گورننس مضبوط، اختیارات نچلی سطح تک منتقل، عوامی نمائندیاں نوں بااختیار بنانا ہووے گا: گول میز کانفرنس
بہتر طرزِ زندگی میسر نہ ہووے تاں جمہوری نظام تے اعتماد متاثر ہوندا: ملک احمد، کامیاب ماڈلاں توں رہنمائی لئی جا سکدی: عمران اسماعیل، صوبیاں دی تقسیم مسائل دا مستقل حل نہیں: لیاقت بلوچ، کراچی مسلسل مسائل دا شکار، لاہور ترقی دی نویں مثال: وسیم اختر، اتفاقِ رائے دی سیاست نوں فروغ دیو: احسن بھون، محسن نقوی ٹھیک سن، سسٹم فیل ہو گیا، ماحول وِچ گھٹن اے: محمد زبیر
لاہور (خبر نگار، سیاسی نمائندہ) سیاستداناں، ماہرین تے وکھ وکھ شعبہ ہائے زندگی نال تعلق رکھن والیاں شخصیتاں نے “لیکن نظام کیا؟” دے عنوان نال گول میز کانفرنس وِچ گورننس، آئینی نظام، بلدیاتی اداریاں تے اختیارات دی نچلی سطح تک منتقلی تے اپنے خیالات دا اظہار کردے ہوئے کہیا وقت دی لوڑ اے کہ گورننس نوں مضبوط کریے، اختیارات نچلی سطح تک منتقل کیتے جان تے عوامی نمائندیاں نوں بااختیار بنایا جائے۔ یونیورسٹی آف لاہور دے زیرِ اہتمام گول میز کانفرنس وِچ قائم مقام گورنر ملک احمد خان تے سابق وزیرِ اعظم انوار الحق کاکڑ نے بطورِ مہمانانِ خصوصی شرکت کیتی۔ قائم مقام گورنر پنجاب ملک محمد احمد خان نے کہیا کہ آئین دے مطابق ایگزیکٹو اختیارات منتخب نمائندیاں کول ہونے چاہیدے نیں، پر کئی دہائیاں لنگھن دے باوجود آئین دی روح تے مکمل عملدرآمد نہیں ہو سکیا۔ اوہناں دا کہنا سی کہ مضبوط جمہوریت لئی منتخب نمائندیاں تے مقامی الحکومتاں نوں بااختیار بنانا ناگزیر اے۔
اوہناں نے کہیا کہ اگر عوام نوں بنیادی سہولتاں تے بہتر طرزِ زندگی میسر نہ ہووے تاں جمہوری نظام تے اعتماد وی متاثر ہوندا اے۔ اوہناں دے مطابق صحت، صفائی تے بلدیاتی خدمات ورگے شعبیاں وِچ بہتری وقت دی اہم لوڑ اے۔ سابق گورنر سندھ عمران اسماعیل نے کہیا کہ ماضی وِچ فوجی ادوار وِچ بلدیاتی نظام تے زیادہ توجہ دتی گئی، جبکہ جمہوری حکومتاں آؤندے ہی مقامی حکومتاں غیر موثر ہو جاندیاں نیں۔ اوہناں دا کہنا سی کہ نظام وِچ تبدیلی اگر کرنی اے تاں اوہ وسیع مشاورت تے جامع بحث توں بعد ہونی چاہیدی اے، نویں تجربیاں دی بجائے دنیا دے کامیاب ماڈلاں توں رہنمائی لئی جا سکدی اے۔ نائب امیر جماعتِ اسلامی لیاقت بلوچ نے کہیا کہ مسائل دا حل آئین تے مکمل عملدرآمد، بااختیار پارلیمنٹ، آزاد عدلیہ تے مضبوط مقامی حکومتاں وِچ اے۔ اوہناں دا کہنا سی کہ صوبیاں دی تقسیم مسائل دا مستقل حل نہیں بلکہ اختیارات دی موثر منتقلی ضروری اے۔ سابق میئر کراچی وسیم اختر نے کہیا کہ بلدیاتی نظام کئی دہائیاں توں کمزور اے تے سیاسی جماعتاں ایہنوں موثر انداز وِچ چلن نہیں دندیاں۔ اوہناں دے مطابق کراچی مسلسل مسائل دا شکار اے جبکہ لاہور ترقی دی نویں مثال بن چکا اے۔
