدوں کہ دوجے پاسے امریکا وی اپنے موقف توں پچھے نہیں آ ਰਿہا، تاں وڈا سوال ایہہی اے کہ بداعتمادی دے عالم وچ فریقین دے درمیان گل کیسے بنے گی تے چلے گی۔ ماہرین دا کہنا اے کہ ایہہ تنازع دراصل اقتصادی طاقت دی جنگ اے تے خود امریکی حملے ایران نوں کمزور کرن دی بجاے مزید متحد کر رہے نیں۔ ادھر امریکا نوں خود ابتر اندرونی صورتحال دا سامنا اے جتھے صدر ٹرمپ دی سیاسی پوزیشن کمزور ہو رہی اے تے اوہ ہر حالت وچ فتح چاہندے نیں جو دور دور تک نظر نہیں آ رہی۔ دوجے پاسے فریقین ولوں پاکستان سمیت ثالثاں دی کوششاں نوں مخلصانہ سمجھیا جا ਰਿہا اے۔
ایس لئی پاکستان، قطر، عمان تے چین ایس صورتحال اتے نمایاں طور اتے اثرانداز ہو رہے نیں، تاہم جنگ بندی نوں برقرار رکھن دا حتمی فیصلے دا اختیار امریکا تے ایران دے پاس اے۔ ویسے وی دلچسپ امر ایہہ اے کہ امریکا تے ایران دے درمیان شدید بداعتمادی دے باوجود دونوں دا پاکستان اتے اعتماد اے، البتہ نویی پیدا شدہ صورتحال وچ چین دا کردار اہم اے، چین ویسے وی ایران دا وڈا تجارتی پارٹنر اے ایس لئی اس دی حمایت ایران اتے دباؤ پاون وچ معاون اے تے ایہہی وجہ اے کہ عام تاثر ایہہ اے کہ پس پردہ ثالثی دی کوششاں دے نتیجہ وچ صورتحال بگڑن توں بچ گئی، لگدا ایہہی اے کہ فریقین جنگ اتے مصر تاں نیں پر نقصانات توں غافل نہیں، ایہہی وجہ اے کہ اوہ مفاہمتی عمل لئی لچک دیندے نظر آ رہے نیں۔
