حوثیاں دا اہم بندرگاہ اُتے قبضہ، تیل دی عالمی سپلائی نوں خطرہ
یمن دے مخا شہر تے جزیرہ زقر اُتے قبضے نال حوثیاں دی باب المندب اُتے گرفت مضبوط، یمنی افواج دی ذباب ول پیش قدمی، 64 سعودی حملے، ایران وچ دھماکے، اردن وچ 10 امریکی طیاریاں نوں نقصان، جہازاں اُتے 10 فیصد ایرانی فریٹ فیس معطل، تیل 107 ڈالر فی بیرل توں وی ودھ گیا۔
صنعا، تہران، واشنگٹن ایران دے اتحادی حوثی جنگجوواں نے جمعرات نوں یمن دے اہم بندرگاہی شہر مخا دا کنٹرول سنبھالن توں بعد بحیرۂ احمر دے ساحل دے نال ہور جنوبی پاسے پیش قدمی کردیاں تزویراتی اہمیت والے جزیرے تک رسائی حاصل کر لئی، جس نال عالمی توانائی دی ترسیل نوں ہور خطرے لاحق ہو گئے نیں۔
یمنی حکومت دے چار فوجی ذرائع دے مطابق حوثیاں نے بحیرۂ احمر دے جنوبی دہانے تے دنیا دی اہم ترین بحری گزرگاہ باب المندب آبنائے اُتے اپنی گرفت ہور مضبوط کر لئی اے۔ ذرائع نے دسیا کہ حوثیاں نے تزویراتی اہمیت والے حنیش جزائر اُتے وی حملے کیتے تے جزیرہ زقر اُتے قبضہ کر لیا اے۔
دوجے پاسے یمنی حکومت دی فوج تے اوہ دے اتحادی بحیرۂ احمر دے ساحل دے نال جنوبی پاسے ذباب ول ودھ رہے نیں، جیہڑا آبنائے دے بالکل نیڑے واقع اے تے اوہدے سامنے پریم جزیرہ اے۔ حکومتی فوجی ذرائع دے مطابق ذباب تے پریم جزیرے دا کنٹرول باب المندب اُتے گرفت حاصل کرن لئی انتہائی اہم اے۔
یمنی حکومت، ایرانی تے علاقائی ذرائع نے رائٹرز نوں دسیا کہ حوثیاں دی ایس ہفتے ساحل دے نال پیش قدمی ایران دے پاسدارانِ انقلاب دی براہِ راست رہنمائی نال ہوئی۔
دوجے پاسے وال سٹریٹ جرنل نے جمعرات نوں امریکی تے مشرقِ وسطیٰ دے حکام دے حوالے نال رپورٹ کیتا کہ ایران نے موجودہ پرزیاں توں بیلسٹک میزائلاں دی پیداوار دوبارہ شروع کر دِتی اے تے زیرِ زمین تنصیبات وچ وی کم جاری اے۔
سعودی عرب نے اپنی تنصیبات اُتے کیتے گئے حملیاں دے جواب وچ یمن دے مختلف علاقیاں اُتے فضائی حملے وی کیتے نیں۔ حوثیاں دے مطابق جمعرات نوں انہاں حملیاں دی تعداد 64 رہی، جدوں کہ سعودی سول ڈیفنس حکام نے جنوب مغربی شہر خمیس مشیط وچ 24 گھنٹیاں دوران چوتھی واری ہنگامی انتباہ جاری کیتا، جتھے حوثی حملے کر رہے سن۔
سعودی قیادت والے اتحاد دے ترجمان کرنل ترکی المالکی نے آکھیا کہ حوثی ملیشیا سعودی تنصیبات تے اہم بنیادی ڈھانچے نوں مسلسل نشانہ بنا رہی اے۔
ایرانی وزارتِ خارجہ دے ترجمان اسماعیل بقائی نے امریکی وزیرِ خارجہ مارکو روبیو دے الزامات مسترد کردیاں آکھیا کہ انصاراللہ یمن دی خودمختار تنظیم اے، جیہڑی اپنے فیصلے آپ کردی اے۔ نہ اوہ کسے توں احکامات لیندی اے تے نہ ہی کسے دی پراکسی اے۔
اگرچہ ٹرمپ دا کہنا اے کہ ایہ جنگ انتخابات توں فوراً بعد ختم ہو جاوے گی، تاہم وال سٹریٹ جرنل دے مطابق نائب صدر جے ڈی وینس تے وزیرِ خارجہ مارکو روبیو سمیت وائٹ ہاؤس دے اعلیٰ مشیراں نے نجی طور اُتے ٹرمپ نوں خبردار کیتا اے کہ ایہ تنازع انہاں دی صدارت دی باقی مدت تک، یعنی جنوری 2029 تک، جاری رہ سکدا اے۔
