لانگ مارچ یا دھرنا ، تمام جماعتاں نوں اک مؤقف تے لیانا مشکل

مولانا کسی تحریک دا حصہ بݨن توں پہلے اپنی شرائط تے جماعتی مفادات نوں یقینی بݨاؤن گے (تجزیہ: سلمان غنی)

جمعیت علمائے اسلام (ف) دے سربراہ مولانا فضل الرحمن تے اپوزیشن لیڈر محمود خان اچکزئی درمیان متحدہ اپوزیشن بݨاؤن تے اتفاق نوں سیاسی محاذ تے اہم پیش رفت قرار دِتا جا رہا اے۔ دونوں رہنماواں نے حکومتی طرزِ عمل تے پالیسیاں تے تشویش دا اظہار کردے ہوئے کہیا اے کہ موجودہ حالات اپوزیشن دی مشترکہ حکمت عملی دے متقاضی نیں۔ ابتدائی نشست توں بعد اپوزیشن جماعتاں دا مشترکہ پارلیمانی اجلاس تے آل پارٹیز کانفرنس بلاؤن تے وی غور جاری اے۔ اہم سوال ایہہ اے کہ کیہ حکومت مخالف متحدہ اپوزیشن حقیقت وِچ تشکیل پا سکے گی، ایس دی قیادت کون کرے گا تے ایس دی جدوجہد پارلیمان تک محدود رہے گی یا باقاعدہ تحریک دی شکل اختیار کرے گی۔ ایس نال حکومتی حکمت عملی وی اہم ہووے گی۔ موجودہ حکومت دے قیام توں بعد توں متحدہ اپوزیشن دی تشکیل دیاں کوشساں جاری رہیاں نیں، تاہم مولانا فضل الرحمن دے تحریکِ انصاف توں کچھ تحفظات پاروں ایہہ معاملہ اگے نہ ودھ سکیا۔ ہن سیاسی صورتحال تبدیل ہو رہی اے۔ تحریکِ انصاف حکومت خلاف احتجاج دی تیاری کر رہی اے جبکہ کچھ اہم آئینی ترامیماں لئی حکومت نوں وی اپوزیشن دی ضرورت اے، جیہدے پاروں اسلام آباد سیاسی سرگرمیاں دا مرکز بݨیا ہویا اے۔

مولانا فضل الرحمن دے حوالے نال سیاسی حلقیاں دی رائے اے کہ اوہ معاملیاں نوں سوچ سمجھ کے تے جماعتی مفاد نوں سامنے رکھ کے اگے ودھاؤندے نیں۔ حکومت توں ایہناں دے تحفظات دی اک وجہ ایہہ وی بیان کیتی جاندی اے کہ 8 فروری دے انتخابات توں بعد حکومت دی تشکیل دے مرحلے تے ایہناں دے کردار نوں مطلوبہ اہمیت نہیں دِتی گئی۔ ہن مولانا حکومت تے مقتدر حلقیاں دے حوالے نال وی تحفظات رکھدے نیں تے ایسے اپوزیشن اتحاد دے خواہاں دکھائی دیندے نیں جیہدے وِچ ایہناں دا کردار فیصلہ کن ہووے۔ حالیہ ملاقات وِچ تحریکِ انصاف دے رہنماواں دی موجودگی ایس گل دا اشارہ اے کہ پی ٹی آئی وی متحدہ اپوزیشن دی تشکیل وِچ دلچسپی رکھدی اے، تاہم مولانا فضل الرحمن دیاں شرائط ایس اتحاد دی راہ وِچ اہم عامل ہوݨ گیاں۔ پی ٹی آئی مولانا دی سیاسی قوت توں فائدہ چکنا چاہندی اے، لیکن قیادت تے دوجے معاملیاں تے سمجھوتا کرنا ایس لئی اسان نہیں ہووے گا۔ خیبر پختونخوا وِچ انتخابی تعاون تے نشستاں دی ایڈجسٹمنٹ وی آؤندے مذاکرات دا اہم موضوع بݨ سگدی اے۔ موجودہ صورتحال وِچ متحدہ اپوزیشن دا پارلیمانی سطح تے تعاون ممکن دکھائی دیندا اے، تاہم وڈے احتجاج، لانگ مارچ یا دھرنے لئی تمام جماعتاں نوں اک مؤقف تے لیانا مشکل ہووے گا۔ مولانا فضل الرحمن وی کسی ایسی تحریک دا حصہ بݨن توں پہلے اپنی سیاسی شرائط تے جماعتی مفادات نوں یقینی بݨاؤنا چاہن گے۔

حکومت وی مولانا فضل الرحمن دے تحفظات دے باوجود ایہناں نال تعلقات برقرار رکھن دی کوشش کرے گی تے ایہناں نوں مکمل طور تے اپوزیشن دی صف وِچ دیکھنا نہیں چاہے گی۔ مولانا سیاسی ڈیڈلاک دی بجائے مذاکرات تے رابطیاں نوں ترجیح دیندے نیں تے مختلف سیاسی قوّتاں نال ملاقاتاں وی کردے رہندے نیں۔ تحریکِ انصاف لئی وی صورتحال اسان نہیں۔ بانی پی ٹی آئی نوں عدالتی ریلیف ملن توں بعد کارکنان وِچ امید پیدا ہوئی سی، تاہم بعد وِچ علاج لئی ہسپتال منتقلی تے دوبارہ جیل واپسی نال پارٹی وِچ مایوسی ودھی۔ ہن پی ٹی آئی احتجاج لئی دوجیاں اپوزیشن جماعتاں نوں نال ملاؤن دی کوشش کرے گی۔ دوجے پاسے پیپلزپارٹی سیاسی جماعتاں نال رابطے ودھاؤن وِچ دلچسپی رکھدی اے، تاہم موجودہ حکومتی بندوبست توں علیحدگی اختیار کرن دے امکانات گھٹ نیں۔ بالخصوص سندھ دی سیاسی صورتحال تے نویں صوبیاں دے معاملے تے پیپلزپارٹی اپنے مفادات نوں ترجیح دیوے گی۔ یوں متحدہ اپوزیشن دی تشکیل ابھی ابتدائی مرحلے وِچ اے۔ ایس اتحاد دی حقیقی سیاسی اہمیت دا تعین ایس دی قیادت، مشترکہ ایجنڈے تے احتجاج یا پارلیمانی سیاست دے طریقہ کار تے اتفاق توں بعد ہی ہووے گا۔