مکہ دفاعی معاہدہ: ڈار دا ایرانی، سعودی وزرائے خارجہ نال رابطہ، سانوں پریشان ہون دی لوڑ نہیں، سیکیورٹی تے خطے دے ملکاں دی امریکہ بارے سوچ بدل گئی: ایرانی وزارت خارجہ\

نائب وزیراعظم دا عباس عراقچی نوں معاہدے دے اہم خدوخال بارے دسن، فیصل بن فرحان دا قریبی تعاون جاری رکھن دا عزم، کویتی وزیرخارجہ دی مبارکباد، ایرانی شطرنج دے ماہر کھڈاری ثابت: بقائی، خارگ توں تیل دی ترسیل رک گئی: امریکی میڈیا، ایران توں جنگی نقصاناں دا ہرجانہ منگاں گے: ٹرمپ، تیل مہنگا

اسلام آباد (وقائع نگار) نائب وزیراعظم اسحاق ڈار نے ایران، سعودی عرب تے کویت دے وزرائے خارجہ نال ٹیلی فون تے رابطہ کر کے مکہ دفاعی معاہدے، خطے دی صورتحال تے آپسی دلچسپی دے معاملیاں تے گل بات کیتی۔ اسحاق ڈار نے ایران دے وزیر خارجہ عباس عراقچی نال گفتگو کردے ہوئیاں انہاں نوں پاکستان، سعودی عرب تے ترکیہ دے وچکار حال ای وچ طے پاؤن والے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے دے اہم خدوخال بارے دسیا۔ اسحاق ڈار نے کہیا کہ معاہدے دا مقصد تِناں ملکاں دے وچکار سٹریٹجک تعاون نوں ہور مضبوط بنانا تے علاقائی امن و سلامتی نوں وادھا دین وچ کردار ادا کرنا اے۔ دونوں وزرائے خارجہ نے خاص طور تے خطے وچ تیزی نال بدلدی صورتحال تے امن و استحکام لئی جاری کوشساں تے تفصیلی گل بات کیتی۔ ایرانی وزیر خارجہ عباس عراقچی نے معاہدے دے اہم پہلوآں بارے دسن تے نائب وزیراعظم اسحاق ڈار دا شکریہ ادا کیتا۔ دونوں وزرائے خارجہ نے آپسی دلچسپی دے معاملیاں تے قریبی رابطہ قائم رکھن تے اتفاق کیتا۔

اسحاق ڈار نے سعودی عرب دے وزیر خارجہ شہزادہ فیصل بن فرحان نال ٹیلی فون تے گفتگو کیتی، ایس دوران آپسی دلچسپی دے امور، کثیرالجہتی تعاون تے علاقائی صورتحال سمیت وکھ وکھ اہم معاملیاں تے تبادلہ خیال کیتا گیا۔ دونوں وزرائے خارجہ نے دوطرفہ سطح دے نال نال کثیرالجہتی فورماں تے وی لگاتار قریبی رابطے، باہمی تعاون تے ہم آہنگی دی اہمیت تے زور دتا۔ دونوں آگوآں نے آپسی دلچسپی دے معاملیاں تے قریبی تعاون تے رابطے نوں ہور جاری رکھن دے عزم دا اظہار کیتا۔ اسحاق ڈار نے کویت دے وزیر خارجہ شیخ جراح جابر الاحمد الصباح نال وی ٹیلی فون تے گفتگو کیتی۔ کویتی وزیر خارجہ شیخ جراح نے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے تے نائب وزیراعظم و وزیر خارجہ اسحاق ڈار نوں مبارکباد دتی۔ دونوں وزرائے خارجہ نے علاقائی صورتحال تے وی تبادلہ خیال کیتا، جیہدے وچ مقبوضہ مشرقی یروشلم دی صورتحال وی شامل سی۔ گفتگو دے دوران پاکستان تے کویت دے دوطرفہ تعلقات تے آپسی دلچسپی دے امور دا وی جائزہ لیا گیا۔ دونوں آگوآں نے کویتی وزیر خارجہ دے حالیہ دورہ پاکستان توں بعد ہون والی پیشرفت تے اہم شعبیاں وچ باہمی تعاون و سرمایہ کاری نوں ہور وادھا دین دے امکانات تے تبادلہ خیال کیتا۔ دونوں پاسیاں توں ایس عزم دا اظہار کیتا گیا کہ آپسی رابطے تے قریبی مشوریاں دا سلسلہ جاری رکھیا جائے گا۔

