ویاہ

پھلورا عینی سٹیل

اِک وار موٹا تازہ چُوہا برسات وچ گھِر گیا۔ اوہ اپنی کھڈ توں بہت دور سی اس لئی اوہ جتھے سی اوتھے ہی کُھڈ کڈھن لگ پیا۔ اس سہانی کھڈ وچ اوہ سکے تھاں بیٹھا رہیا جد کہ باہر واچھڑ پے رہی سی تے چکڑ ہویا پیا سی۔
کُھڈ پٹن ویلے اوس نوں اِک سکی جڑھ لبھ پئی جس نُوں بالیا جا سکدا سی۔ کیوں جو چُوہا کُرسی سی اس لئی اوس نے ایہہ جڑھ سنبھال لئی تاں کہ بعد وچ اوہ اوس نوں گھر لجا سکے۔ مینہہ رکن تے چُوہا مُونہہ وچ جڑھ لے کے تر پیا۔ اوہ چکڑ وچ راہ بناؤندا بڑی نزاکت نال جا رہیا سی۔ راہ وچ اوس نے اِک غریب آدمی نوں اگ بالدے دیکھیا۔ اگ بل نہیں سی رہی۔ اوس دے دوالی نیانے جھرمٹ پائی بھکھے بھانے رو رہے سن۔
چُوہا بڑا حیران ہویا۔ دیالو تے اُتسک ہون کرکے کہن لگا، ’ایہہ کہیاں بھیانک آوازاں ہن؟ آخر ماجرہ کیہ ہے؟’
آدمی نے جواب دتا، ’نیانے بھکھے ہن۔ اوہ روٹی لئی وِلک رہے ہن۔ لکڑاں گلیاں ہون دی وجہ نال بَل نہیں رہیاں ایس طرحاں میں روٹی کیویں پکاواں؟’
’جے ایہی مصیبت ہے تاں شاید میں تیری مدد کر سکاں۔‘ بھلے چُوہے نے کہیا، ’تسیں آہ سُکی جڑھ لے لؤ، مینوں امید ہے اگ ضرور بل جاوے گی۔‘ غریب آدمی نے جڑھ لے کے ہزاراں وار چُوہے دا شکریہ ادا کیتا۔ بدلے وچ اوس نے چُوہے نوں گُنھے آٹے دا اِک پیڑا دے دتا۔ ایہہ چُوہے دا انعام سی۔ اوس دی دیالتا تے کُھلدلی لئی۔
’چوہے نے سوچیا میں کنِا خوش قسمت ہاں،’ اوہ انعام لے کے ٹپوسیاں ماردا جا رہیا سی، ’تے چالاک وی ہاں کہ اجیہا سودا کیتا۔ پیڑا میرے لئی پنج دِناں دی خوراک ہے، اس سکی سڑی جڑھ بدلے۔ واہ واہ کہیا تیز دماغ پایا ہے میں۔‘
اپنا انعام ہک نال لائی ٹپدا اوہ کمہیار دے ویڑھے پہنچ گیا۔ کمہیار چک کھڑا کرکے اپنے تن بچیاں نوں دِلاسہ دے رہیا سی۔ بچیاں نے رو رو کے اسمان سر تے چکیا ہویا سی۔
کنّاں تے ہتھ رکھ کے چُوہا بولیا، ’او ربا ایہہ کہیا رولا ہے؟ کوئی مینوں دسے کہ کیہ ہو رہیا ہے؟’
کمہیار نے اداس ہوندیاں دسیا کہ، ’بچے بھکھے ہن۔ اوہناں دی ماں بازار نوں آٹا لین گئی ہوئی ہے، گھر وچ آٹا ہے نہیں۔ ایہناں دے رولے کرکے میں نہ کم کر سکدا ہاں تے نہ ہی آرام کر سکدا ہاں۔‘
’بس ایہی گل ہے!’، کھڑپینچ چُوہا بولیا، ’تاں تے میں تہاڈی مدد کر سکدا ہاں۔ آہ آٹا لے، روٹی بنا تے اس نال نیانیاں دا رونا وی بند ہو جاوے گا۔‘
