مشہور اداکارہ……نیلوبیگم

ایم آر شاہد

اردو تے پنجابی فلماں دی منی پرمنی اداکارہ نیلو بیگم 24جون 1940 نوں ضلع سرگودھا دی تحصیل بھلوال دے پنڈ بھیرہ دی عیسائی فیملی وچ پیدا ہوئی۔ محض 16 سال دی عمر وچ فلم انڈسٹری دا حصہ بنی۔ اوہناں دی پہلی فلم بھوانی جے کشن سی۔ ایہدے وچ اوہناں نوں مختصر جیہا رول ملیا۔ کردار اک لیڈی رپورٹر دا سی۔ فیر اوہناں نوں اک ایسی فلم ملی جہدے مگروں اوہناں دے کیرئیر دی ڈگر ای بدل گئی۔ اوہ فلم سی ’’سات لاکھ‘‘ ایس فلم وچ اوہناں دا سائیڈ رول سی۔ لیکن اوہناں دے حصے وچ ’’آئے موسم رنگیلے سہانے‘‘ گیت آیا۔ ایہدے وچ اوہناں دا دل لبھان والا رقص کم کر گیا۔ فلم تے سپرہٹ ہوئی لیکن نیلو بیگم دے کم نوں خاصا نوٹس کیتا گیا۔ ایہدے مگروں اوہناں نوں اک دے بعد اک اجیہاں فلماں ملیاں جہدے وچ اوہناں دے کم نے ثابت کر دتا کہ اوہ کسے دُجی سپرہٹ ہیروئن توں گھٹ نہیں۔
فلم ’’میرا ماہی‘‘ تے ’’جی دار‘‘ ایسی فلماں سن جہناں نے نیلو بیگم نوں شہرت دی بلندیاں اتے پہنچا دتا۔ فلم ’’جی دار‘‘ نوں تے پاکستان دی پہلی فیچر پلاٹینیم جوبلی ہون دا اعزاز وی حاصل اے۔سعادت حسن منٹو دے افسانے ’’جھمکے‘‘ توں ماخوذ مشہور زمانہ فلم ’’دل دا جانی‘‘ وچ نیلو بیگم حبیب دی ہیروئن بنی سن۔ اوہدے وچ مشہور گیت ’’سیونی میرے دل دا جانی‘‘ آواز ملکہ ترنم نورجہاں نے ہر پاسے دُھم مچا دتی۔ فلم نے کامیابی حاصل کیتی۔
ریاض شاہد دی بیگم بنن مگروں نیلو دی سوچ وچ بہت زیادہ تبدیلی آ گئی سی۔ اوہ بیوی دے روپ وچ زندگی گزارن لگی۔ فلم ’’زرقا‘‘ بنان دا جدوں اعلان کیتا گیا۔ نیلو گھریلو زندگی گزار رہی سی۔ نیلو نوں جدوں زرقا دے کردار لئی چنیا گیا تے فلم دے کجھ لوکاں نے نیلو دے چنائو تے مذاق اڑایا تے الٹی سدھی گلاں کیتیاں مگر ریاض شاہد نوں اپنے زرقا دے سکرپٹ اتے بھرپور اعتماد سی۔ فلم جدوں نمائش لئی پیش کیتی گئی تے ویکھن والے دنگ رہ گئے تے نیلو نوں وی اک نواں جنم ملیا۔ ایس فلم دے ہر منظر وچ بہت عمدہ پرفامنس دتی۔
گلیمر توں ہٹ کے بھاری زنجیراں پا کے نیلو نے جدوں گانا عکس بند کروایا تے سینما ہال وچ شائقین دنگ رہ گئے۔ فلم دی کامیابی وچ ریاض شاہد دی انتھک محنت وی نمایاں سی۔ فلم زرقا دے زمانے وچ نیلو اک دھی دی ماں بن چکیاں سن۔ اوہناں نے اپنی لاڈلی دھی دا ناں زرقا رکھیا سی۔ اوس دور وچ فلم زرقا وچ شاعر حبیب جالب دا لکھیا ہویا گیت رقص زنجیر پہن کے وی کیتا جاندا اے‘ دی دھوم مچی تے اوس ویلے صدر پاکستان ایوب خان دا دور عروج تے سی۔ ہمسایہ ملک ایران دے شہنشاہ رضا شاہ پہلوی پاکستان دے دورے اتے آئے ہوئے سن تے نیلو نوں حکومت ولوں حکم ملیا کہ ا وہ سرکاری تقریب وچ شہنشاہ ایران دے سامنے رقص دا مظاہرہ کرے گی۔