اسحاق ڈار نے جمہوریہ کانگو دے صدر فیلکس انطوان تشیسکیدی تشیلومبو تے گنی بساؤ دے سابق صدر جنرل عمرو سیسوکو ایمبالو نال مشترکہ طور تے ٹیلی فونک گفتگو کیتی۔ گفتگو دے دوران نائب وزیراعظم و وزیر خارجہ نے پاکستان، سعودی عرب تے ترکیہ دے وچکار حال ای وچ طے پاؤن والے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے دے خدوخال تے ایس دی اہمیت بارے دونوں آگوآں نوں دسیا۔ اسحاق ڈار نے کہیا کہ مکہ مشترکہ دفاعی معاہدہ تزویراتی تعاون نوں ہور مضبوط بنان تے خطے وچ امن، استحکام تے سلامتی نوں وادھا دین وچ اہم کردار ادا کرے گا۔ نائب وزیراعظم تے صدر فیلکس تشیسکیدی نے پاکستان تے جمہوری جمہوریہ کانگو دے باہمی تعلقات تے وی تبادلہ خیال کیتا۔ دونوں آگوآں نے دوطرفہ تعاون نوں ہور مستحکم کرن دی اہمیت تے اتفاق کیتا، جیہدے وچ اعلیٰ سطحی وفود دے تبادلے سمیت وکھ وکھ شعبیاں وچ تعاون نوں وادھا دینا شامل اے۔ اسحاق ڈار نے صدر فیلکس تشیسکیدی تے کانگو دے لوکاں لئی نیک خواہشات دا اظہار کیتا۔ ایسے دوران اسحاق ڈار نال پاکستان وچ آذربائیجان دے سفیر خضر فرہادوف نے الوداعی ملاقات کیتی۔ نائب وزیراعظم نے پاکستان تے آذربائیجان دے وچکار برادرانہ تعلقات نوں ہور مستحکم بنان لئی سفیر خضر فرہادوف دی خدمات تے کردار نوں سراہیا۔ ملاقات وچ پاکستان تے آذربائیجان دے وچکار قریبی تے برادرانہ تعلقات نوں ہور وادھا دین دے عزم نوں دہرایا گیا۔ ایس توں علاوہ اسحاق ڈار نے قوم دے نام اپنے پیغام وچ مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے دی مبارکباد دندے ہوئیاں کہیا کہ مکہ دفاعی معاہدہ کسے وی ملک دے خلاف نہیں، ایہ دفاعی نوعیت دا معاہدہ اے، تاریخی معاہدہ پاکستان، سعودی عرب تے ترکیہ دے وچکار برادرانہ تعلقات، مشترکہ اقدار تے امن، سلامتی و استحکام لئی مشترکہ عزم دی عکاسی کردا اے۔

