مکّہ معاہدہ، ترکی وچ اج پہلا اجلاس: سعودی عرب لئی پاکستانی زرعی تے غذائی برآمدات نوں 3 ارب ڈالر تک ودھاؤن اُتے اتفاق: سانجھا اعلامیہ

استنبول وچ ہون والے اجلاس وچ تِنّاں ملکاں دے وزرائے خارجہ و دفاع تے افواج دے چیف آف سٹاف شریک ہون گے، فیلڈ مارشل عاصم منیر تے اسحاق ڈار پہنچ گئے۔ پاک سعودیہ مذاکرات وچ زرعی شعبے لئی اہم پیش رفت، سعودی عرب دی گوشت دی درآمد دگنی کرن وچ دلچسپی، چاول، پھل، سبز چارہ تے زرعی ٹیکنالوجی ترجیحی شعبے قرار۔

استنبول، راولپنڈی پاکستان، ترکیے تے سعودی عرب دے مشترکہ دفاعی معاہدے (مکّہ معاہدہ) دی کمیٹی دا پہلا اجلاس اج ترکیے دے شہر استنبول وچ ہووے گا۔ ترجمان دفتر خارجہ دے مطابق پاکستان، ترکیے تے سعودی عرب دے اعلیٰ حکام سٹریٹجک کمیٹی دے اجلاس وچ شریک ہون گے۔ اجلاس وچ پاکستان دی نمائندگی نائب وزیراعظم تے وزیر خارجہ اسحاق ڈار، وزیر دفاع خواجہ آصف تے فیلڈ مارشل عاصم منیر کرن گے۔

نائب وزیراعظم سینیٹر اسحاق ڈار استنبول پہنچ گئے نیں، جتھے انہاں نے حضرت ابو ایوب انصاری دے مزار اُتے حاضری وی دِتی۔ آئی ایس پی آر دے مطابق فیلڈ مارشل عاصم منیر وی ترکیے دے سرکاری دورے اُتے پہنچ گئے نیں۔ ایس دوران سید عاصم منیر دی ترکیے دی سیاسی تے عسکری قیادت نال اہم ملاقاتاں متوقع نیں۔

غیر ملکی خبررساں ایجنسی دے مطابق ترک وزارتِ خارجہ دے ذرائع نے دَسیا کہ استنبول وچ ہون والے ایس اہم اجلاس وچ تِنّاں ملکاں دے وزرائے خارجہ، وزرائے دفاع تے مسلح افواج دے چیف آف سٹاف شرکت کرن گے۔ اجلاس دے ایجنڈے وچ بین الاقوامی سلامتی دے امور سرِفہرست ہون گے۔ توقع اے کہ گل بات وچ دفاعی صلاحیتاں نوں ودھاؤن، مسلح افواج وچ ہم آہنگی تے دفاعی صنعت وچ مشترکہ پیداوار تے تیاری سمیت تعاون نوں ہور ڈونگھا کرن دے امور زیرِ بحث آون گے۔

دریں اثنا استنبول وچ ہفتہ میلاد النبی ﷺ دے پروگرام نوں خطاب کردیاں ترک صدر رجب طیب اردوان نے آکھیا کہ ترکیے اسلامی دنیا وچ اتحاد مضبوط کرن تے اختلافات گھٹ کرن لئی کم کر رہیا اے۔ انہاں نوں امید اے کہ اوہ مسلمان جنہاں نے صدیوں تک تاریخ بنائی تے دنیا وچ نظم و ضبط قائم کیتا، دوبارہ دیوار دیاں اینٹاں وانگ اکٹھے ہو جان گے تے ان شاء اللہ حق غالب آوے گا۔

