جنگ دے اثرات: پاکستان، مشرقِ وسطیٰ تے شمالی افریقہ دی معیشت 1.3 فیصد سکڑ سکدی اے: آئی ایم ایف

سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات وچ معاشی مندی دا خطرہ، توانائی دی پیداوار وچ رکاوٹاں نال حالات ہور خراب ہو سکدے نیں

پاکستان وچ غربت ودھ کے 29 فیصد ہو گئی، مہنگائی 8.2 فیصد رہن دا امکان: عالمی بینک، اصلاحات تیز کرن اُتے زور

اسلام آباد، دبئی عالمی مالیاتی فنڈ (آئی ایم ایف) نے جمعرات دے روز ایران جنگ دی وجہ نال ایس سال پاکستان، مشرقِ وسطیٰ تے شمالی افریقہ دی معاشی پیداوار وچ 1.3 فیصد دی وڈی کمی دی پیش گوئی کیتی اے، جس توں بعد 2027 وچ 6.6 فیصد معاشی ترقی دی توقع اے۔ تاہم ادارے نے خبردار کیتا اے کہ توانائی دی پیداوار وچ ہور رکاوٹاں معاشی صورتحال نوں ہور خراب کر سکدیاں نیں۔

آئی ایم ایف دا کہنا اے کہ توانائی دی پیداوار، جہاز رانی، سیاحت، تجارت تے کاروباری اعتماد اُتے جنگ دے اثرات دی وجہ نال ایس خطے دی معاشی پیداوار وچ 1.3 فیصد کمی دا امکان اے۔

2027 وچ معاشی ترقی دی رفتار تیز ہووے گی، پر انہاں معیشتاں دی پیداوار عام طور اُتے جنگ توں پہلاں لائے گئے اندازیاں توں گھٹ رہن دا امکان اے۔

آئی ایم ایف نے دبئی وچ جاری کیتی اپنی علاقائی رپورٹ وچ آکھیا کہ ایران دے خلاف امریکہ تے اسرائیل دی قیادت وچ ہون والی جنگ دے اثرات نمایاں ضرور نیں، پر سارے ملکاں اُتے اکّو جیہا اثر نہیں پیا۔ توانائی دی پیداوار تے جہاز رانی وچ رکاوٹاں نال براہِ راست متاثر ہون والے تیل برآمد کرن والے ملکاں نوں زیادہ نقصان پہنچیا اے، جدکہ تیل درآمد کرن والے ملک نسبتاً مستحکم رہے نیں۔

آئی ایم ایف دے مشرقِ وسطیٰ تے وسطی ایشیا دے ڈائریکٹر جہاد ازور نے پریس کانفرنس دوران آکھیا کہ معاشی پیداوار وچ ایہہ شدید کمی بنیادی طور اُتے اوہناں معیشتاں وچ ویکھی جا رہی اے، جیہڑیاں تنازعے توں سب توں زیادہ براہِ راست متاثر ہوئیاں نیں۔

اُنہاں مزید آکھیا کہ خلیج دے کئی تیل برآمد کرن والے ملکاں دے ایس سال معاشی مندی دا شکار ہون دی توقع اے۔

آئی ایم ایف دے علاقائی جائزے مطابق خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دیاں معیشتاں وچ 2026 دوران کمی متوقع اے، جدکہ عمان ایس توں مستثنیٰ اے۔ بحرین، کویت، قطر تے جی سی سی دے غیر رکن ملک عراق دی مجموعی ملکی پیداوار (جی ڈی پی) وچ دوہرے ہندسے دی کمی دی پیش گوئی کیتی گئی اے۔

آئی ایم ایف نے رپورٹ وچ آکھیا کہ توانائی دی تجارت وچ رکاوٹاں نال نسبتاً گھٹ متاثر ہون دے باوجود سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات بارے وی ہُن ایہہ پیش گوئی کیتی گئی اے کہ اوہ 2026 وچ معاشی مندی دا سامنا کر سکدے نیں۔

رپورٹ مطابق بنیادی اندازہ ایہہ اے کہ تنازعہ 2027 دے شروع وچ گھٹ ہو جائے گا تے سال دوران تجارت ہولی ہولی معمول اُتے آ جائے گی۔ تاہم معاشی صورتحال ہُن وی غیر معمولی غیر یقینی دا شکار اے۔

جہاد ازور نے آکھیا کہ جنگ دا لمبا عرصہ جاری رہنا معیشت لئی بنیادی خطرہ اے۔

آئی ایم ایف نے آکھیا کہ جے سرمایہ کار مصنوعی ذہانت (اے آئی) توں حاصل ہون والے پیداواری فائدیاں بارے اپنے اندازے بدل لیندے نیں تے مہنگائی تے مالیاتی حالات بارے خدشیاں دے باعث شرحِ سود ہور ودھدی اے، تاں بیرونی مالیاتی حالات وی سخت ہو سکدے نیں۔

آئی ایم ایف مطابق تیل درآمد کرن والے ملکاں وچ مقامی طلب نوں بیرونِ ملک رہن والے لوکاں ولوں بھیجی گئی رقم، سیاحت توں حاصل ہون والی آمدن، سازگار مالیاتی حالات تے فوری حکومتی اقدامات سہارا دے رہے نیں۔ ایہہ اقدامات صارفین نوں ودھدیاں قیمتیں دے اثرات توں بچاؤن وچ مدد کردے نیں۔

آئی ایم ایف دا کہنا اے کہ قفقاز تے وسطی ایشیا وچ معاشی ترقی ہور پائیدار رفتار ول ودھ رہی اے۔ اندازہ اے کہ 2026 وچ معاشی پیداوار 5.2 فیصد تے 2027 وچ 5 فیصد ودھے گی۔