کمہیار دھن دھن ہو گیا۔ اوس نے چُوہے دی دیالتا دا شکریہ ادا کیتا۔ اوس نے اپنے مٹی دے برتناں وچوں اِک ودِھیا پکی ہوئی توڑی چُوہے نوں تیہ طور دتی۔
چُوہا خوشی مارے پاگل ہو گیا۔ پر توڑی بھاری ہون کارن اس لئی سنبھالنی اوکھی سی۔ کافی مشقت بعد اوہ اس نوں اپنے سر تے چنگی طرحاں نال سنبھال سکیا۔ اوہ چالو چال راہے راہ جا رہیا سی۔ اوہ سارا سفر اپنے آپ نوں شاباش دیندا رہیا ’کنا خوش قسمت ہاں میں تے چست چلاک وی۔ مڈھی دا آٹا لیا، آٹے وٹے توڑی لئی۔ کنا ودِھیا سودا رہیا۔ تُردا تُردا اوہ اوتھے اپڑیا جتھے واگی اپنے ڈنگر چار رہے سن۔ اوہناں وچوں اِک اپنے مجّھ دا دُدھ چھتر وچ چو رہیا سی۔
’چھی! چھی! چھی!’، صاف ستھرا چُوہا پریشان ہو گیا، ’کنی بھیڑی گل ہے۔ کیہ تینوں بھانڈا نہیں لبھا؟’
’سانوں تاں ایہی بھانڈا لبھا ہے،’ واگی نے کہیا، اوس نوں نہیں سی پتہ کہ چُوہا کیوں ٹنگ اڑا رہیا سی۔
’جے ایہی گل ہے، تاں آہ لے توڑی، مینوں گندے کم پسند نہیں۔‘
واگی نے تُرنت توڑی لے کے دُدھ اوس وِچ چوء لیا۔ توڑی دُدّھ دی بھر گئی۔ واگی نے چُوہے نوں کہیا لے توں توڑی بدلے دُدھ پی لے۔
چُوہا بھلا تاں سی پر چلاک وی۔ ایس لئی کہن لگا، ’نہیں نہیں دوست اجیہا نہیں ہو سکدا۔ کیہ میں توڑی بھری دودھ دی پی سکدا ہاں؟

میں اس نوں سنبھال وی نہیں سکدا۔ فیر میں ماڑا سودا وی نہیں کردا۔ اس لئی توں مینوں اِک مجھ دے دے جیہڑی دودھ دیندی ہووے۔‘ واگی نوں غصہ آ گیا، ’کیہ بکواس ہے، توڑی بدلے مجھ! کدے کسے نے اینی قیمت دی گل سنی ہے؟ تے توں مَجھ لے کے کریں گا کیہ؟ توڑی تاں تیتھوں سنبھالی نہیں جاندی۔‘
ایہہ سُن کے چُوہا آکڑ کے کھڑا ہو گیا۔ بھاویں اوس نوں اپنے قد بارے کوئی بھلیکھا نہیں سی۔ اوس نے موڑواں جواب دتا، ’مَجھ نوں کیویں سنبھالنا ایہہ میرا کم ہے، تیرا نہیں۔ توں صرف مجھ میرے حوالے کر بس۔‘
واگی نے وی سواد لین لئی مَجھ دا رسا کھولیا تے چُوہے دی پوچھ نوں بنھن لگا۔
