مکہ دفاعی معاہدہ، شریک ملکاں نوں آپسی مفادات دے تحفظ دا یقین
معاہدے نال سعودی عرب، پاکستان تے ترکیہ دیاں دفاعی صنعتاں ہور ڈونگھے طریقے نال آپس وچ جڑ جان گیاں۔
(تجزیہ: سلمان غنی)
مکہ دفاعی معاہدے دی ترکیہ دی پارلیمنٹ ولوں توثیق دا عمل ترک عوام دی اپنی سلامتی دے نال امت نال وابستگی تے مشرقِ وسطیٰ وچ طاقت دے توازن دی اک اہم تبدیلی دا اشارہ اے۔ ایہہ ظاہر کردا اے کہ تیناں شریک ملکاں دے عوام ایس دفاعی اتحاد نوں مستقبل دیاں ضرورتاں دے مطابق سمجھدے ہوئے اکٹھے چلن تے آپسی مفادات یقینی بناؤن اُتے یقین رکھدے نیں۔
اوہ سمجھدے نیں کہ دنیا دی دوڑ وچ اگے ودھن تے اپنی پہچان منوان لئی ہر طرح دے خدشیاں تے خطریاں دا مل کے مقابلہ کرنا ضروری اے۔ ایہو عمل امت دے اتحاد تے یکجہتی دا مظہر بن سکدا اے۔
ترکیہ ولوں ایس معاہدے نوں صرف کاغذی معاہدے دی بجائے فعال فوجی اتحاد وچ تبدیل کر دتا گیا اے۔ ایہہ مشرقِ وسطیٰ وچ طاقت دے توازن دی اک اہم تبدیلی دا اشارہ اے تے ظاہر کردا اے کہ ایس معاہدے نوں قانونی تے عملی طور اُتے استحکام حاصل ہو چکیا اے۔
پاکستان ولوں بنیادی طور اُتے مثبت تے فعال رویہ اپنایا گیا۔ پاکستان دی پارلیمنٹ دے ارکان تے کابینہ نے ایس معاہدے نوں تاریخی قرار دتا۔ سعودی عرب دی زیادہ تر توجہ ایس گل اُتے ہووے گی کہ ترکیہ دی توثیق نال اُسے کیہڑا ٹھوس تحفظ حاصل ہو سکدا اے۔
سعودی عرب، پاکستان تے ترکیہ ولوں مشترکہ طور اُتے ایہہ واضح کیتا جا چکیا اے کہ فوجی دستیاں تے صلاحیتاں دی فراہمی دے انتظامات نوں بہتر بنایا جائے گا، تاں جو تیناں وچوں کسے اک ملک اُتے جارحیت دی صورت وچ ردعمل دی صلاحیت ودھائی جا سکے۔
دفاعی معاہدے دے عملی تقاضیاں دی گل کریے تاں فوجی دستیاں دی تعیناتی دیاں کوششاں شروع ہو چکیاں نیں۔ ترکیہ دی پارلیمنٹ ولوں توثیق توں بعد ایس پاسے وی جلد پیش رفت ممکن اے۔ ترکیہ دے وزیر خارجہ نے واضح کیتا اے کہ فوجی دستیاں دی تعیناتی دفاعی نوعیت دی ہووے گی تے یمن وچ براہِ راست مداخلت نہیں کیتی جائے گی۔
ویسے وی معاہدے دی توثیق دا مطلب ایہہ نہیں کہ فوج خودبخود بھیج دتی جائے گی۔ ترکیہ دے آئین دے مطابق بیرونِ ملک فوج بھیجن لئی صدر نوں پارلیمنٹ توں وکھری اجازت لین دی لوڑ ہوندی اے۔ ترکیہ ولوں ہن تک فوج بھیجن دا مینڈیٹ منظور نہیں کیتا گیا۔
بہت سارے ماہرین ایس معاہدے نوں طویل المدتی فوجی مداخلت دی بجائے دفاعی صنعت دے تعاون تے سٹریٹجک خودمختاری دے طور اُتے ویکھ رہے نیں۔ انہاں دے خیال وچ ایس معاہدے نال تیناں ملکاں دیاں دفاعی صنعتاں ہور ڈونگھے طریقے نال آپس وچ جڑ جان گیاں۔
کجھ ماہرین ایس معاہدے نوں امریکی سلامتی دی ضمانت دی کمی پوری کرن دی کوشش دے طور اُتے ویکھدے نیں۔ ایس وچ نیٹو دے آرٹیکل 5 ورگیاں شقّاں وی موجود نیں، پر ماہرین دا خیال اے کہ ایس نوں فوری طور اُتے اسلامی دفاعی اتحاد نہیں سمجھنا چاہیدا۔
ایس معاہدے دی حقیقی طاقت دا انحصار ایس گل اُتے ہووے گا کہ مشترکہ کمانڈ، فوری ردعمل دی صلاحیت تے واضح ذمہ واریاں نوں عملی شکل دتی جا سکدی اے یا نہیں۔
دوجے پاسے کجھ ماہرین دا خیال اے کہ ہن وی ایس معاہدے دے نفاذ وچ کئی رکاوٹاں موجود نیں۔ حوثیاں دے سعودی عرب اُتے حملیاں توں بعد موجودہ صورتحال دی بنیاد اُتے ایہہ آکھیا جا سکدا اے کہ معاہدہ خودکار طور اُتے متحرک نہیں ہوندا۔ مداخلت کرنی اے یا نہیں، ایہہ ہر ملک دی سیاسی مرضی اُتے منحصر ہووے گا۔
تیناں ملکاں دے مفادات صرف جزوی طور اُتے اک دوجے نال میل کھاندے نیں، مکمل طور اُتے اک ورگے نہیں۔