آئی ایم ایف نے گزشتہ ہفتے دے سالانہ اجلاس دے اہم پیغام نوں دہراتے ہوئے پالیسی سازاں اُتے زور دِتا کہ اوہ قیمتیں مستحکم رکھن، مالیاتی پائیداری یقینی بناؤن، مرکزی بینک دی خودمختاری برقرار رکھن، پیداواری صلاحیت ودھاؤن تے روزگار دے موقعے پیدا کرن لئی بنیادی اصلاحات نوں ترجیح دین۔

عالمی بینک ولوں پاکستان دی معیشت بارے رپورٹ

دریں اثنا، عالمی بینک نے پاکستان دی معیشت وچ تیز رفتار ترقی لئی سالانہ 6.2 توں 6.9 فیصد معاشی شرحِ نمو حاصل کرن تے بنیادی ڈھانچے وچ اصلاحات تیز کرن اُتے زور دِتا اے، جدکہ مہنگائی دی شرح 8.2 فیصد رہن دی پیش گوئی کیتی اے۔

عالمی بینک دی تازہ رپورٹ ’’اٹیننگ اسکیپ ویلاسٹی‘‘ مطابق جے پاکستان نجی سرمایہ کاری ودھاؤن، اداریاں نوں مضبوط کرن تے پیداواری صلاحیت بہتر بناؤن لئی مؤثر اصلاحات کردا اے، تاں 2050 تک فی کس آمدن تین گنا ہو سکدی اے تے ملک ویتنام دی موجودہ آمدن دی سطح تک پہنچ سکدا اے۔

رپورٹ مطابق مالی سال 2026 وچ پاکستان دی حقیقی معاشی ترقی دی شرح 3.7 فیصد رہی، جیہڑی گزشتہ مالی سال 3.2 فیصد سی۔ ٹیکس وصولیاں وچ اضافے تے اخراجات اُتے قابو پاؤن دی وجہ نال جی ڈی پی دے 2.9 فیصد دے برابر بنیادی مالیاتی سرپلس وی ریکارڈ کیتا گیا، جدکہ ترسیلاتِ زر وچ اضافے نال زرمبادلہ دے ذخیرے بحال کرن وچ مدد ملی۔

عالمی بینک دا کہنا اے کہ معاشی استحکام بہتر ہون دے باوجود پاکستانی شہریاں دی فی کس حقیقی آمدن وچ اضافے دی شرح تقریباً 1.6 فیصد اے، جیہڑی تیز رفتار ترقی لئی ہور اصلاحات دی ضرورت ظاہر کردی اے۔

پاکستان وچ عالمی بینک دی کنٹری ڈائریکٹر بولورما امگابازار مطابق پاکستان نے معاشی استحکام بحال کرن وچ حقیقی پیش رفت کیتی اے تے عالمی منڈیاں نے وی ایس پیش رفت دا نوٹس لیا اے۔ تاہم فی کس آمدن وچ سست رفتار اضافے دی وجہ نال تیز ترقی لئی فوری اصلاحات ضروری نیں۔

رپورٹ وچ کاروباری ماحول بہتر بناؤن، ٹیکس نظام وچ اصلاحات، مالی وسائل تک رسائی آسان کرن تے معیشت وچ ریاست دے کردار نوں محدود کرن دی سفارش کیتی گئی اے۔

عالمی بینک مطابق بجلی دے نرخاں وچ بروقت ردوبدل، قومی ٹیرف پالیسی دے تحت تجارتی رکاوٹاں گھٹاؤن تے پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائنز دی نجکاری ورگے اقدامات پہلے توں جاری اصلاحات دا حصہ نیں۔

رپورٹ مطابق توانائی دیاں سبسڈیاں مالی سال 2025 وچ جی ڈی پی دے 1.1 فیصد توں گھٹ کے مالی سال 2026 وچ 0.8 فیصد رہ گئیاں۔ نجی شعبے دی قیادت وچ پائیدار ترقی لئی مربوط منصوبہ بندی تے اصلاحات اُتے مسلسل عمل درآمد ضروری اے۔

پاکستان وچ غربت تے روزگار دے مسئلے

عالمی بینک دی پاکستان ڈویلپمنٹ اپڈیٹ وچ انکشاف کیتا گیا اے کہ پاکستان وچ ہر سال 36 لاکھ لوکاں نوں روزگار دی لوڑ ہوندی اے، پر روزگار دے موقعے لوکاں دیاں صلاحیتاں تے قابلیت دے مطابق نہیں نیں۔

رپورٹ مطابق تقریباً ہر چھ وچوں اک شخص روزگار توں محروم اے۔ 2018 توں بعد پیدا ہون والیاں اک کروڑ 77 لاکھ نوکریاں دی اکثریت گھٹ تنخواہ تے گھٹ پیداواری صلاحیت والے شعبیاں وچ اے۔

رپورٹ وچ تشویش ظاہر کیتی گئی اے کہ پاکستان وچ غربت دی شرح 2018-19 وچ 22 فیصد توں ودھ کے 2024-25 وچ 29 فیصد ہو گئی اے۔

عالمی بینک مطابق معاشی استحکام وچ بہتری دے باوجود نوجوان گھٹ معیار والے روزگار نال وابستہ ہون اُتے مجبور نیں، جس نال ملک وچ بہتر روزگار پیدا کرن تے آمدن ودھاؤن لئی اصلاحات دی اہمیت ہور ودھ جاندی اے۔