چُوہا بولیا، ’نہیں نہیں پوچھ نوں نہیں۔ جے ڈنگر نے کھچ پائی میری تاں پُوچھ ٹُٹ جاوے گی۔ ایس لئی رسّا میرے گل دوالے بنھ۔‘ ہسدیاں تے ہور وی سواد لیندیاں واگی نے مَجھ دا رسّا چُوہے دے گل نال بنھ دتا۔ چُوہا الوداع کہہ اپنے مال نال گھر ول تر پیا۔ جیوں ہی رسا سدھا ہویا کھچ پینی ہی سی۔ مجھ نے جدوں تک گھاہ چر نہی لیا اپنا مُونہہ تے نہیں چکیا۔ فیر اوہ مرضی نال جِدھر مُونہہ چکیا سی اودھر ہی چل پئی۔ کتے گھڑیسیا نہ جاوے چُوہا اپنے آپ ہی مگرے تر پیا، ٹپوسیاں ماردا۔
اوہ اینا ہنکاریا گیا کہ اصلیت قبولن نوں تیار نہیں سی۔ جان بجھ کے واگیاں ول مُونہہ کرکے کہن لگا، ’الوداع مترو! میں اس راہ ول دی گھر جا رہیا ہاں۔ رستہ کجھ لمبا ہے پر کوئی نہیں چھاں دار بہت ہے۔‘
جدوں واگیاں نے اوچا ٹھہاکا ماریا اوس نے دھیان نہیں دتا تے ہور وی آکڑ کے چھالاں مارن لگا۔
اوس نے اپنے آپ نال ترک کیتا، ’جے مَجھ رکھنی ہے تاں اوس نوں چراؤنا وی تاں پوے گا۔ جے ڈنگر چنگا گھاہ چرے گا تاں ہی اوہ چنگا دودھ وی دیوے گا۔ میرے کول ویلھا سماں وی کافی ہے۔
اِنج اوہ سارا دن مَجھ مگر ٹپوسیاں ماردا رہیا۔ شام تک اوہ اینا تھک گیا کہ مرن کنارے پہنچ گیا۔ اوس نے سکھ دا ساہ لیا جدوں مجھ رج کے اِک رُکھ تھلے جگالی کرن لئی بیٹھ گئی۔ اودوں ہی کولوں دی اِک برات لنگھی۔ لاڑا تے ہور براتی ڈولی اتھے چھڈ کے اگلے پنڈ گئے ہوئے سن۔ کہاراں نے چھاں دیکھ کے ڈولی اتار دتی تے کھان پین دی تیاری کرن لگے۔
’کنی وڈی کمینگی ہے!’ اِک کہار نے گِلہ کیتا۔ شان و شوکت دا ویاہ پر کھان لئی برکی بھر چاؤل! ماس دی اِک وی بوٹی نہیں۔۔ نہ مٹھا نہ لونکا۔ کنجوساں نوں پتہ لگ جائے جے اسیں لاڑی نوں ٹوئے وچ دھکہ دے دئیے۔‘
کہار نوں مصیبت چوں کڈھن دا راہ سوچ کے چُوہا کدیا، ’بڑی شرم ناک گل ہے۔ مینوں تہاڈے نال ہمدردی ہے۔ ایوں کرو ایہہ مَجھ لوو۔ اوس نوں مار کے رن پکا لؤ۔‘
’تیری مَجھ کتھوں آ گئی!’ کہاراں نے بے وشواسی دکھاؤندیاں کہیا، ’کیہ بکواس ہے، کسے نے اج تک سنیاں ہے کے چُوہے مجھاں دے مالک ہوندے ہن؟’
’کدے نہیں سُنیا، میں من دا ہاں،’ چُوہا مان نال کہن لگا، ’پر آپ دیکھ لؤ، میں مَجھ دا رسّا پھڑیا ہویا ہے کہ نہیں؟’
ودھیرے بھکھے کہار نے کہیا، ’رسّے نوں مارو گولی! مالک کوئی ہووے مینوں تاں کھان لئی ماس چاہیدا ہے۔
اوس توں بعد کہاراں نے مَجھ نوں وڈھیا، اوس دا ماس رِدھا تے سواد نال کھاہدا۔ باقی دا بے دھیانے چُوہے اگے سٹ کے کہیا، ’آہ تیرے لئی۔‘
