مکہ دفاعی معاہدہ: ڈار دا ایرانی تے سعودی وزرائے خارجہ نال رابطہ، سانوں پریشان ہون دی لوڑ نئیں، سکیورٹی اتے خطے دے دیساں دی امریکہ بارے سوچ بدل گئی: ایرانی وزارت خارجہ

نایب وزیراعظم نے عباس عراقچی نوں معاہدے دے اہم خدوخال توں آگاہ کیتا، فیصل بن فرحان دا نیڑے دا تعاون جاری رکھن دا عزم، کویتی وزیرخارجہ دی مبارکباد۔ ایرانی شطرنج دے ماہر کھلاڑی ثابت: بقائی، خارگ توں تیل دی ترسیل رک گئی: امریکی میڈیا، ایران توں جنگی نقصان دا معاوضہ منگاں گے: ٹرمپ، تیل مہنگا۔

اسلام آباد (وقائع نگار): نائب وزیراعظم اسحاق ڈار نے ایران، سعودی عرب تے کویت دے وزرائے خارجہ نال ٹیلیفونک رابطہ کر کے مکہ دفاعی معاہدے، خطے دی صورتحال تے آپسی دلچسپی دے معاملیاں اتے وچار وٹرا کیتا۔ اسحاق ڈار نے ایران دے وزیر خارجہ عباس عراقچی نال گل بات کردیاں ہویاں انہاں نوں پاکستان، سعودی عرب تے ترکیہ وچکار حال ہی وچ طے پاون والے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے دے اہم خدوخال توں آگاہ کیتا۔ اسحاق ڈار نے آکھیا کہ معاہدے دا مقصد ترہاں دیساں وچکار سٹریٹجک تعاون نوں ہور مضبوط بنانا تے علاقائی امن تے سلامتی دے ودھارے وچ کردار ادا کرنا اے۔ دوہاں وزرائے خارجہ نے خاص کر خطے وچ تیزی نال بدلدی ہوئی صورتحال تے امن تے استحکام دے ودھارے لئی جاری کوششاں اتے کھل کے گل بات کیتی۔ ایرانی وزیر خارجہ عباس عراقچی نے معاہدے دے اہم پکھاں توں آگاہ کرن اتے نائب وزیراعظم اسحاق ڈار دا شکریہ ادا کیتا۔ دوہاں وزرائے خارجہ نے آپسی دلچسپی دے معاملیاں اتے نیڑے دا رابطہ رکھن اتے اتفاق کیتا۔

اسحاق ڈار نے سعودی عرب دے وزیر خارجہ شہزادہ فیصل بن فرحان نال ٹیلی فون اتے گل بات کیتی، اس ویلے آپسی دلچسپی دے معاملیاں، کثیرالجہتی تعاون تے علاقائی صورتحال سمیت وکھو وکھ اہم معاملیاں اتے وچار وٹرا کیتا گیا۔ دوہاں وزرائے خارجہ نے دو پاسی پدھر نال نال کثیرالجہتی فورمز اتے وی لگاتار نیڑے دے رابطے، آپسی تعاون تے ہم آہنگی دی اہمیت اتے زور دتا۔ دوہاں رہنماواں نے آپسی دلچسپی دے معاملیاں اتے نیڑے دا تعاون تے رابطہ ہور جاری رکھن دا عزم ظاہر کیتا۔ اسحاق ڈار نے کویت دے وزیر خارجہ شیخ جراح جابر الاحمد الصباح نال وی ٹیلی فون اتے گل بات کیتی۔ کویتی وزیر خارجہ شیخ جراح نے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے اتے نائب وزیراعظم تے وزیر خارجہ اسحاق ڈار نوں مبارکباد دتی۔ دوہاں وزرائے خارجہ نے علاقائی صورتحال اتے وی وچار وٹرا کیتا، جیندے وچ مقبوضہ مشرقی یروشلم دی صورتحال وی شامل سی۔ گل بات دے دوران پاکستان تے کویت دے آپسی تعلقات تے آپسی دلچسپی دے معاملیاں دا وی جایزہ لیا گیا۔ دوہاں رہنماواں نے کویتی وزیر خارجہ دے نویں دورہ پاکستان دے مگروں آن والی پیشرفت تے اہم شعبیاں وچ آپسی تعاون تے سرمایہ کاری نوں ہور ودھاؤن دے مکانات اتے وچار وٹرا کیتا۔ دوہاں پاسیوں ایہ عزم ظاہر کیتا گیا کہ آپسی رابطے تے نیڑے دی صلاح مشورہ دا سلسلہ جاری رکھیا جائے گا۔

