پنجابی بولی دا مقدمہ تے اک ہزار سالہ تریخ

پنجابی سوجھوان اج وی سازشاں دا سامنا کر رہے نیں
نوجوان نسل اپنے فرضاں توں پوری طرح آگاہ اے

کسے وی دھرتی دے کلچر دی پروموشن لئی ضروری ہُندا اے کہ اوتھوں دا پرفارمنگ آرٹ زندہ رہوے۔ ایہدی مُڈھلی وجہ ایہہ ہے کہ، جد تیکر تہاڈے وڈکیاں دیاں سوچاں، تخلیقی فکر، رہن سہن دے طور طریقے تے جذباتاں دا اظہار روانی نال اگلیاں نسلاں تیکر منتقل ہُندا رہوے۔ اوہ گلاں جیہڑیاں تہاڈیاں نسل در نسل پچھان بن دیاں ہوون، اوہناں نال سماج وچ بہتری آئون دے امکانات وی ہون تے فیر اوہ تہاڈی جد تے نسل دی پچھان بن جاندیاں نیں۔
لوک گیت ہون، تھیٹر، شاعری، موسیقی یا فیر قصے کہانیاں، ایہہ سب کسے وی دھرتی دی رہتل دی جان ہُندیاں نیں۔ باقی رہنا سہنا، کپڑا لتا تے کھانا پینا، ایہہ سبھے اوہ چیزاں نیں جیہڑیاں کسے وی سماج نوں اگانہہ لے کے ٹُردیاں نیں۔
میں سمجھدا ہاں کہ ساڈی رہتل اُتے جیہڑا سب توں وڈا وار ہویا، اوہدا پہلا نشانہ پنجابی بولی بنی۔ بولی نوں جد اک ہزار سال پہلاں بیگانیاں دھرتیاں توں آئون والے لوکاں نے نشانہ بنایا تے اوہدوں توں ای ساڈا لوک ورثہ متاثر ہونا شروع ہویا۔ میں ہمیشہ ایہہ گل آکھی اے کہ جے کر ایہدی تھاویں کسے ہور رہتل دی کوئی علامت ہُندی، تے خورے کد دی مٹ جاندی تے تریخ دے قبرستان وچ دفن ہو چکی ہُندی۔
ایہہ پنجاب سی تے پنجاب دی رہتل ہزاراں ورھے پرانی ہون دے نال نال خوشیاں تے غمی ترجمانی وی بھرویں طریقے نال کردی آئی سی،
ایسے کر کے اک ہزار سال توں ودھ بیگانے حملہ آوراں نے اپنی ثقافت دا زور لا لیا پرایتھے اوہ لاگو نہ کر سکے۔
پنجابی بولی تے ، ایس دھرتی دیاں ریتاں رواجاں نوں مار مکائون لئی ہر اوہ جتن کیتا گیا جو اوہناں توں ممکن ہو سکیا۔ سب توں وڈی گل تے ایہہ ہے کہ سرکار دربار نال جُڑت لئی اوہناں حکمراناں دی بولی ضروری سی جیہڑے فارسی بولدے یا فیر انگریزی۔
ایس لئی جیہڑے لوک پڑھے لکھے سن، جنھاں کول گیان تے عرفان دا خزانہ سی، جے کر اوہ ریاست نال جُڑنا چائوندے، تے ایہدی پہلی شرط ایہو ہُندی کہ تسیں حاکماں دی بولی سکھو۔ جنھاں بیگانیاں رہتلاں دی بولی نوں اپنے اظہار دا ذریعہ بنایا، اوہ دنیاوی حوالے نال کامیاب وی ہوئے تے حکمراناں دے نیڑے وی لگے، پر جیہڑے پنجابی بولی نال جُڑت پاروں اپنی دھرتی دے مخلص رہے اوہناں نوں وقتی طور اُتے تاں شاید معاشی فیدے حاصل نہ ہوئے ہوون، پر ہمیشہ ہمیشہ لئی اپنی ماں بولی دے محسناں وچ گنے گئے۔
ایہہ اوہ لوک نیں جنھاں نے دنیاداری دی تھاویں اپنے اصولاں دی اگوائی وچ حیاتی گزار دتی۔ ایہہ وارث شاہ وی سی، بابا فرید وی، بابا نانک جی تے شاہ حسین جی وی۔ ایہہ اوہ مہان ہستیاں سن جنھاں کارن اج ساڈی بولی سلامت اے۔
جنھاں نے اپنے علمی حوالے ماں بولی دے سپرد کر کے ثابت کیتا کہ جے کر تسیں اظہار دا ذریعہ اپنی بولی نوں بنائو گے تے فیر تہانوں ہمیشہ ہمیشہ لئی امر ہون توں کوئی نہیں ڈک سکدا۔
تے دوجے پاسے اوہ لوک جنھاں نے بیگانیاں بولیاں وچ ان مُلا کلام لکھیا، سرکار دربار ناوہناںدی سرپرستی وی کیتی، پر کیوں جے اوہناں دی بولی جیہدے وچ اوہناں اظہار دا ذریعہ لبھیا اوہ دھرتی نال جُڑی ہوئی نہیں سی، سو اج ویکھو تے تہانوں اوہناں دا نام نشان وی نہیں لبھدا۔
بابا فرید جی کل وی زندہ سن اج وی سلامت نیں تے آئون والیاں صدیاں وی اوہناں نوں سلامی دے کے اگانہہ لنگھن گئیاں۔
سجن پیاریو!