چُوہا طیش وچ آ کے کہن لگا، ’میں کوئی ونڈ دا بھانڈا نہیں جس وچ رہند کھوہند سٹ دیوگے۔ تسیں ایہہ سوچ وی کیویں لیا کہ میں بالٹیاں بھر بھر دُدھ دیندی مَجھ نوں تہانوں دے دیواں گا؟ میں سارا دن اوس نوں چاردا رہیا صرف ایہناں دو چوّلاں بدلے؟

میں جڑھ بدلے روٹی لے لئی، روٹی بدلے توڑی لے لئی تے توڑی بدلے مَجھ خریدی۔ ہُن میں مَجھ بدلے لاڑی لواں گا۔ لاڑی تے صرف لاڑی ہور کجھ نہیں۔
کھان پین توں بعد کہاراں نوں سمجھ آئی کہ اوہ کیہ کر بیٹھے سن۔ دُدھ دین والی مَجھ نوں مارن دے کیہ نتیجے ہو سکدے سن ایہہ سوچ کے ہی اوہ ٹھٹھمبر گئے۔ آخر اوہ اس نتیجے تے پہنچے کہ جنی چھیتی ہو سکے اوتھوں بھج جانا چاہیدا ہے۔ سو لاڑی نوں پالکی وچ ہی چھڈ کے اوہ وکھ وکھ دِشاواں وچ سر تے پیر رکھ کے جِدھر راہ لبھا اودھر دوڑ گئے۔
ہُن پالکی دا مالک چُوہا سی اوس لئی اوہ اگانہہ ودھیا۔ اوس نے پردہ ہٹا کے لاڑی نوں بڑی حلیمی نال ہیٹھاں اُترن لئی کہیا لاڑی وچاری نوں سمجھ نہیں سی آ رہیا کہ اوہ ہسے جاں روئے۔ پر سنسان جنگل وچ اکلے دُکھی ہون نالوں کسے دا ساتھ تاں سی بھاویں اوہ چُوہا ہی ہووے۔ اوس نے چُوہے دا آکھا من لیا تے چُوہے دے مگر مگر اوس دی کُھڈ ول نُوں تُر پئی۔ چُوہا لاڑی نال ٹپوسیاں ماردا تر رہیا سی۔ لاڑی گہنیاں نال لدی ہوئی سی جیویں کسے راجے دی دھی ہووے۔ چُوہا اپنے آپ وچ چوڑا ہو رہیا سی، ’میں وی کمال ہاں، میں کیہو جیہا سودا کیتا ہے؟’
دونوں کُھڈ کول پہنچ گئے۔ چُوہے نے اگانہہ ہو کے بڑے آدر نال کہیا، ’تہاڈا میرے گھر وچ سواگت ہے۔ تسیں گھر وچ پَیر پاوو۔ جو اجازت دیؤ تاں میں اگانہہ ہو جاندا ہاں کیوں جو اندر ہنیرا ہے۔ میں تہاڈی اگوانی کراں گا۔‘
ایہہ کہہ کے چُوہا کُھڈ وچ جا وڑیا پر ایہہ دیکھ کے کہ لاڑی مگر نہیں آ رہی اوس نے کُھڈ وچوں مُونہہ باہر کڈھیا تے پچھے نہ آؤن دا کارن جانن لئی کہیا، ’تسیں اندر کیوں نہیں آ رہے؟ تہانوں پتہ ہے کہ خوند دی اجازت نہ مننا بہت وڈا گناہ ہے؟’
لاڑی نے ہسدیاں کہیا،’خاوند جی میں اپنے آپ نوں کُھڈ مطابق سنگیڑ نہیں سکدی۔‘
چُوہا سوچیں پے گیا تے فیر کہن لگا، ’تیرے کہن وچ سچائی ہے۔ توں اصل وچ زیادہ ہی وڈی ہو گئی ہیں۔ مینوں لگدا ہے کہ مینوں تیرے لئی ہور کُلی بناؤنی پوے گی۔ اج دی رات توں اس بیری دے رُکھ ہیٹھ آرام کر سکدی ہیں۔
