بھارت نال وَیر ساڈا سرکاری بیانیہ اے

اسدمفتی

فیض احمد فیض نے پطرس بخاری دے انتقال تے اک تقریر وچ کیہا سی: ’’دوستی باہمی محنت و ریاضت تے مشقت دا پھل ہوندی اے دوستی لئی ایثار، بار بار اظہار تے تکرار و تجدید دی لوڑ پیندی اے ایہ کم محنت دا اے تے ایہدے وچ ویلا لگدا اے۔ عمل دے بناں ایہ ممکن نہیں‘ عمل دے بناں کجھ وی ممکن نہیں‘‘۔
اسیں زندگی وچ لکھاں کروڑاں چہرے ویکھنے آں نیڑیوں‘ دوروں‘ کسے نوں محسوس کرنے آں کوئی ایویں ای اک جھلک وکھا کے لنگھ جاندا اے کوئی سانوں اپنے ول کھچ لیندا اے کسے نوں اسیں ایس حد تک متاثر کرنے آں کہ اوہدیاں راتاں‘ اوہدے دن اپنے نہیں رہندے۔ چہرے اک دوجے تے کس طرح اثرانداز ہوندے نیں‘ چہرے جو سپاٹ ہوندے نیں‘ جہناں وچ تپاک ہوندا اے‘ اک حال‘ اک کیفیت‘ اک جذب‘ اک گریز رقم ہوندا اے۔ جہنوں پچھانن والیاں نظراں پچھان لیندیاں نیں تے جہنوں محسوس کرن والے محسوس کر لیندے نیں تے ایتھوں ایہ گل طے ہوندی اے کہ دوستی تے ربط کس شدت‘ کس درجے تے قائم اے۔
آخر ساڈے وچ کیہ خرابی اے کہ بحیثیت قوم کوئی دوجی قوم ساڈے تے کیوں اعتماد نہیں کردی ‘ساڈے الفاظ ساڈا چہرہ کیوں نہیں بن پاندے‘ چہرہ جو ہون دا ثبوت اے جہدے وچ اک فرد‘ اک قومی چھپی ہوندی اے۔ اوہدے احساسات‘ اوہدے جذبات‘ ایہ احساسات تے جذبات آخر دوستی ول کیوں ہتھ نہیں ودھاندے؟ گوانڈھی جہڑے ایس دوستی دے بہترین حق دار نیں اوتھے وی دشمنی اپنا رنگ کیوں وکھاندی اے تے کیہ امن دا خواب‘ شانتی دا رنگ اسیں کدی نہیں ویکھ سکاں گے؟ کیہ ایہ خشبو اک خواب بن کے رہ جاوے گا؟ کیہ لفظ تپاک کہ دوستی دی بنیاد اے ہن سراب دے معنیاں وچ استعمال ہووے گا؟ آخر خرابی ہے کتھے؟ ایہ پسماندگی تے ماڑتا کیوں اے؟ کیہ ساڈے ایتھے ذہین لوکاں دا کال اے‘ ایتھوں دیاں زمیناں بانجھ نیں‘ کیہ ایس علاقے توں گزرن والیاں ہواواں مہربان نہیں‘ گردشاں ساڈے نصیب وچ لکھ دتیاں گئیاں نیں‘ کیہ ایتھے ہمیشہ ہمیشہ لئی رات ٹھہر گئی اے‘ ادھی صدی توں ودھ لنگھ گئی اسیں بہت کجھ سنیا‘ ویکھیا پر جو حاصل اے اوہ کیہ اے‘ اوہ اے دشمنی‘ جنگاں‘ اسلحہ‘ میزائل‘ ایٹم بمب‘ استحصال‘ ناداری‘ افلاس‘ جرائم‘ جہالت‘ انتشار‘ تعصبات‘ توہمات‘ مذہبی جنونیت‘ رشوت‘ چوری‘ ڈاکے تے قتل و غارت‘ کجھ بندیاں دی ترقی‘ کجھ شہراں دی رونق‘ عمارتاں دی بلندی‘ سڑکاں دا کھلار‘ پر عام بندہ جتھے پہلے سی اوتھوں وی تھلے ڈھا دتا گیا اے تے ایس طرح پورا ملک اوتھوں وی پچھے ہٹ رہیا اے جتھوں ایہنے سفر شروع کیتا سی۔ دور تک کوئی امید وی نہیں‘ حکومتاں بدلدیاں ہن گئیاں‘ انتشار ہور ودھے گا‘ سڑکاں ہور کھلیاں‘ شہر ہور پررونق تے نویں طرز تعمیر دیاں عمارتاں ہور ودھ جان گئیاں۔ نال ای جھونپڑیاں‘ تاریکیاں‘ لٹ مار‘ جرائم‘ بھکھ تے دکھاں وچ وادھا ہووے گا تے فیر ایہدے تے سماجی تے معاشی تجزیہ نگار ایہناں اوکڑاں دے سلسلے وچ بہت ساریاں سائنسی تے فنی وجہ پیش کر دین گے اوہ کہن گے کہ ایہ ایس ملک دا عبوری دور اے‘ انتقال اقدار دا مرحلہ اے‘ پرانی زندگی تے نویں زندگی دی سماجیاتی کشمکش دا معاملہ اے ایہ دور ساڈے ایتھوں دے سماجی اداریاں دے تضاد دا دور اے‘ ایہ ثقافتی خلاء دی گل اے‘ اوہ کہن گے کہ صنعتی انقلاب دے بعد انگلستان وچ وی ایہو ہویا۔ ترقی پذیر ملک ایہناں مرحلیاں چوں گزردے رہندے نیں پر اک نویں ز ندگی ایہناں گنجلھاں تے ناہمواریاں دے بعد طلوع ہووے گی وغیرہ وغیرہ۔ مینوں تے انج ہوندا نظر نہیں آ رہیا کیہ ایہ ممکن اے کہ جس معاشرے وچ توہمات‘ تعصبات تے مذہبی جیون پرستاں دا رواج ہووے‘ اوتھے خرد اخروزی دے چراغ بل جان؟ کیہ ساڈے معاشرے وچ عقل پروری‘ انسانی فکر‘ عقل دوستی تے سائنسی نقطہ نظر رکھن والے بندیاں دی گنتی آٹے وچ لون دے برابر نہیں؟ کیہ عہد تاریک دے محافظین دے مقابل ڈٹ جان والے بندے تہانوں کدھرے نظر آندے نیں؟ کیہ ساڈی سوسائٹی وچ افہام و تفہیم‘ سیکولرازم‘ خیرسگالی‘ عدم تشدد‘ بھائی چارہ تے خوشحالی ناں دی کوئی شے باقی اے تے کیہ اوتھے شرافت‘ عظمت‘ عروج‘ ترقی‘ حقیقت پسندی‘ دیانتداری‘ وقار‘ شائستگی‘ زیبائی‘ خوش نیتی تے امن پسندی نوں دن دیہاڑے قتل نہیں کر دتا گیا؟ ایس تناظر وچ جدوں اسیں اپنے ملک وچ عقل دوستی‘ سیکولرازم تے سائنسی نقطہ نظر نوں اختیار کرن دے رویاں دی تلاش کرنے آں تے ایس نتیجے تے اپڑنے آں کہ ساڈی تہذیب اج تک خرد افروزی دے ایس مرحلے تے نہیں اپڑی جتھوں عقل پروری نے اپنے سفر دا مڈھ بنھیا سی کہ اج وی عقلی رویاں دا روزمرہ زندگی وچ عمل دخل آٹے وچ چٹکی بھر لون دے برابر اے۔ ایہناں حالات وچ ترقی پسندی‘ روشن خیالی تے عقل دوستی دی اہمیت ہور وی ودھ جاندی اے۔ اج لوڑ ایس گل دی اے کہ گوانڈھیاں دے خلاف حالت جنگ وچ رہن دی تھاں وفاداری‘ افلاس‘ جہالت‘ جرائم‘ استحصال تے مذہبی جنونیت دے خلاف جنگ شروع کرو کہ ایس گھٹاٹوپ انھیرے وچ ترقی پسندی‘ روشن خیالی تے عقل دوستی دی اہمیت ہور وی ودھ جاندی اے۔ سانوں چاہیدا اے کہ اسیں جتھے وی ہوئیے جہڑے حالات وچ وی پھسے ہوئیے خرد افروزی دے فروغ لئی دامے‘ درمے‘ سخنے جو کجھ وی ساڈے توں ہو سکے کرنا چاہیدا اے کہ تعصل تے تفکر وچ ای ساڈی تے ساڈیاں اگلیاں نسلاں دی نجات اے۔ ایس فقیر دی نظم دا اک شعر اے:
کسی کا دن نکتا ہے کسی کی شام ہوتی ہے
مگر ہم بدنصیبوں کا وہی ٹھہرا ہوا منظر