اسحاق ڈار نے جمہوریہ کانگو دے صدر فیلکس انطوان تشیسکیدی تشیلومبو تے گنی بساؤ دے سابق صدر جنرل عمرو سیسوکو ایمبالو نال گٹھیلے طور اتے ٹیلیفونک گل بات کیتی۔ گل بات دے دوران نائب وزیراعظم تے وزیر خارجہ نے پاکستان، سعودی عرب تے ترکیہ وچکار حال ہی وچ طے پاون والے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے دے خدوخال تے اس دی اہمیت توں دوہاں رہنماواں نوں آگاہ کیتا۔ اسحاق ڈار نے آکھیا کہ مکہ مشترکہ دفاعی معاہدہ تزویراتی تعاون نوں ہور مضبوط بنانا تے خطے وچ امن، استحکام تے سلامتی دے ودھارے وچ اہم کردار ادا کرے گا۔ نائب وزیراعظم تے صدر فیلکس تشیسکیدی نے پاکستان تے جمہوری جمہوریہ کانگو دے آپسی تعلقات اتے وی وچار وٹرا کیتا۔ دوہاں رہنماواں نے آپسی تعاون نوں ہور مستحکم کرن دی اہمیت اتے اتفاق کیتا، جیندے وچ اچ پدھر دے وفداں دے تبادلے سمیت وکھو وکھ شعبیاں وچ تعاون نوں ودھاؤنا شامل اے۔ اسحاق ڈار نے صدر فیلکس تشیسکیدی تے کانگو دے لوکاں لئی نیک تمناواں دا اظہار کیتا۔

اس دوران اسحاق ڈار نال پاکستان وچ آذربائیجان دے سفیر خضر فرہادوف نے الوداعی ملاقات کیتی۔ نائب وزیراعظم نے پاکستان تے آذربائیجان وچکار برادرانہ تعلقات نوں ہور مستحکم کرن لئی سفیر خضر فرہادوف دیاں خدمتاں تے کردار دی تعریف کیتی۔ ملاقات وچ پاکستان تے آذربائیجان وچکار نیڑے تے برادرانہ تعلقات نوں ہور ودھاؤن دے عزم دا اعادہ کیتا گیا۔ اس توں علاوہ اسحاق ڈار نے قوم دے ناں اپنے پیغام وچ مکہ مشترکہ دفاعی معاہدہ دی مبارکباد دیندیاں ہویاں آکھیا کہ مکہ دفاعی معاہدہ کسی وی دیس دے خلاف نئیں، ایہ دفاعی ونکی دا معاہدہ اے، تاریخی معاہدہ پاکستان، سعودی عرب تے ترکیہ وچکار برادرانہ تعلقات، سانجھے قدراں تے امن، سلامتی تے استحکام لئی سانجھے عزم دی عکاسی کردا اے۔