انہاں نے کہیا کہ مکہ معاہدہ سعودی عرب تے ترکیہ دے نال پاکستان دے دیرینہ تزویراتی تعلقات وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ایہ معاہدہ خطے نوں درپیش بدلتے ہوئے امن و سلامتی دے چیلنجاں نال نجٹھن لئی تِناں ملکاں دے باہمی تعاون نوں ہور مضبوط بنان دے مشترکہ عزم دا مظہر اے۔ ایس دا مقصد بیرونی جارحیت دے خلاف اجتماعی صلاحیت نوں مضبوط بنانا تے اپنی خودمختاری، علاقائی سالمیت تے لوکاں دے دفاع دی صلاحیت نوں ہور مستحکم کرنا اے۔ اسحاق ڈار نے کہیا معاہدے وچ ایہ اصول طے کیتا گیا اے کہ تِناں وچوں کسے اک ملک تے مسلح حملہ سارے ملکاں تے حملہ سمجھیا جائے گا۔ انہاں نے کہیا کہ ایہ اصول اقوام متحدہ دے منشور دے آرٹیکل 51 دے تحت انفرادی تے اجتماعی حقِ دفاع دے عین مطابق اے۔ نائب وزیراعظم نے کہیا کہ پاکستان تنازعاں دے پرامن حل، خودمختاری تے بین الاقوامی قانون دے احترام جبکہ علاقائی امن، استحکام تے خوشحالی نوں وادھا دین لئی بدستور پرعزم اے۔ انہاں نے کہیا کہ مکہ معاہدہ محاذ آرائی دا ذریعہ نہیں بلکہ طاقت، یکجہتی تے باہمی احترام دے ذریعے امن دے اجتماعی عزم دا اظہار اے۔ اسحاق ڈار نے کہیا کہ وزیراعظم شہباز شریف دی قیادت وچ چیف آف ڈیفنس فورسز فیلڈ مارشل سید عاصم منیر تے دفتر خارجہ پاکستان نے تاریخی مکہ معاہدے نوں عملی شکل دین وچ کلیدی کردار ادا کیتا۔

تہران، واشنگٹن (نیوز ایجنسیاں، مانیٹرنگ ڈیسک) ایران دی وزارت خارجہ نے پیر نوں کہیا اے کہ حال ای وچ سعودی عرب، ترکیہ تے پاکستان دے وچکار طے پاؤن والا دفاعی معاہدہ تہران لئی خطرہ نہیں، ایہ خطے دے ملکاں دے امریکہ بارے نقطہ نظر وچ تبدیلی دی علامت اے، چانن ہووے یا ہنیرا، ایرانیوں نے ثابت کر دتا اے کہ اوہ ماہر شطرنج دے کھڈاری نیں۔ ایرانی وزارت دے ترجمان اسماعیل بقائی نے ہفتہ وار پریس کانفرنس وچ کہیا خطے دے ملک ایہ سمجھ چکے نیں کہ سکیورٹی کوئی ایہو جہی شے نہیں جو جھوٹھے بروکرز توں خریدی جا سکے۔ انہاں نے ہور کہیا خطے دے ملک ہن ماضی وانگ امریکہ دی فراہم کردہ سکیورٹی دے دعویاں تے انحصار نہیں کر سکدے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ ایران نوں ایس گل دی تشویش نہیں کہ ایہ معاہدہ تہران دے خلاف ہو سکدا اے کیونکہ انہاں دے سعودی عرب، ترکیہ تے پاکستان دے نال ڈونگھے مذہبی، تاریخی تے تہذیبی تعلقات نیں۔ اسماعیل بقائی نے کہیا ایس گل دی کوئی وجہ نہیں کہ ایس معاہدے نوں ایران دے خلاف سمجھیا جائے۔ انہاں نے کہیا جِناں چِر بحری ناکہ بندی تے مفاہمتی معاہدے دی دوجیاں شقاں دی خلاف ورزیاں جاری رہن گی، آبنائے ہرمز دے اک محفوظ آبی راستے وچ تبدیل ہون دی ضمانت نہیں دتی جا سکدی۔ انہاں نے کہیا عباس عراقچی تے باقر قالیباف دے دورہ پاکستان لئی دعوت نامہ موصول ہویا اے تے مناسب وقت تے ایہ دورہ ہو جائے گا۔