لاڑی نے اُداس تے رو ن ہاکی ہو کے کہیا، ’پر مینوں حدوں ودھ بُھکھ لگی ہوئی ہے۔‘
’پیاری، لگدا اج ہر کوئی بُھکھا پِھردا اے!’ چُوہے نے کھجھ کے کہیا، ’پر کوئی نہ اوس دا بندوبست وی ہو جاوے گا۔‘
ایہہ کہہ کے چُوہا کُھڈ وچ جا وڑیا تے چھیتی ہی کجھ باجرے دے دانے تے سُکے مٹر لے آیا تے مان نال کہن لگا، ’ایہہ بہت ودھیا کھانا ہے۔‘
لاڑی ڈُسکدی کہن لگی، ’میں ایہہ نہیں کھا سکدی۔ ایہہ تاں بُرکی وی نہیں۔ مینوں چول، روٹی، مٹھا، آنڈے تے مٹھا کھانا چاہیدا ہے۔ ایہناں کھانیاں توں بغیر میں تاں مر جاواں گی۔
چُوہا غصے وچ بھڑک پیا، ’ایہہ ووہٹی وی کیہ مصیبت ہے؟ توں جنگلی بیر کیوں نہیں کھا لیندی؟’
’میں جنگلی بیراں نال گزارا نہیں کر سکدی،’ روندی لاڑی کہن لگی، ’بیر تاں کچے ہن، میں ایہناں نوں کیویں کھا سکدی ہاں؟ نالے کنڈیاں وچ اوہناں نوں توڑیا وی تاں نہیں جا سکدا۔
’بکواس’، چُوہا چیکیا، ’کچے جاں پکے اج تاں تینوں ایہی کھانے پین گے۔ کل نوں ٹوکری بھر کے شہر بیچ آویں تے پیسے وٹ کے مٹھیائیاں تے آنڈے جو مرضی خرید لئیں۔‘
اگلی سویر چُوہا بیری تے جا چڑھیا اوہ سِکھر تے پہنچ کے بیر لاڑی دی جھولی وچ سٹدا گیا۔ کیوں جو بیر کچے سن۔ اس لئی اوہ شہر جا کے ہوکا دین لگی۔

ایہہ کہہ کے چُوہا کُھڈ وچ جا وڑیا تے چھیتی ہی کجھ باجرے دے دانے تے سُکے مٹر لے آیا تے مان نال کہن لگا، ’ایہہ بہت ودھیا کھانا ہے۔‘
لاڑی ڈُسکدی کہن لگی، ’میں ایہہ نہیں کھا سکدی۔ ایہہ تاں بُرکی وی نہیں۔ مینوں چول، روٹی، مٹھا، آنڈے تے مٹھا کھانا چاہیدا ہے۔ ایہناں کھانیاں توں بغیر میں تاں مر جاواں گی۔
چُوہا غصے وچ بھڑک پیا، ’ایہہ ووہٹی وی کیہ مصیبت ہے؟ توں جنگلی بیر کیوں نہیں کھا لیندی؟’
’میں جنگلی بیراں نال گزارا نہیں کر سکدی،’ روندی لاڑی کہن لگی، ’بیر تاں کچے ہن، میں ایہناں نوں کیویں کھا سکدی ہاں؟ نالے کنڈیاں وچ اوہناں نوں توڑیا وی تاں نہیں جا سکدا۔
’بکواس’، چُوہا چیکیا، ’کچے جاں پکے اج تاں تینوں ایہی کھانے پین گے۔ کل نوں ٹوکری بھر کے شہر بیچ آویں تے پیسے وٹ کے مٹھیائیاں تے آنڈے جو مرضی خرید لئیں۔‘
اگلی سویر چُوہا بیری تے جا چڑھیا اوہ سِکھر تے پہنچ کے بیر لاڑی دی جھولی وچ سٹدا گیا۔ کیوں جو بیر کچے سن۔ اس لئی اوہ شہر جا کے ہوکا دین لگی۔ ، ’بیر لے لؤ ہرے بیر میں راج کماری ہاں، پر بہو ہاں اوس چُوہے دی۔‘