ادھر امریکی میڈیا دے مطابق اردن دے موافق سلطی ایئربیس اُتے 2 روز پہلاں ہون والے میزائل حملیاں وچ کئی امریکی فوجی طیاریاں نوں نقصان پہنچیا اے۔ اک A-10 تھنڈر بولٹ جنگی طیارہ ایرانی میزائلاں دی زد وچ آیا، جس نال طیارے دا اک پر تباہ ہو گیا۔ تقریباً 8 ایف-15 جنگی طیاریاں نوں وی معمولی نقصان پہنچیا، تاہم مرمت توں بعد انہاں نوں دوبارہ سروس وچ شامل کر لیا گیا۔
پہلاں ای خبر سامنے آئی سی کہ امریکی فوج نے اردن وچ موافق سلطی ایئربیس توں ہیلی کاپٹر منتقل کرن شروع کر دِتے نیں۔
ایرانی میڈیا دے مطابق انہاں وچ اوہ ہیلی کاپٹر وی شامل نیں جیہڑے امریکا خلاف منگل تے بدھ دی درمیانی رات ایران دی جوابی کارروائی وچ تباہ ہوئے سن۔
ایران وچ میناب تے قشم دے نیڑے دھماکیاں دیاں آوازاں سُنائیاں دِتیاں گئیاں نیں۔ آبنائے ہرمز دے ذریعے تیل دی ترسیل بدستور متاثر اے۔ جمعرات نوں جاری ہون والے ابتدائی بحری نگرانی دے اعداد و شمار مطابق بدھ نوں صرف 7 بحری جہاز آبنائے ہرمز توں لنگھے، جیہڑے گزشتہ 10 دناں دی اوسط دا نصف نیں۔
ایران نے امریکی بحری ناکہ بندی دے باعث تیل برآمدات شدید متاثر ہون توں بعد تیل، گیس تے ہور پٹرولیم مصنوعات لے جان والے غیرملکی بحری جہازاں اُتے عائد 10 فیصد فریٹ (مال برداری) فیس عارضی طور اُتے معطل کر دِتی اے۔
ایہ 10 فیصد کمی اضافی محصول اُتے کیتی گئی اے۔ ایس اضافی چارج نال تیل، گیس تے ہور مائع مصنوعات دی نقل و حمل دی لاگت وچ نمایاں اضافہ ہو گیا سی۔ ایرانی حکام ولوں متعلقہ اداریاں نوں ہدایت دِتی گئی اے کہ ایس چارج دی وصولی اوہدوں تک روک دِتی جاوے جدوں تک حکومت انہاں مصنوعات دی فہرست دی منظوری تے اشاعت نہیں کردی، جنہاں اُتے ایہ اضافی فیس لاگو ہووے گی۔
عالمی مارکیٹ وچ برینٹ خام تیل دی قیمت 107 ڈالر فی بیرل تے ڈبلیو ٹی آئی خام تیل دی قیمت 102 ڈالر فی بیرل توں وی ودھ گئی۔
ایرانی وزارتِ دفاع نے آکھیا اے کہ ملک دی دفاعی صنعت مقامی بنیاداں اُتے قائم تے ایرانی نوجواناں دی صلاحیتاں تے علم اُتے مبنی اے، ایس نوں تباہ نہیں کیتا جا سکدا۔ ایہ آئندہ وی پہلے توں ودھ مضبوط، فعال، جدید تے ترقی یافتہ انداز وچ اپنا سفر جاری رکھے گی۔
پاکستان دا موقف
اسلام آباد (ذیشان یوسفزئی) ترجمان دفترِ خارجہ سجاد حیدر خان نے واضح کیتا اے کہ پاکستان تے سعودی عرب دے درمیان دوطرفہ دفاعی تعاون جاری اے، مکہ دفاعی معاہدے وچ توسیع نہیں ہو رہی، جدوں کہ پاکستان دی یمن وچ فوجی کارروائی بارے ہن تک کوئی گل بات نہیں ہو رہی۔
ترجمان دفترِ خارجہ نے بریفنگ دوران اک سوال دے جواب وچ آکھیا کہ مکہ معاہدے بارے وار وار واضح کیتا گیا اے کہ ایہ تِن ملکاں دا دفاعی اتحاد اے، جیہڑے سمجھدے نیں کہ خطے دے استحکام تے سلامتی نوں ڈیٹرنس دے ذریعے محفوظ رکھنا اے۔
ایس اتحاد دا حصہ بنن والے تِن رکن ممالک پاکستان، ترکیہ تے سعودی عرب باقاعدہ ملاقاتاں کر رہے نیں، مختلف سطحاں اُتے مشاورت کر رہے نیں تے رابطے وچ نیں۔ ہن تک مکہ معاہدے دی توسیع ریکارڈ اُتے نہیں اے، کیونکہ پہلاں انہاں نوں اپنی تنظیم نوں مضبوط کرنا ہووے گا۔ بعد وچ ایہ انہاں سارے ملکاں لئی کھلا ہووے گا جیہڑے اک ورگے خیالات تے خطرے دے اک ورگے تصور نوں سمجھدے نیں۔ ایس بارے فیصلہ تِنّے ملکاں نوں بعد وچ کرنا اے۔