ایران فی الحال آبنائے ہرمز وچ راستے دے تعین دے حوالے نال عمان نال مذاکرات تے توجہ مرکوز کیتی ہوئے اے، انہاں نے کہیا اسیں امریکہ نال مذاکرات نہیں کر رہے۔ پیغامات دا تبادلہ اک قدرتی گل اے تے ایہ روزمرہ دے معاملیاں بارے ثالثاں دے ذریعے ہندا رہندا اے۔ انہاں نے بحری جہازاں توں فیس وصولی متعلق سوال تے کہیا انہاں مذاکرات وچ ماحولیاتی امور تے بحری خدمات دی فراہمی دے حوالے نال طریقہ کار زیرِ بحث آئے نیں تے ایہ قدرتی گل اے کہ جندوں تسیں بحری خدمات فراہم کردے او تے اوہدے بدلے معاوضہ وصول کرو گے۔ اسماعیل بقائی نے کہیا مشرقِ وسطیٰ نوں بیرونی طاقتاں دی لوڑ نہیں تے امریکہ خطے وچ عدم تحفظ دی اک وجہ اے۔ ایران کسے ملک تے حملہ نہیں کر رہا بلکہ اپنی سرزمین تے مفاداں دا دفاع کر رہا اے۔ ایران ولوں خطے وچ امریکی اڈیاں تے حملے لئی استعمال ہون والے تھاواں نوں نشانہ بنانا اپنے دفاع دے دائرے وچ اے۔ خطے دے ملک مستقل گوانڈھیاں دی حیثیت نال باہمی اعتماد تے تعمیری تعاون دے ذریعے اپنی سلامتی لئی مشترکہ طریقہ کار بنا سکدے نیں۔ سانوں رل کے ایہوجہا نظام بنانا چاہیدا اے جو خطے دے سارے ملکاں دی سلامتی نوں یقینی بنائے۔ انہاں نے کہیا میں بار بار کہہ چکا واں کہ سانوں خطے دے کسے وی ملک نال دشمنی یا عناد نہیں۔ اسیں خطے دے ملکاں دی علاقائی سالمیت تے قومی خودمختاری دا احترام کردے آں۔ خطے دے ملکاں نوں وی اپنی ذمہ داریاں پوریاں کرنی چاہیدیاں نیں۔ انہاں نے کویت دی مثال دندے ہوئیاں کہیا کہ کسے ملک نوں اپنے علاقے نوں دوجے ملک تے حملے لئی استعمال ہون دی اجازت نہیں دینی چاہیدی۔

ایرانی ترجمان نے کہیا کہ امریکہ نوں ایران دے خلاف حملے دی تیاری لئی خطے دے ملکاں دی سرزمین تے تنصیبات استعمال کرن دی اجازت نہیں ہونی چاہیدی۔ ایران نوں امید اے کہ پچھلے پنج مہینیاں دے تجربے نے خطے دے سارے ملکاں نوں ایہ سکھا دتا ہووے گا کہ انہاں ملکاں وچ امریکی فوجی موجودگی دا تسلسل خطے وچ صرف عدم تحفظ، تقسیم تے اختلافاں نوں جنم دے گا تے ایس توں کوئی مثبت نتیجہ حاصل نہیں ہووے گا۔ ایرانی صدر مسعود پزشکیان نے کہیا کہ رہبرِ اعلیٰ مجتبیٰ خامنہ ای نال حالیہ ملاقات وچ انہاں نے تقریباً ست گھنٹے تک ملک دے موجودہ امور تے گفتگو کیتی۔ انہاں نے کہیا عوام دی معاشی صورتحال، روزگار، رہائش، پابندیاں، حکومت تے عوام ولوں استقامت دا طریقہ کار، تے اتحاد و یکجہتی دا تحفظ ایس ملاقات دے اہم ترین موضوع سن۔ پزشکیان نے ایہ وی کہیا کہ ایس ملاقات وچ رہبرِ اعلیٰ نے اتحاد تے یکجہتی دے تحفظ تے زور دتا تے خبردار کیتا کہ دشمن دا پورا منصوبہ اختلافاں تے تفرقہ پیدا کرن تے مرکوز اے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ اوہ جسمانی لحاظ نال مکمل صحت مند سن۔ ادھر امریکی میڈیا نے دعویٰ کیتا اے کہ آبنائے ہرمز دی بندش پاروں ایرانی جزیرے خارگ توں تیل دی ترسیل مکمل طور تے رک گئی اے۔