جدوں اوہ محل کولوں دی گُزری تاں اوس دی ماں رانی نے اوس دی آواز سنی۔ اوہ دوڑی باہر آئی۔ اوس نے اپنی دِھی نوں پچھان لیا۔ ہر اِک لئی ایہہ خوشی دا موقع سی کہ اوہ زندہ ہے جد کہ اوہ تاں سوچی بیٹھے سن کہ جنگلی جانوراں نے اوہنوں کھا لیا ہے۔ کھان پین تے موج مستی دوران دیر ہون کارن پچھے پچھے آ رہے چُوہے نوں لاڑی دا دیر لاؤنا کُھڑک گیا۔ اوہ دروازے تے پہنچ کے سوٹی نال دروازہ ٹھکورن لگا۔ نال ہی اُچی اُچی بولن لگا، ’مینوں میری گھر والی دیو۔ میں اوس نوں بڑے چنگے سودے وچ لیا ہے۔ جڑھ دے کے روٹی لئی، روٹی دے کے توڑی لئی۔ توڑی دے کے مَجھ لئی۔ مَجھ دے کے لئی ووہٹی۔ مینوں میری ووہٹی دیو ووہٹی دیو۔
’پراہنیاں آہ کیہ کھلارا پائی جانیں؟ لاڑی دی ماں نے دروازے وچوں جھاکدیاں کہیا، ’بناں مطلب ہی! تیری ووہٹی نوں کون چکی جاندا؟ اسیں تاں تینوں دیکھ کے مان نال بھر گئے۔ درِیاں وچھا کے اسیں تاں تیرا انتظار کر رہے سی۔ تیرا سواگت کرن لئی تیار بیٹھے ہاں۔‘
ایہہ سبھ کجھ سُن کے چُوہا شانت ہویا۔ باہر انتظار کرن لگا۔ چتر رانی اوس دے سواگت دی تیاری کرن لگی۔ اوس نے ٹیبل دے وچکار موری کروائی۔ اوس وچ اگ وچ لال کیتا پتھر رکھیا، تے لوہے دا ڈھکن رکھ کے اوس تے سوہنا جیہا کڈھیا میز پوش وچھا دتا۔
تیاری کرکے اوہ باہر جا کے چُوہے نوں بڑے آدر نال اندر لے آئی تے اوس نوں میز تے بیٹھن لئی کہیا۔
’پیارے کیا تے کیہ چترائی۔ کیا وپاری دماغ پایا ہے۔‘ ایہہ کہہ کے اوہ ٹپوسی مار کے میز تے جا چڑھیا۔ ’میں اصلی رانی دا جوائی، لوک کیہ کیہ سوچن گے؟’
پہلاں تاں چُوہا میز دے کنارے تے بیٹھا، اوتھے وی سیک لگ رہیا سی۔ تھوڑی دیر بعد جد اوس نوں زیادہ سیک لگا تاں کہن لگا، ’ساسُو ماں تیرا گھر کِنّا گرم ہے۔ جس چیز نوں وی میں ہتھ لاؤندا ہاں اوہی جل رہی ہے۔‘
چتر رانی کہن لگی، ’جتھے توں بیٹھا ہیں اوتھے ہوا نہیں ہے۔ میز دے وچکار آ جا ایتھے تینوں ٹھنڈی ہوا لگے گی تے ٹھنڈ وی ملے گی۔‘
پر واس ویلے تک ڈھکن اینا گرم ہو چکا سی کہ چُوہے دے بیٹھدے ہی اوس دے وال سڑن لگے۔ اوس دی پوچھ مچن لگی، اوس دی چمڑی لتھن لگی۔ اوہ تاں درد نال کراہندا اوتھوں بھج پیا۔ اوس نے سونہہ کھاہدی کہ ایس توں بعد اوہ کوئی وی سودا نہیں کرے گا۔٭