ترجمان نے مزید آکھیا کہ سعودی عرب ساڈے دفاعی اتحاد دے نال نال سہ فریقی دفاعی تعاون دے معاہدے دا وی حصہ اے۔ پاکستان وسیع تر خطے وچ امن تے استحکام لئی مذاکرات تے سفارت کاری نوں اگے ودھا رہیا اے تے جاری رکھے گا۔
تِنّاں ملکاں وچ طے پاؤن والے مکہ مشترکہ دفاعی معاہدے دا بنیادی مقصد علاقائی امن تے استحکام نوں مضبوط بنانا اے۔ ایہ معاہدہ تِنّاں ملکاں وچ موجود طویل مدتی تعلقات تے دوطرفہ تعاون دے کئی پہلوواں نوں باقاعدہ تے ہور مضبوط کردا اے۔ معاہدہ خالصتاً دفاعی مقاصد لئی اے۔
اوہناں آکھیا کہ پاکستان تے سعودی عرب دے درمیان دوطرفہ دفاعی تعاون وی جاری اے۔ سعودی عرب وچ پاکستانی فورساں تربیت تے لاجسٹک مقاصد لئی موجود نیں۔ دفاعی معاہدہ اک چھتری دی حیثیت رکھدا اے، ایس دے تحت ہور طریقہ کار طے ہون گے۔ دفاعی معاہدے اُتے عملدرآمد لئی کجھ وقت درکار ہووے گا۔
پاکستان تے سعودی عرب دے دفاعی تعاون دے ہور پہلو جلد سامنے آون گے۔
حوثیاں ولوں سعودی عرب اُتے حملے تے یمن وچ پاکستان دی فوجی کارروائی بارے سوال دے جواب وچ دَسیا گیا کہ ایس وقت ایہ اک فرضی صورتِ حال اے تے پاکستان نے مشترکہ دفاعی معاہدے اُتے دستخط کیتے نیں، جیہڑا اک حقیقت اے۔
پاکستان ایس معاہدے اُتے اپنی شرائط مطابق عمل کرے گا، پر ہن تک ایس قسم دی کوئی بحث نہیں ہو رہی جیہڑی تسی ذکر کر رہے او۔
ترجمان نے مزید دسیا کہ پاکستان یمن وچ امن تے استحکام دا خواہاں اے۔ اسی اس سلسلے وچ ساریاں بین الاقوامی کوششاں دی حمایت جاری رکھاں گے۔ اتھے ساڈا سفارتخانہ بہت پہلاں ہویا کردا سی، پر حالات دی وجہ توں سانوں اوہ بند کرنا پیا۔
اسی سعودی عرب دی خودمختاری، علاقائی سالمیت، سلامتی تے خوشحالی لئی اپنی غیرمتزلزل حمایت دا اعادہ کردے آں۔
افغان طلباء تے کشمیر بارے موقف
افغان طلباء دی واپسی بارے اک سوال دے جواب وچ ترجمان نے آکھیا کہ حکومتِ پاکستان دی ایسی کوئی پالیسی نہیں کہ سارے افغان طلباء نوں کڈھ دِتا جاوے۔ حکومت ولوں سارے افغان طلباء نوں واپس بھیجن دا کوئی فیصلہ نہیں ہویا۔ جنہاں افغان طلباء کول ویزا اے تے اوہ تعلیمی پروگرام وچ رجسٹرڈ نیں، اوہ رہ سکدے نیں۔
ترجمان نے آکھیا کہ بھارت کشمیر دی متنازع حیثیت تبدیل نہیں کر سکدا۔ کشمیر اقوامِ متحدہ دے ایجنڈے اُتے موجود حل طلب مسئلہ اے۔ بھارتی دعویاں تے ہتھکنڈیاں نال کشمیر دی متنازع حیثیت تبدیل نہیں ہو سکدی۔
مقبوضہ کشمیر وچ انسانی حقوق دیاں سنگین خلاف ورزیاں ہو رہیاں نیں۔ یاسین ملک دی صحت دے معاملے اُتے تشویش اے۔ پاکستان یاسین ملک دی غیرقانونی قید دی مذمت کردا اے۔ انہاں دا بیانِ حلفی بھارتی عدالتی نظام دے منہ اُتے طمانچہ اے۔
پاکستان نے انسانی حقوق دیاں عالمی تنظیماں نوں اپیل کیتی اے کہ یاسین ملک دی صحت دی صورتحال دا جائزہ لیا جاوے۔
11 ستمبر دے واقعات دے حوالے نال اوہناں آکھیا کہ نائن الیون نے دنیا تے پاکستان دے حوالے نال صورتحال نوں بدل دِتا۔