نیلو نے اپنے شوہر ریاض شاہد دی ناراضگی نوں پیش نظر رکھدیاں ہویاں رقص کرن توں انکار کر دتا۔ اوس ویلے فلم انڈسٹری دے چند بااثر افراد تے حکومت دے کچھ طاقتور لوکاں ولوں نیلو اتے دبائو وی پیا۔ ایس دبائو دے پیش نظر اوہناں نے بہت ساری خواب آور گولیاں کھا لیتیاں جہدے تے اوہناں نوں فوری طبی امداد لئی ہسپتال پہنچا دتا گیا۔ دوسرے دن ملک بھر دے اخباراں نے نیلو دے حق وچ خبراں لا دتیاں تے انج نیلو نوں بادشاہ دے سامنے رقص کرن توں چھٹکارا ملیا۔ ایہ نیلو دی زندگی دا اک وڈا واقعہ سی۔ جہدے تے اوہنوں قدرومنزلت دی نگاہواں نال ویکھیا جاندا رہیا۔
شاعر حبیب جالب نے نیلو نوں زبردست خراج تحسین پیش کیتا۔ جالب نے ایس وصف توں متاثر ہو کے نیلو لئی گیت لکھیا ’’کہہ دو کہ نا واقف آداب غلامی ہے ابھی رقص زنجیر پہن کر کیا جاتا ہے۔ فلم زرقا نوں فلم انڈسٹری دی پہلی ڈائمنڈ جوبلی فلم ہون دا اعزاز حاصل اے۔ ایس طرحاں نیلو بیگم پہلی ڈائمنڈ فلم دی ہیروئن کہلائی۔ ایہ فلم 1969 وچ ریلیز ہوئی سی۔ 1972 وچ ریاض شاہد بوجہ کینسر دی بیماری اپنی بیوی تے تن بالاں توں جدا ہو گئے۔ شوہر دے انتقال مگروں نیلو نے بالاں دی پرورش لئی دوبارہ فلماں ول رجوع کیتا تے اپنے دوجے دور وچ نیلو نوں فلم ایڈیٹر تے ہدایتکار رحمت علی دی پنجابی فلم ’’خطرناک‘‘ وچ کم ملیا۔ ایہ 1974 دی گل اے ایہ فلم اپنے نام وانگوں خطرناک وی قرار دتی گئی۔ مگر ایس فلم دی بھرویں کامیابی نے فلماں دے انداز بولن وچ اہم کردار ادا کیتا۔ دوجے پاسے نیلو نوں وی پذیرائی ملی۔ ایہدے مگروں نیلو نے ہور فلماں میرا ناں پاٹے خان‘ جیلر تے قیدی‘ بلونت کور‘ سر دا بدلہ‘ ہیرا پھن‘ دھن جگرا‘ ماںدا‘ عزت‘ جٹ کڑیاں توں ڈروا‘ واردات‘ مفرور‘سلطانہ ڈاکو‘ پنڈی وال‘ یارانہ‘ خوفناک‘ وطن ایمان‘ عیاش‘ کل کل میرا ناں‘ ڈنکا‘ موت میری زندگی‘ جنرل بخت خان‘ چھوٹے نواب‘ خطرہ 440‘ دھی رانی‘ بارود کی چھائوں میں‘ کالو اور نگینہ شامل ہیں۔ جنہاں وچ اہم کردار ادا کر کے اپنے بالاں لئی معاشی مضبوطی حاصل کیتی۔ 1978 وچ نیلو دے دوجے دور دی کامیابی فلم نذرانہ سی۔ ایس فلم وچ نیلو اداکار وحید مراد دی ہیروئن سی۔ فلم نذرانہ دا اک گانا ’’بانٹ رہا تھا جب خدا سارے جہاں کی نعمتیں‘‘ عوام وچ بہت مقبول ہویا۔
اوس دور وچ فلم سازاں نے ایس توں منہ موڑ لیتا۔ فلماں ملنا بند ہو
گئیاں۔ لندن توں پاکستان واپسی تے ہدایتکار جاوید فاضل‘ا وہدے چھوٹے بھرا ارمغان (شان) نوں خود ای ریما دے مقابل فلم ’’بلندی‘‘ وچ ہیرو کاسٹ کر لیتا۔ ریما وی نویں کڑی سی۔ ایس دوران ہدایتکار الطاف حسین وی نیلو دی سفارش اتے شان نوں اپنی اک فلم نگینہ وچ کاسٹ کر چکے سن۔ فلم بلندی نے شان نوں پہلی فلم توں ای صف اول دے اداکاراں وچ لیا کھڑا کیتا۔ نیلو نے فلم وچ شان دی ماں دا کردار وی ادا کیتا سی۔ فیر فلم نگاہیں‘ نگینہ تے دُجی فلماں نے جدوں شان دی کامیابیاں نوں اگے ودھانا شروع کیتا تے نیلو دے چنگے دن دوبارہ شروع ہو گئے۔