ادھر وزیراعظم شہباز شریف نے صدر رجب طیب اردوان، حکومت تے ترک عوام نوں یومِ فتح اُتے مبارکباد دِتی تے آکھیا کہ 30 اگست غازی مصطفیٰ کمال اتاترک دی قیادت وچ تاریخی فتح دی یاد دِلاوندا اے۔ پاکستان ترک عوام دے نال جرأت تے قومی عزم دی قابلِ فخر وراثت نوں خراجِ تحسین پیش کردا اے۔

پاکستان تے ترکیے دے تعلقات دلاں دے رشتے نیں۔ پاک ترک تعلقات صدیواں اُتے محیط سانجھے ایمان، تاریخ تے جدوجہد نال مضبوط ہوئے نیں۔ پاکستان، ترکیے تے سعودی عرب مشترکہ سلامتی تے اجتماعی دفاع لئی متحد نیں۔ مکّہ مشترکہ دفاعی معاہدہ پاک ترک سٹریٹجک شراکت داری دا اظہار اے۔ پاکستان ترکیے دے نال سٹریٹجک شراکت داری ہور مضبوط کرن دے عزم اُتے قائم اے۔ پاک ترک شراکت داری نوں سارے شعبیاں وچ ہور ڈونگھا کیتا جاوے گا۔ پاکستان تے ترکیے دی مشترکہ خوشحالی تے سلامتی ساڈا عزم اے۔ پاک ترک دوستی تے بھائی چارے دا رشتہ نسل در نسل ہور مضبوط ہووے۔

اسلام آباد (نیوز ایجنسیاں) وزیراعظم محمد شہباز شریف دی ذاتی دلچسپی تے سرپرستی وچ پاکستان تے سعودی عرب دے درمیان زرعی تے غذائی تحفظ دے شعبیاں وچ تعاون ودھاؤن دے حوالے نال اہم پیش رفت ہوئی اے۔ دوناں برادر ملکاں نے پاکستانی زرعی تے غذائی مصنوعات دی سعودی عرب نوں برآمدات نوں اگلے دو سالاں دوران 3 ارب امریکی ڈالر تک پہنچاؤن لئی مشترکہ کوششاں تیز کرن اُتے اتفاق کیتا اے۔

سعودی وزیر ماحولیات، پانی تے زراعت انجینئر عبدالرحمٰن اے الفضلی دی قیادت وچ اعلیٰ سطحی سعودی وفد تے وزارت قومی غذائی تحفظ و تحقیق دے درمیان مذاکرات توں بعد مشترکہ اعلامیہ جاری کیتا گیا، جس وچ چاول، سرخ گوشت، پھل، فروٹ کنسنٹریٹس، سبز چارے تے جدید زرعی ٹیکنالوجی نوں باہمی تعاون دے ترجیحی شعبے قرار دِتا گیا۔

سعودی وفد نے اسلام آباد دا دورہ کیتا، جس وچ سعودی وزارت ماحولیات، پانی تے زراعت، جنرل فوڈ سکیورٹی اتھارٹی تے ہور متعلقہ اداریاں دے اعلیٰ حکام شامل سن۔

وزیراعظم محمد شہباز شریف نے سعودی وفد نال ملاقات دوران زرعی تے غذائی شعبیاں وچ تعاون دے امکانات اُتے تفصیلی تبادلہ خیال کیتا۔ پاکستانی وفد دی قیادت وفاقی وزیر برائے قومی غذائی تحفظ و تحقیق رانا تنویر حسین نے کیتی۔

دورے دوران پاکستان سعودی عرب ایگریکلچر اینڈ فوڈ سٹریٹجک پلان اُتے بریفنگ دِتی گئی، جدوں کہ سعودی وفد نے سپیشل انویسٹمنٹ فیسیلیٹیشن کونسل، فوجی فاؤنڈیشن تے پاکستان سعودی عرب ایگری بزنس فورم نال ملاقاتاں وی کیتیاں۔ وفد نے نیشنل ایگریکلچرل ریسرچ سینٹر دا دورہ وی کیتا۔