امریکی نشریاتی ادارے دی رپورٹ دے مطابق جزیرہ خارگ ایرانی خام تیل دی ترسیل دا سب توں وڈا مرکز اے، وہاں تینے آئل ٹرمینل مکمل خالی ہو چکے نیں تے 31 جولائی توں خارگ توں کوئی جہاز یا آئل ٹینکر روانہ نہیں ہویا، خارگ توں زیادہ تر تیل چین نوں سپلائی کیتا جاندا اے، تاہم پچھلے دو ہفتیاں توں جزیرے توں کوئی تیل برآمد نہیں کیتا گیا۔ امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے پیر دے دن کہیا کہ اوہ مستقبل وچ ہون والے کسے وی امن مذاکرات دے دوران ایران توں جنگی نقصاناں دا ہرجانہ منگاں گے۔ انہاں نے ایس لئی پچھلی کئی دہائیاں دے دوران ایران دی مبینہ حمایت یا براہِ راست کارروائیاں دے نتیجے وچ ہون والے حملیاں تے مظالماں دا حوالہ دتا۔ ٹرمپ نے سوشل میڈیا پوسٹ وچ کہیا کہ ایران پچھلے پنج مہینیاں دے فوجی تنازع دے دوران اوہنوں پہنچن والے نقصاناں دا ہرجانہ منگ رہا اے، میں وی ایران توں انہاں سارے لوکاں لئی ہرجانے دا مطالبہ کر رہا واں جنہاں نوں انہاں نے سڑک کنارے نصب بماں تے متعدد تنازعاں دے ذریعے ہلاک یا شدید زخمی کیتا۔ امریکہ تے ایران دے وچکار مذاکرات تے آبنائے ہرمز کھولن متعلق غیر یقینی صورتحال پاروں عالمی منڈی وچ خام تیل دی قیمتاں وچ نمایاں وادھا ہو گیا۔

عالمی منڈی وچ برطانوی خام تیل دی قیمت وچ 2 اعشاریہ 57 فیصد وادھا ہویا، جیہدے توں بعد برینٹ خام تیل 85 اعشاریہ 70 ڈالر فی بیرل تے اپڑ گیا۔ امریکی خام تیل دی قیمت وچ وی 2 اعشاریہ 52 فیصد وادھا ریکارڈ کیتا گیا، جیہدے توں بعد امریکی خام تیل دی نویں قیمت 80 اعشاریہ 15 ڈالر فی بیرل ہو گئی۔ اقوام متحدہ وچ امریکی سفیر مائیک والٹز نے اک انٹرویو وچ کہیا کہ ایران نوں فوجی دباؤ توں زیادہ امریکی اقتصادی پابندیاں دی فکر اے۔ ایران نوں وزیر خزانہ سکاٹ بیسنٹ توں وزیر جنگ پیٹ ہیگستھ دی نسبت زیادہ ڈر اے، سکاٹ بیسنٹ دی قیادت وچ آپریشن اکنامک فیوری ایرانی معیشت نوں شدید نقصان پہنچا رہا اے۔ ایرانی مذاکرات دی میز تے بار بار نقد رقم تے منجمد اثاثیاں تک رسائی دا مطالبہ کر رہے نیں، ایران وچ کرنسی دی قدر وچ کمی تے مہنگائی نے معاشی دباؤ ہور ودھا دتا اے، پاسداران انقلاب ایران دی معیشت دے اک وڈے حصے تے کنٹرول رکھدی اے۔ انہاں نے کہیا کہ ایران وچ کرپٹ تے مذہبی انتہا پسند نظام قائم اے، ایرانی نظام نے عوام نوں دہائیاں توں مشکلاں وچ مبتلا کر رکھیا اے، اقتصادی دباؤ دے نال بحری ناکہ بندی وی ایران تے دباؤ ودھا رہی اے، واشنگٹن دا ایہو دباؤ بالآخر ایران نوں موقف وچ تبدیلی تے مجبور کر سکدا اے۔