اسیں سارے مسافر آں

امرجلیل

اسیں سارے وڈے‘ بڈھے ملدے جلدے حالات چوں گزرنے آں۔ کجھ لوک سانوں بڈھے کہہ کے چھڈ دیندے نیں۔ سانوں کسے کم دا نہیں سمجھدے۔ کجھ لوک سانوں بزرگ ہون دے لقب نال سرخرو کردے نیں۔ آپ بڑھاپے دی دہلیز تے کھڑے ہوئے لوک سانوں خبطی کہندے نیں۔ انگریز نے ساریاں دا کم سوکھا کر دتا اے۔ انگریز اپنے تے دنیا بھر دے بڈھیاں نوں سینئر سٹیزن کہندے نیں۔ زیادہ نہیں ‘کجھ نوجوان بڈھیاں نال رابطے وچ رہندے نیں تے وکھووکھ قسم دے سوال پچھدے رہندے نیں۔ اسیں بڈھیاں دیاں وی اپنیاں مصلحتاں ہوندیاں نیں۔ اسیں کجھ سوالاں دے جواب دینے آں تے کجھ سوال ٹال جانے آں۔ کجھ بڈھے کسے سوال دا جواب نہیں دیندے تے کجھ بڈھے اجہے وی ہوندے نیں جو ہر سوال دا جواب دین وچ دیر نہیں کردے۔ میں وی بناں ہچکچاہٹ دے سارے سوالاں دے جواب دین وچ دیر نہیں کردا۔ ایہدا ایہ مطلب نہیں کہ میں اپنے آپ نوں پھنے خاں سمجھنا واں۔ میرے اکثر جواب پڑھ کے تے سن کے تسیں محسوس کر لوو گے کہ ایس قسم دے سوالاں دا جواب کوئی وی دے سکدا اے۔ مثلاً کسے نے پچھیا: مرن دے بعد کیہ ہوندا اے؟
میں کہیا مرن توں بعد واپس آ کے دساں گا۔ دوجے کسے نے پچھیا جدوں ہندوستان مغلاں دے زیر حکومت سی اودوں برطانیہ وچ کیمبرج تے آکسفورڈ یونیورسٹیاں وچ درس و تدریس دوران طلباء نوں جدید علوم‘ سائنس تے ٹیکنالوجی نال لیس کیتا جاندا سی۔ مغلاں دے دور حکومت وچ ہندوستان وچ کنے کالج تے یونیورسٹیاں سن تے اوہناں وچ کیہ پڑھایا تے سکھایا جاندا سی؟ میں کیہا مینوں نہیں پتہ‘ تے کسے نے پچھیا کیہ تقسیم ہند توں پہلاں ہندوستان وچ مسلماناں نال اینی نفرت کیتی جاندی سی جنی بٹوارے دے بعد اج کل کیتی جاندی اے؟ میں فوراً کہیا مینوں نہیں پتہ‘ ایہ سوال جا کے اپنے آبائواجداد توں پچھو‘ کسے نے سیاسی قسم دا سوال پچھیا انگریز نے مسلمان حکمراناں نوں بے دخل کرن دے بعد ہندوستان تے تسلط قائم کیتا سی‘ کیہ ایہ ٹھیک اے؟
میں سر کھرکدے ہوئے کہیا مینوں نہیں پتہ‘ ایسے بندے نے فیر پچھیا انگریزاں نوں ہندوستان توں بے دخل کرن لئی مسلماناں نے منظم جدوجہد کیوں نہیں کیتی سی۔ میں فوراً کہیا مینوں نہیں پتہ‘ اک نوجوان نے پچھیا تسیں بھلدے جا رہے او یاں فیر تسیں جان بجھ کے بھلانا چاہندے او؟
میں اسمان ول ویکھدے ہوئے کہیا میں کجھ نہیں جان دا۔
نوجوان نے پچھیا کجھ دسدے ہوئے تہانوں ڈر لگ رہیا اے؟
میں کہیا پتہ نہیں۔
اچھا ایہ دسو‘ دوجے کسے نوجوان نے پچھیا زندگی ریلوے پلیٹ فار م تے گزر جاندی اے ایس جملے توں تہاڈی مراد کیہ اے؟
میں کہیا اسیں سارے ریلوے پلیٹ فارم تے کھڑے ہوئے آں تے اپنی اپنی ٹرین دے آن دا انتظار کر رہے آں جو سانوں نامعلوم منزل ول لے جاوے گی۔ ساڈے ساریاں دے اپنے اپنے مشاہدے ہوندے نیں۔ میں محسوس کیتا اے کہ کجھ لوک سانوں آئوٹ ڈیٹڈ یعنی دقیانوسی سمجھ کے نظرانداز کر دیندے نیں۔ اجہے لوک آثار قدیمہ وچ دلچسپی نہیں لیندے۔ کجھ لوک آثار قدیمہ وچ لوڑ توں ودھ دلچسپی لیندے نیں۔ اوہ کھنڈراں تے آثار قدیمہ توں گزردے ہوئے ادوار دی تریخ تے تمدن لبھ لیندے نیں۔ اوہ ساڈے توں باریک قسم دے تحقیقی تے تفتیشی سوال پچھدے نیں۔ پلیٹ فارم‘ ٹرین تے نامعلوم منزل دے بارے سوال پچھن والے نوجوان نے کہیا تسیں جس منزل نوں نامعلوم منزل دا ناں دے رہے او اوہدے بارے بے شمار لکھن والیاں نے لکھیا تے سانوں دسیا اے۔ تسیں اوس منزل نوں نامعلوم منزل کیوں کہندے او؟ میں ذہین نوجوان ول ویکھدے ہوئے کہیا انسان ذات دی تریخ توں اک وی اجہی مثال نہیں ملدی جہدے وچ مر جان دے بعد کسے بندے نے واپس آ کے دسیا ہووے کہ مرن دے بعد کیہ ہوندا اے۔
اک متجسس نوجوان نے پچھیا بقول تہاڈے‘ کدی تسیں گیسٹ ہائوس وچ رہندے نیں تے کدی تسیں مسافر خانے وچ رہندے او۔ تسیں اپنے گھر وچ کیوں نہیں رہندے؟ سارا گھر مسافرخانہ تے گیسٹ ہائوس ہوندے نیں۔ اک نہ اک دن چھڈنے پیندے نیں۔ میں کہیا کسے دے کول اجیہا گھر نہیں ہوندا جو اوہنوں کسے دن چھڈنا نہ پوے۔ نوجوان نے پچھیا تہاڈا مطلب اے کہ ایتھے سب کجھ عارضی اے؟ اسیں عارضی ہونے آں۔ میں کہیا‘ مسافر خانے تے گیسٹ ہائوس وی آخرکار عارضی نکلدے نیں پر اوہناں دی بقاء دی مدت لمی ہوندی اے۔ اسیں اپنی مدت پوری کرن دے بعد گیسٹ ہائوس چھڈ جاندے نیں۔ ساڈی تھاں کوئی ہور لے لیندا اے۔ متجسس نوجوان نے پچھیا تہاڈے زیادہ تر ہم عصر تے ہم عمر گیسٹ ہائوس چھڈ کے ٹر گئے نیں۔ کیہ لگدا اے تہانوں؟ مسافرخانے وچ اجنبی تے غیرمانوس مسافر وکھائی دیندے نیں۔ تفصیلی جواب فیر کدی تہاڈے نال شیئر کراں گا۔ ٭٭