نیلوم بیگم نے سینکڑاں فلماں وچ کم کیتا جنہاں وچ بھوانی نکشن‘ صابرہ‘ انجام‘ بھولے خان‘ پاسبان‘ ہستی‘ سات لاکھ‘ سکے والی‘ آخری نشان‘ چنگیز خان‘ دربار‘ جان بہار‘ جٹی‘کچیاں کلیاں‘ نیا دور‘ شیخ چلی‘ زہر‘ عشق‘ کوئل‘ للکار‘ لگن‘ مٹی‘ نیند‘ شمع‘ ہیرا‘ سولہ آنے‘ سچے موتی‘ ساتھی‘ یار‘ بیٹی‘ ایاز‘ الہ دین دا بیٹا‘ انصاف‘ خیبر میل‘ منزل‘ نیلو فر شہزادی‘ سٹریٹ نمبر77‘ بارہ بجے‘ دو راستے‘ صبح کہیں شام کہیں‘ عذرا‘ بنجارن‘ برسات میں‘ دروازہ‘ گونگے‘ حسن و عشق‘ اونچے محل‘ بارات‘ دامن‘ عشق پر زور نہیں‘ کالا آدمی‘ موج میلہ‘ قتل کے بعد‘ شکوہ‘ ڈاچی‘ گہرا داغ‘ جگنو‘ خیبر پاس‘ میرا ماہی‘ نہلے پر دہلا‘ شیر دی بچی‘ رقاصہ‘ جی دار‘ فریب‘ ان پڑھ‘ بدنام‘ اباجی‘ چغل خور‘ لڈو‘ مسٹر اللہ دتہ‘ نغمہ و صحرا‘ نظام لوہار‘ پائل کی چھنکار‘ دل دا جانی‘ ٹیلی بار‘ راوی پار‘ شام سویرا‘ یار مار‘ جگ وبیتی‘ لالہ رخ‘ پرستان‘ ووہٹی‘ اوکاجٹ‘ ورتا‘ کرشمہ‘ خطرناک‘ اتھرا‘ بلونت کور‘ دھن جگراماں دا‘ عزت‘ جیلر تے قیدی‘ میرا ناں پاٹے خان‘ سر دا بدلہ‘ سلطانہ ڈاکو‘ وطن ایمان‘ عیاش‘ جگنو‘ پتر ماں دا‘ جٹ کڑیاں توں ڈردا‘ خوفناک‘ کل کل میرا ناں‘‘ شامل نیں۔
فلم ’’یکے والی‘‘ دی ہیروئن مسرت نذیر سی جد کہ نیلو دا کردار وی اہم سی۔ ایہ اک ایسا کردار سی جہدے وچ نیلو مسرت نذیر نوں منڈا سمجھ کے دل دے بیٹھدی اے۔ نیلو دی کارکردگی خوب سی۔ فلم دی کامیابی نیلو دے حصے وچ وی آئی۔ فلمساز وزیرعلی دی فلم ناگن (1956) نیلو دی پہلی سولوفلم سی جہدے وچ اوہ بطور ہیروئن جلوہ گر ہوئیاں۔ وزیر علی دے چھوٹے بھرا رتن کمار ایس فلم وچ ہیرو سن۔ ایہ فلم سپرہٹ ثابت ہوئی۔ نیلو دے رقص نال فلم وچ جان پے گئی سی۔ فلم دے ہدایتکار خلیل قیصر مرحوم مگروں ریاض شاہد دے قریبی دوست بنے۔
1959 وچ ہدایتکار نذیر دی ذاتی فلم شمع وچ نیلو نے اپنے دور دے خوبرو اداکار درپن دے نال کم کیتا۔ سوون لتا وی کاسٹ وچ شامل سی۔ نیلو دی فلمی جوڑی درپن دے نال وی پسند کیتی گئی۔1958 وچ سید شوکت حسین رضوی دی اردو فلم جان بہار وچ اک نیم کلاسیکل رقص بہت ہٹ رہیا۔ جان بہار وچ وی نیلو اتے عکس بند ہویا اک گانا جہدے بول سن اپنے عشاق نوں آزماواں گے اسیں تے ہن جی بھر کے خنجر آزماواں گے۔
1955 وچ اوہ تیرہ سال دی نو عمر کڑی سی۔ اوہناں دا اصل
نام پروین الیگزینڈر سی۔ مسلمان ہون مگروں ایہدا نام عابدہ ریاض رکھیا گیا۔ اوہناں نوں پتہ سی کہ امریکی اداکار لہور آ رہے نیں۔ ہالی ووڈ انڈسٹری نے انگریزی فلم ’’بھوانی جنکشن‘‘ دی شوٹنگ لئی لہور ریلوے سٹیشن دا انتخاب کیتا سی۔ لہور ریلوے سٹیشن فلمی کہانی دا اہم حصہ سی۔ ایس یونٹ دے ہدایتکار جارج کیوکر سن۔ فلم بھوانی جنکشن وچ اوس دور دی اک خوبصورت تے وڈی اداکارہ ایواگارڈن تے اسٹیوٹ گرینجو اہم کردار ادا کر رہے سن۔ نیلو ایتھے شوٹنگ ویکھن آئی سی۔ ہدایتکار دی نظر پے گئی۔ اوہنے اوہنوں بطور ایکسٹرا اک مختصر جئے سین وچ کاسٹ کر لیتا۔ ایتھوں نیلو دی فلم انڈسٹری وچ آمد ہوئی۔ نیلو دا انتقال 29جنوری 2021وچ ہویا۔ اوہناں دی آخری آرام گاہ گورا قبرستان جیل روڈ اوہناں دی والدہ دے قدماں ول لب پگڈنڈی اے۔ مرقد پختہ تے سنگ مرمر نال مزین اے۔