جتھے ساڈی بولی نے مزاحمت کیتی تے اپنا وجود برقرار رکھیا اوتھے ای ایس مزاحمت نے ایہنوں کئی اجیہے پھٹ لائے جیہڑے کئی واری نڈھال وی کردیندے نیں۔ مثلاً جد انگریز آیا تے اوہنے پنجابی بولی نوں سکھاں دی بولی نال جوڑن دی کوشش کیتی۔
ایہہ تاثر دین دا پورا ٹل لایا کہ پنجابی سکھاں دی بولی اے تے مسلمان اردو بولدے نیں۔ ایس سازش نوں کامیاب کرن لئی اردو نوں انگریزی توں بعد معتبر زبان قرار دین دی کوشش وی ہوئی۔ اردو شاعراں تے ایہدے وسیب نال جُڑت رکھن والیاں دے وظیفے مقرر کیتے گئے تے اوہناں نوں سرکاری سرپرستی وچ وی لیا گیا۔
ایہدے برعکس پنجابی بولی نوں جہالت دی بولی آکھیا گیا، گالھ مندے نوں ایہدے نال جوڑ کے ایہہ تاثر دتا گیا کہ جیویں پنجابی بولن والے عقل تے شعور دیاں اوہناں منزلاں تیکر نہیں اپڑ سکدے، جیہڑیاں اردو ساہتک نال جُڑے سوجھوان ملی بیٹھے نیں۔
بہرحال ایس دے باوجود پنجابی بولی وچ، انگریز دے اقتدار وچکار ای اجیہا علمی خزانہ تخلیق ہویا جیہدا اک اک اکھر پورے پورے اردو خزینے اُتے بھارا اے۔
متر پیاریو!اج ساڈی بولی اک واری فیر اوہناں ہیریاں نوں لبھدی اے، جنھاں دی حیاتی دا مقصد ایہدی بقا تے ترقی ہووے۔ جیہڑے اپنے دنیاوی فیدے لانبے رکھ کے صرف اور صرف دھرتی دے وسیب لئی کم کرن۔
اجیہے سوجھوان جنھاں دا مقصد خالص تر بولی دی بقا تے ترقی ہووے۔ اج آکھن نوں تے سرکاری ادارے وی پنجابی لئی کم کر رہے نیں، بہت سارے دعوے وی کیتے جاندے نیں پر سچی پچھو تے ایہہ سب کم اوس مکینیکل طریقے نال ہُندا اے جیہدے وچ جذبات شامل نہیں ہُندے۔ پنجابی بولی دی ترقی لئی بنائے گئے سرکاری ادارے اوہناں بیورو کریٹاں دے ہتھ وس نیں، جنھاں دی اپنی پنجابی بولی نال کوئی جذباتی جُڑت نہیں۔
ایس سلسلے وچ میں اسلم شاہد جیہڑے ڈی جی پلاک نیں اوہناں دی سلاہنا ضرور کراں گا، کہ اوہناں نے جیہدوں دی ایس ادارے دی باگ ڈور سانبھی اے، ساہنوں معیاری تے اعلیٰ کم وکھالی دیندا اے۔ ایہناں توں پیشتر جیہڑے لوک ایس ادارے نال جُڑے رہے، اوہناں دیاں نالائقیاں تے لالچ پاروں اوہ تخلیقی کم سامنے نہ آ سکیا جیہڑا ہونا ممکن سی۔
بہرحال سرکاراں اک اجیہے بندے نوں ایہہ ذمہ داری دتی اے جیہڑا اپنی ذات نوں پچھاں رکھ کے پنجابی بولی تے رہتل لئی بے پناہ کم کر رہیا اے۔ میں ایہو اُمید کردا ہاں کہ پنجاب آرٹس کونسل تے لہور آرٹس کونسل ولوں وی پنجابی بولی تے رہتل لئی اجیہا کم سامنے آوے گا جیہڑا کم از کم ساڈی نویں پیڑھی نوں اپنی ہوند تے رہتل نال جوڑ کے رکھے گا۔
میں ابتدا وچ جیہڑی غیر ملکی ثقافتی یلغار دی گل کیتی سی، اوہدے سامنے جیویں بندھ بنھیا گیا، اوہ کوئی سوکھی گل نہیں سی۔