سعودی عرب دی سلامتی پاکستان لئی سرخ لکیر اے، سفارت کاری ترجیح اے
یمن وچ وڈی گنتی وچ زمینی فوج بھیجنا پاکستان لئی تزویراتی طور اُتے مشکل
تجزیہ: سلمان غنی
مسلح افواج دے ترجمان لیفٹیننٹ جنرل احمد شریف چودھری نے مشرقِ وسطیٰ وچ جاری بحران نوں مذاکرات دے ذریعے حل کرن اُتے زور دِتا اے۔ انہاں دا ایہ اعلان وی اہم اے کہ فوجی تصادم دی صورت وچ مکہ دفاعی اتحاد دا اجتماعی دفاعی نظام فعال ہو سکدا اے۔ ایہ مؤقف پاکستان دی حکومتی تے ریاستی پالیسی دی عکاسی کردا اے۔ پاکستان ہمیشہ حرمین شریفین دے تحفظ دے عزم اُتے قائم رہیا اے تے سعودی عرب دی سلامتی نوں مذہبی، دفاعی تے تزویراتی اہمیت دیندا اے۔
فوجی ترجمان دے بیان توں واضح ہوندا اے کہ پاکستان دی پہلی ترجیح سفارت کاری اے، جدکہ دفاعی اقدامات متبادل حکمتِ عملی دے طور اُتے موجود نیں۔ ایس تناظر وچ حوثیاں دے ودھدے حملیاں، سعودی عرب دے اتحادیوں دے ممکنہ ردِعمل تے ایس بحران دے پاکستان دی معیشت اُتے اثرات دا جائزہ لینا ضروری اے۔
حوثیاں ولوں سعودی عرب دے خلاف حملیاں دا مقصد اوہدے اُتے دباؤ ودھانا، یمن وچ اوہدے کردار نوں محدود کرنا تے اوہنوں مذاکرات لئی آمادہ کرنا ہو سکدا اے۔ سعودی عرب دے ہوائی اڈیاں تے تیل دیاں تنصیبات نوں نشانہ بناؤن دیاں کوششاں اوہدی سلامتی تے عالمی ساکھ لئی خطرہ نیں۔ حوثی جنگجو پہاڑی علاقیاں، غاراں تے سرنگاں وچ لُک کے چھوٹے پیمانے اُتے حملے کردے نیں، جس کرکے سعودی عرب دی فضائی برتری دے باوجود انہاں کارروائیاں نوں مکمل طور اُتے روکنا مشکل ہو جاندا اے۔ کجھ ماہرین انہاں حملیاں نوں امریکا، اسرائیل تے ایران دے درمیان وسیع تر کشیدگی دے تناظر وچ وی ویکھدے نیں۔
سعودی عرب دے دفاع وچ پاکستان تے ترکیہ دا ممکنہ کردار اہمیت رکھدا اے۔ انہاں دی معاونت دا بنیادی مقصد سعودی عرب دی سلامتی یقینی بنانا، فضائی حدبندیاں دا تحفظ کرنا تے اہم تنصیبات نوں حملیاں توں بچانا ہو سکدا اے۔ تاہم، ایس دا لازمی مطلب ایہ نہیں کہ دونے ملک یمن وچ حوثیاں دے خلاف براہِ راست جنگ وچ حصہ لین گے۔
ماہراں دے مطابق، یمن وچ وڈی گنتی وچ زمینی فوج بھیجنا پاکستان لئی تزویراتی طور اُتے مشکل ہووے گا، کیوں جو پاکستانی فوج پہلے ہی دہشت گردی تے سرحدی چیلنجز دا سامنا کر رہی اے۔ ترکیہ وی براہِ راست جنگ وچ حصہ لین دی بجائے تکنیکی تے دفاعی معاونت نوں ترجیح دے سکدا اے۔ تاہم، سعودی عرب نوں سنگین خطرہ لاحق ہون اُتے دونے ملک معاہدے دے تحت اپنے دفاعی کردار دا تعین کر سکدے نیں۔
پاکستان نوں سعودی عرب دی سلامتی بارے ایس لئی وی تشویش اے کہ دوناں ملکاں دے معاشی تعلقات ڈونگھے نیں۔
سعودی عرب نے حال ہی وچ پاکستان نوں 3 ارب ڈالر دا مالی پیکیج دِتا تے 5 ارب ڈالر دے ڈپازٹس وچ توسیع کیتی۔ ایس توں علاوہ سعودی عرب وچ کم کرن والے لاکھاں پاکستانیوں دیاں ترسیلاتِ زر ملکی معیشت لئی اہم نیں۔ ایہو وجہ اے کہ پاکستان سعودی عرب دے خلاف جارحیت نوں اپنے معاشی تے قومی مفادات لئی وی تشویش ناک سمجھدا اے۔
پاکستان لئی اک اہم چیلنج ایران نال تعلقات تے علاقائی توازن برقرار رکھنا وی اے۔ اوہ سعودی عرب دی سلامتی یقینی بناؤن دے نال ایران تے سعودی عرب دے درمیان کشیدگی گھٹاؤن تے ثالثی دا کردار ادا کرنا چاہندا اے۔ ایس مقصد لئی ایران نوں حوثیاں اُتے اپنا اثرورسوخ ورتدیاں حملے رکوان وچ کردار ادا کرنا پئے گا۔
موجودہ صورتحال وچ پاکستان لئی ضروری اے کہ اوہ سعودی عرب دے تحفظ بارے اپنے عزم نوں برقرار رکھدیاں سفارت کاری نوں ترجیح دے۔ جے پاکستان مذاکرات دے ذریعے کشیدگی گھٹاؤن وچ کامیاب ہو جاندا اے، تاں مشرقِ وسطیٰ وچ امن قائم کراؤن تے ثالثی کرن وچ اوہدا کردار ہور نمایاں ہو سکدا اے۔