انہاں آکھیا کہ مکہ معاہدہ سعودی عرب تے ترکیہ دے نال پاکستان دے پرانے تزویراتی تعلقات وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ایہ معاہدہ خطے نوں درپیش بدلتے ہوئے امن تے سلامتی دے چیلنجز نال نبٹن لئی ترہاں دیساں دے آپسی تعاون نوں ہور مضبوط بناؤن دے سانجھے عزم دا مظہر اے۔ اس دا مقصد باہروں ہون والی جارحیت دے خلاف اجتماعی صلاحیت نوں مضبوط بنانا تے اپنی خود مختاری، علاقائی سلامتی تے لوکاں دے دفاع دی صلاحیت نوں ہور مستحکم کرنا اے۔ اسحاق ڈار نے آکھیا کہ معاہدے وچ ایہ اصول طے کیتا گیا اے کہ ترہاں وچوں کسی اک دیس اتے وی مسلح حملہ سارے دیساں اتے حملہ سمجھیا جائے گا۔ انہاں آکھیا کہ ایہ اصول اقوام متحدہ دے منشور دے آرٹیکل 51 دے تحت انفرادی تے اجتماعی حقِ دفاع دے بالکل مطابق اے۔ نائب وزیراعظم نے آکھیا کہ پاکستان تنازعات دے پرامن حل، خود مختاری تے بین الاقوامی قانون دے احترام جدوں کہ علاقائی امن، استحکام تے خوشحالی دے ودھارے لئی پکا پرعزم اے۔ انہاں آکھیا کہ مکہ معاہدہ محاذ آرائی دا ذریعہ نئیں بلکہ طاقت، یکجہتی تے آپسی احترام دے ذریعے امن دے اجتماعی عزم دا اظہار اے۔ اسحاق ڈار نے آکھیا کہ وزیراعظم شہباز شریف دی اواݨی وچ چیف آف ڈیفنس فورسز فیلڈ مارشل سید عاصم منیر تے دفتر خارجہ پاکستان نے تاریخی مکہ معاہدے نوں عملی شکل دین وچ وڈا کردار ادا کیتا۔

تهران، واشنگٹن (نیوز ایجنسیاں، مانیٹرنگ ڈیسک): ایران دی وزارت خارجہ نے پیر نوں آکھیا اے کہ حال ہی وچ سعودی عرب، ترکیہ تے پاکستان وچکار طے پاون والا دفاعی معاہدہ تہران لئی خطرہ نئیں، ایہ خطے دے دیساں دی امریکہ بارے سوچ وچ تبدیلی دی نشانی اے، روشنی ہووے یا انھیرے، ایرانیاں نے ثابت کر دتا اے کہ اوہ ماہر شطرنج دے کھلاڑی نیں۔ ایرانی وزارت دے ترجمان اسماعیل بقائی نے ہفتہ وار پریس کانفرنس وچ آکھیا کہ خطے دے دیس ایہ سمجھ چکے ہیں کہ سکیورٹی کوئی ایہو جہی شے نئیں جیہڑی جھوٹھے بروکرز توں خریدی جا سکے۔ انہاں ہور آکھیا کہ خطے دے دیس ہن پچھلے ویلے وانگوں امریکہ دی مہیا کردہ سکیورٹی دے دعویاں اتے آس نئیں رکھ سکتے۔ انہاں ایہ وی آکھیا کہ ایران نوں اس گل اتے پریشانی نئیں کہ ایہ معاہدہ تہران دے خلاف ہو سکدا اے کیونکہ انہاں دے سعودی عرب، ترکیہ تے پاکستان نال گہرے مذہبی، تاریخی تے تہذیبی تعلقات نیں۔

اسماعیل بقائی نے آکھیا کہ اس گل دی کوئی وجہ نئیں کہ اس معاہدے نوں ایران دے خلاف سمجھیا جائے۔ انہاں آکھیا کہ جدوں تیک بحری ناکہ بندی تے مفاہمتی معاہدے دی دوجیاں شقاں دی خلاف ورزیاں جاری رہن گیاں، آبنائے ہرمز دے اک محفوظ آبی رستے وچ بدلن دی ضمانت نئیں دتی جا ਸਕدی۔ انہاں آکھیا کہ عباس عراقچی تے باقر قالیباف دے دورہ پاکستان لئی سੱਦਾ مل گیا اے تے مناسب ویلے اتے ایہ دورہ کیتا جائے گا۔ ایران فی الحال آبنائے ہرمز وچ رستے دے تعین دے معاملے اتے عمان نال گل بات اتے دھیان لائی بیٹھا اے، انہاں آکھیا کہ اسیں امریکہ نال گل بات نئیں کر رہے۔ پیغامات دا تبادلہ اک قدرتی کم اے تے ایہ روزمرہ معاملیاں بارے ثالثاں دے ذریعے ہوندا رہندا اے۔