مشترکہ اعلامیے دے مطابق دوناں ملکاں نے 1947ء توں قائم تاریخی تے برادرانہ تعلقات دا اعادہ کردیاں سعودی ویژن 2030 دے تحت غذائی تحفظ دیاں ترجیحات تے پاکستان دے زرعی تے غذائی برآمدی شعبے وچ موجود ہم آہنگی توں بھرپور فائدہ اٹھاؤن اُتے اتفاق کیتا۔

اعلامیے وچ چاول، سرخ گوشت، پھل تے انہاں دے کنسنٹریٹس، سبز چارے تے پانی دے مؤثر استعمال اُتے مبنی زرعی ٹیکنالوجیز نوں ترجیحی شعبے قرار دِتا گیا۔

پاکستان نے 2025ء وچ سعودی عرب نوں تقریباً اک لاکھ 69 ہزار ٹن چاول برآمد کیتے، جنہاں دی مالیت تقریباً 163 ملین ڈالر رہی۔ سعودی وفد نے اگلے سالاں وچ دوناں ملکاں دے درمیان چاول دی دوطرفہ تجارت ہور ودھاؤن وچ دلچسپی ظاہر کیتی۔

سرخ گوشت دے شعبے وچ وی دوناں فریقین نے پاکستان توں سالانہ تقریباً 30 ہزار ٹن سرخ گوشت دی فراہمی دا جائزہ لیا، جس دی مالیت تقریباً 167 ملین ڈالر بن دی اے۔ سعودی وفد نے پاکستان توں سرخ گوشت دی درآمد نوں بتدریج دگنا کرن وچ دلچسپی دا اظہار کیتا۔

دونوں پاسیاں توں پھلاں تے فروٹ کنسنٹریٹس دیاں برآمدات ودھاؤن دے امکانات اُتے وی غور کیتا گیا، جدوں کہ نجی شعبے دے درمیان کاروباری روابط، میچ میکنگ تے معیار دی سرٹیفکیشن دی باہمی منظوری لئی اقدامات اُتے زور دِتا گیا۔

مشترکہ اعلامیے وچ سبز چارے نوں تجارت وچ وسعت تے طویل المدتی سپلائی پارٹنرشپ قائم کرن لئی اہم تے امید افزا شعبہ قرار دِتا گیا۔ دوناں ملکاں نے بھکر، پنجاب وچ پانی دے مؤثر استعمال اُتے مبنی آبپاشی پروگرام دے پہلے مرحلے دی کامیاب تکمیل دا خیرمقدم کیتا تے چھوٹے کاشتکاراں لئی مجوزہ دوجے مرحلے وچ وی دلچسپی ظاہر کیتی۔

سعودی وفد نے پاکستان نوں انٹرنیشنل ڈیٹس کونسل وچ شمولیت اختیار کرن دی ترغیب وی دِتی، جس دا پاکستان ولوں خیرمقدم کیتا گیا۔ فریقین نے لائیو سٹاک، ایگری فوڈ پراسیسنگ تے چاول دی ویلیو چین وچ پاکستانی نجی شعبے ولوں پیش کیتیاں سرمایہ کاری دیاں تجاویز دا جائزہ لیندیاں تعاون تے رابطہ کاری جاری رکھن اُتے اتفاق کیتا۔

دونوں برادر ملکاں نے اپنی وسیع تر سٹریٹجک شراکت داری دے عزم دا اعادہ کردیاں 19 توں 22 اکتوبر 2026ء نوں ریاض وچ ہون والی 43ویں سعودی ایگریکلچر نمائش وچ شرکت دی دعوت دا خیرمقدم کیتا۔

مشترکہ اعلامیے وچ دورے دے نتیجیاں اُتے اطمینان دا اظہار کردیاں باہمی مفاہمتاں تے تعاون دے منصوبیاں نوں عملی جامہ پہناؤن لئی رابطے تے مشاورت دا سلسلہ جاری رکھن اُتے اتفاق کیتا گیا۔