کانفرنس نال خطاب کردے ہوئے احسن بھون نے کہیا کہ سیاسی جماعتاں نوں قومی مفاد وِچ برداشت تے اتفاقِ رائے دی سیاست نوں فروغ دینا چاہیدا اے۔ اوہناں نے تعلیم دے شعبے وِچ پاکستان نوں درپیش چیلنجاں دا وی ذکر کیتا تے کہیا کہ اہم قومی معاملات تے اتفاقِ رائے پیدا کرنا وقت دی لوڑ اے۔ سابق گورنر سندھ محمد زبیر نے کہیا محسن نقوی نے بالکل صحیح کہیا، اگر اج اساں سسٹم کیہا ہونے دی بات کر رہے آں تاں محسن نقوی ٹھیک سن، میرا وی ایہی مننا اے کہ سسٹم فیل ہو چکا اے۔ میری اربابِ اختیار توں درخواست اے کہ میں اسٹیبلشمنٹ دی گائیڈ لائنز توں بغیر بات ہی نہیں کر سکدا۔ بلوچستان وِچ جوان شہید ہو رہے نیں پر اساں بات نہیں کر رہے۔ ملک دی اکانومی کہاں پہنچ چکی اے کدی سوچیا؟ 12 کروڑ لوک خطِ غربت توں تھلے نیں، سندھ وِچ کسے نے کہیا سکیورٹی ساڈا ایشو نہیں ساڈا مسئلہ دو ویلے دی روٹی اے۔ اساں ارادتاً ہر سال بجٹ وِچ تعلیم دا بجٹ گھٹ کر کے ہور لوکاں نوں بنیادی تعلیم و سہولتاں توں محروم کر رہے آں۔ اساں خوف تے ڈر وِچ رہنے آں یا پھر سانوں مکمل پاور چاہیدی اے، رات دے ہنیرے وِچ ٹھپے لگدے رہے۔ 2019 وِچ باجوہ دی ایکسٹینشن دے موقعے تے ہر پارٹی نے ووٹ کیتا وجہ سبھ وِچ ڈر دی موجودگی سی۔ ماضی وِچ اساں ایوب خان دے پچھے چلدے رہے تے اسی طرح دوجے ڈکٹیٹراں دے پچھے چلدے رہے۔ کیا ایہہ صحیح اے کہ پورا نظام صرف اک بندے دے پچھے چلدا رہے؟ ماضی وِچ کھل کے ڈائیلاگ ہوندا سی، مشرف دے دور وِچ وی بحث ہوندی سی اج تُسی بالکل بات نہیں کر سکدے ماحول وِچ گھٹن اے۔
طریقہ اک ہی اے جو قائدِ اعظم نے دَس دِتا، صاف شفاف الیکشن ہونا چاہیدا اے، سروے کروا لوو 98 فیصد لوک الیکشن دے بارے وِچ تے عدالتی نظام دے بارے کیا رائے رکھدے نیں؟ آخر کیا وجہ اے اساں پورے ریجن وِچ سبھ توں پچھے آں، میری نظر وِچ جو سسٹم نوں روک رہے نیں اوہ اصل ذمہ دار نیں۔ اج کوئی سسٹم دی ناکامی قبول کرن دی ذمہ داری قبول نہیں کر رہا تاں پھر سسٹم کس نے تباہ کر دِتا؟ کانفرنس وِچ سابق وزرا اسد عمر، فواد چودھری، خورشید قصوری، سینیٹر علی ظفر، جسٹس (ر) انوارالحق پنوں، جسٹس (ر) شاہد جمیل، سینئر صحافی مجیب الرحمٰن شامی، سہیل وڑائچ، حفیظ اللہ نیازی، سلمان غنی، اجمل جامی و دوجیاں نے وی شرکت کیتی۔ گول میز کانفرنس دے مشترکہ اعلامیے وِچ کہیا گیا کہ شرکا اس بات نوں تسلیم کردے نیں کہ نظامِ حکمرانی نوں بہتر بنان لئی وکھ وکھ آئینی تے انتظامی ماڈل تجویز کیتے گئے نیں، جیہناں وِچ نویں صوبیاں دا قیام، آئینی طور تے بااختیار مقامی حکومتاں دا قیام، تے ڈویژنل انتظامیہ نوں مضبوط بنانا شامل اے۔ کانفرنس اس مرحلے تے کسے اک ماڈل دی حمایت نہیں کردی، تاہم سفارش کردی اے کہ ہر تجویز دا ایہدی آئینی، انتظامی، مالیاتی تے سیاسی بنیاداں تے غیر جانبدارانہ جائزہ لیا جائے۔ کانفرنس نے مزید اس بات تے زور دِتا کہ دیرپا اصلاحات صرف سیاسی استحکام دے ماحول وِچ ہی ممکن نیں۔ اسی مقصد دے تحت کانفرنس نے ترے ساریاں سیاسی جماعتاں، بشمول تحریکِ انصاف تے ایہدے بانی عمران خان، دے وچالے جلد توں جلد اک جامع قومی مکالمے دے آغاز دا مطالبہ کیتا تاں جو نظامِ حکمرانی وِچ اصلاحات دے مستقبل دے حوالے نال قومی اتفاقِ رائے پیدا کیتا جا سکے۔