انہاں بحری جہازاں توں فیس وصولی بابت سوال اتے آکھیا کہ انہاں گل بات وچ ماحولیاتی معاملیاں تے بحری خدمتاں دی فراਹمی دے طریقۂ کار اتے وچار وٹرا کیتا گیا اے تے ایہ قدرتی گل اے کہ جدوں تسی بحری خدمتاں دیندے او تاں اس دے بدلے معاوضہ وصول کرو گے۔ اسماعیل بقائی نے آکھیا کہ مشرق وسطیٰ نوں باہر دیاں طاقتاں دی لوڑ نئیں تے امریکہ خطے وچ بے امنی دی اک وجہ اے۔ ایران کسی دیس اتے حملہ نئیں کر رہیا بلکہ اپنی دھرتی تے مفاداں دا دفاع کر رہیا اے۔ ایران ولوں خطے وچ امریکی اڈیاں تے حملے لئی ورتے جان والے تھاواں نوں نشانہ بنانا اپنے دفاع دے دائرے وچ اے۔ خطے دے دیس پکے گوانڈھی ہون دی حیثیت نال آپسی اعتبار تے تعمیری تعاون دے ذریعے اپنی سلامتی لئی سانجھا طریقۂ کار بنا سکدے نیں۔ سانوں رل کے ایہو جیہا نظام بنانا چاہیدا اے جیہڑا خطے دے سارے دیساں دی سلامتی نوں پکا کرے۔ انہاں آکھیا کہ میں واری واری آکھ چکا واں کہ سانوں خطے دے کسی وی دیس نال دشمنی یا ویر نئیں، اسیں خطے دے دیساں دی علاقائی سالمیت تے قومی خود مختاری دا احترام کردے آں۔ خطے دے دیساں نوں وی اپنی ذمےواریاں پوریاں کرنیاں چاہیدیاں نیں۔

انہاں کویت دی مثال دیندیاں ہویاں آکھیا کہ کسی دیس نوں اپنی دھرتی نوں دوجے دیس اتے حملے لئی ورتن دی اجازت نئیں دینی چاہیدا اے۔ ایرانی ترجمان نے آکھیا کہ امریکہ نوں ایران دے خلاف حملے دی تیاری لئی خطے دے دیساں دی دھرتی تے تنصیبات نوں ورتن دی اجازت نئیں ہونی چاہیدا اے۔ ایران نوں آس اے کہ پچھلے پنج مہینیاں دے تجربے نے خطے دے سارے دیساں نوں ایہ سکھا دتا ہووے گا کہ انہاں دیساں وچ امریکی فوجی موجودگی دا ٹکا رہنا خطے وچ صرف بے امنی، ونڈ تے جھگڑے جمے گا تے اس توں کوئی چنگا نتیجہ نہیں نکلے گا۔

ایرانی صدر مسعود پزشکیان نے آکھیا کہ رہبرِ اعلیٰ مجتبیٰ خامنہ ای نال نویں ملاقات وچ انہاں تقریباً ست گھنٹے تیک دیس دے موجودہ معاملیاں اتے گل بات کیتی۔ انہاں آکھیا کہ لوکاں دی معاشی صورتحال، روزگار، رہائش، پابندیاں، حکومت تے لوکاں ولوں استقامت دا طریقۂ کار، تے اتحاد تے یکجہتی دا بچاؤ اس ملاقات دے اہم ترین موضوعات سن۔ پزشکیان نے ایہ وی آکھیا کہ اس ملاقات وچ رہبرِ اعلیٰ نے اتحاد تے یکجہتی دے بچاؤ اتے زور دتا تے خبردار کیتا کہ دشمن دا پورا منصوبہ جھگڑے تے تفرقہ پاون اتے ٹکیا اے۔ انہاں ہور آکھیا کہ اوہ جسمانی پدھر اتے پورے تندرست سن۔

اوہنوں ای ادھر امریکی میڈیا نے دعویٰ کیتا اے کہ آبنائے ہرمز دے بند ہون دی وجہ توں ایرانی جزیرے خارگ توں تیل دی ترسیل پوری طرحاں رک گئی اے۔ امریکی نشریاتی ادارے دی رپورٹ دے مطابق جزیرہ خارگ ایرانی خام تیل دی ترسیل دا سب توں وڈا مرکز اے، اتھے ترہاں آئل ٹرمینلز پوری طرحاں خلی ہو چکے نیں تے 31 جولائی توں خارگ توں کوئی جہاز یا آئل ٹینکر روانہ نئیں ہویا، خارگ توں زیادہ تر تیل چین نوں سپلائی کیتا جاندا اے، پر پچھلے دو ہفتیاں توں جزیرے توں کوئی تیل باہر نئیں بھیجیا گیا۔

امریکہ صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے پیر دے دن آکھیا کہ اوہ آؤندے ویلے وچ ہون والے کسی وی امن گل بات دے دوران ایران توں جنگی نقصان دا معاوضہ منگن گے۔ انہاں اس لئی پچھلے کئی دہاکیاں دے دوران ایران دی مبینہ حمایت یا سِدھے کماں دے نتیجے وچ ہون والے حملیاں تے ظلم دا حوالہ دتا۔ ٹرمپ نے سوشل میڈیا پوسٹ وچ آکھیا کہ ایران پچھلے پنج مہینیاں دے فوجی جھگڑے دے دوران اس نوں اپڑے نقصانات دا معاوضہ منگ رہیا اے، میں وی ایران توں انہاں سارے لوکاں لئی معاوضے دا مطالبہ کر رہیا آں جنہاں نوں انہاں سڑک کنارے لائے بمباں تے وکھو وکھ جھگੜیاں دے ذریعے مار دتا گیا یا سخت زخمی کر دتا گیا۔

امریکہ تے ایران وچکار گل بات تے آبنائے ہرمز کھولن بابت بے یقینی دی صورتحال دے سبب عالمی منڈی وچ خام تیل دی قیمتاں وچ ودھارا آ گیا اے۔ عالمی منڈی وچ برطانوی خام تیل دی قیمت وچ 2 اعشاریہ 57 فیصدی ودھارا ہویا، جس دے مگروں برینٹ خام تیل 85 اعشاریہ 70 ڈالر فی بیرل اتےپہنچ گیا۔ امریکی خام تیل دی قیمت وچ وی 2 اعشاریہ 52 فیصدی ودھارا ریکارڈ کیتا گیا، جس دے مگروں امریکی خام تیل دی نویں قیمت 80 اعشاریہ 15 ڈالر فی بیرل ہو گئی۔

اقوام متحدہ وچ امریکی سفیر مائیک والٹز نے اک انٹرویو وچ آکھیا کہ ایران نوں فوجی دباؤ توں زیادہ امریکی معاشی پابندیاں دی فکر اے۔ ایران نوں وزیر خزانہ سکاٹ بیسنٹ توں وزیر جنگ پیٹ ہیگستھ دی نسبت زیادہ ڈر اے، سکاٹ بیسنٹ دی اگواہی وچ آپریشن اکنامک فیوری ایرانی معیشت نوں وڈا نقصان اپڑا رہیا اے۔ ایرانی گل بات دی میز اتے واری واری نقد رقم تے منجمد اثاثیاں تیک اپڑن دا مطالبہ کر رہے نیں، ایران وچ کرنسی دی قدر وچ کمی تے مہنگائی نے معاشی دباؤ ہور ودھا دتا اے، پاسداران انقلاب ایران دی معیشت دے اک وਡੇ حصے اتے کنٹرول رکھدی اے۔ انہاں آکھیا کہ ایران وچ کرپٹ تے مذہبی انتہا پسند نظام قائم اے، ایرانی نظام نے لوکاں نوں دہاکیاں توںکیسے کیںکیسے مشکلاں وچ پھسا کے رکھیا اے، معاشی دباؤ دے نال بحری ناکہ بندی وی ایران اتے دباؤ ودھا رہی اے، واشنگٹن دا ایہو دباؤ آخرਕਾਰ ایران نوں موقف بدلن اتے مجبور کر سکدا اے۔