دوجیاں دیاں کہانیاں

اشرف شریف

گل چھ دہائیاں پہلاں دی اے۔ اک امریکی جنرل ایران اپڑیا تے کجھ پرانے دوستاں نال ملاقات کیتی۔ خیر نال امریکی جتھے قدم رکھدے نیں اوتھے سازشاں دے کنڈے اگن لگ پیندے نیں۔ کجھ دیہاڑے گزرے سن کہ شاہ ایران نے وزیراعظم محمد مصدق نوں استعفیٰ دین دا حکم دے دتا۔ جدوں ایرانی فوج نے ہچکچاہٹ دا مظاہرہ کیتا تے محمد مصدق دے حمایتیاں نوں خریدن تے اوہناں دے خلاف سڑکاں تے مظاہریاں دا انتظام کرن لئی کروڑاں ڈالر گھلے گئے۔ فوج نے جدوں ویکھیا کہ طاقت دا توازن وگڑ گیا اے تے اوہنے وزیراعظم نوں پھڑ لیا۔ محمد مصدق نے باقی زندگی گھر وچ نظربند رہ کے گزاری۔ ایہ سی آئی اے دا اپریشن سی۔ ویہویں صدی دے دوجے نصف وچ امریکہ نے کئی ریاستاں دی حکومت ایسے قسم دے اپریشناں دے راہیں تبدیل کیتی۔ فارن پالیسی جریدے وچ 9 ورھے پہلاں اک مضمون چھپیا سی۔ ایہدے وچ دوجے ملکاں دیاں حکومتاں دا تختہ گران دی امریکی کاروائیاں تے تبصرہ کیتا گیا سی۔ ایس طرح ایہ کوئی اجہی گل نہیں جو پہلی واری سامنے آئی ہووے۔ امریکی اپنے بارے اجیہاں رپورٹاں دی اشاعت تے چپ رہندے نیں۔ اوہ صرف اوہناں پلیئراں نال گل کردے نیں جو اوہناں لئی کسے وجہ نال اہم ہون۔ باقیاں دی تعریف یاں تنقید نال اوہناں نوں کوئی لین دین نہیں ہوندا۔ امریکہ تے سوویت یونین دے وچکار سرد جنگ وچ کنیاں ای قابل جمہوری شخصیات تے فوجی آمراں نوں امریکہ دے ہتھوں رخصت ہونا پیا جے کوئی مسلسل رکاوٹ ثابت ہویا تے اوہدی جان لین توں دریغ نہ کیتا گیا۔ سی آئی اے نے کسے قوم دے مقبول رہنما نوں ہٹا کے اجہے حالات پیدا کیتے کہ اوہناں دی کٹھ پتلی لئی گنجائش پیدا ہو جاوے۔ امریکی حکومت ایس طرح دیاں کاروائیاں دا اعتراف کردی اے۔
کجھ ورھے پہلاں سی آئی اے دے ایس قسم دے اپریشناں دی جانکاری عام کیتی جا چکی اے۔ ایہناں کاروائیاں دیاں تفصیلاں پڑھ لئیاں جان تے اج وی امریکہ دے کسے وجہ نال محتاج ملکاں وچ اہم شخصیات دا قتل مقبول عام حکومت دا ویلے توں پہلاں خاتمہ انتخابی نتیجے بدلن دیاں وارداتاں دا پس منظر سمجھیا جا سکدا اے۔ ساڈے ویکھدیاں ای عرب سپرنگ دا تماشا ہویا۔ مغربی میڈیا توں پراپیگنڈا کیتا گیا کہ عرب ملکاں دے نوجوان جاگ اٹھے نیں۔ ورھیاں تو ںایہناں ملکاں وچ موجود اوہ تنظیماں جو بظاہر انسانی حقوق خواتین حقوق آزادی اظہار رائے وغیرہ لئی عالمی فنڈز تے کم کر رہیاں سن اوہناں نے ابتدائی کم کیتا۔ فیر سیاسی و انتظامی حلقیاں وچ موجود کجھ شخصیات نوں ہیرو بنا کے انقلابیاں دے نال ملایا گیا۔ مقامی تے بین الاقوامی میڈیا نے عرب سپرنگ توں ابھرن والے چہریاں نوں نمایاں کوریج دتی۔ اک دھواں پھیلا دتا گیا جہدے وچ امریکہ دا اصل ہدف چھپ گیا۔ اجہیاں اطلاعواں سامنے آئیاں کہ مصر و چ اخوان المسلمین نوں اقتدار وچ لیان تے فیر اوہدے تے ظلم توڑن دا منصوبہ امریکہ دا ترتیب دتا ہویا سی تاں جے مصر وچ مخصوص سوچ دے دھڑیاں دی طاقت مدھ دتی جاوے۔
1954ء امریکہ نے گوئٹے مالا وچ کھیڈ کھیڈیا۔ شروع وچ صدر جیکب آربینز دی حمایت کیتی۔ امریکہ نوں لگا کہ جیکب نوں امریکہ دی تربیت یافتہ مسلح فوجاں دی مدد دے کم وچ لیاندا جا سکدا اے۔ امریکہ جیکب نوں اپنا اثاثہ سمجھ رہیا سی۔ تنازع اوس ویلے شروع ہویا جدوں صدر جیکب نے اپنے ملک وچ لینڈ ریفارمز لیان دی کوشش کیتی۔ اوہناں دے اقدامات نال امریکہ دی فروٹ کمپنی نوں اپنے اثاثے ہتھ چوں نکلن دا خدشہ لگا۔ سی آئی اے نے باغیاں نوں مدد دتی۔ نیم فوجی دستیاں نوں صدر دے خلاف سرگرم کیتا۔ امریکی نیوی گوئٹے مالا دے ساحل تے موجود رہ کے سارے اپریشن دی نگرانی کردی رہی۔ پیٹرک لوممبا کانگو دے پہلے وزیراعظم سن۔ کانگو نوآبادیاتی غلامی توں اجے آزاد ای ہویا سی صدر لوممبا دے کجھ فیصلیاں نال بلجیم دے کاروباری مفادات خطرے وچ سن۔ بلجیم دی فوج ولوں کاروائی دے خدشے نال صدر لوممبا نے سوویت یونین نال ہتھیاراں دی خریداری لئی رابطے کیتے۔ ملک دے صدر جوزف مبوتو امریکہ نواز سن۔ اک کشمکش داخلی سطح تے نظر آن لگ پئی۔ سی آئی اے نے کانگو وچ لوممبا دے دشمناں نال رابطہ کیتا تے اوہناں نوں قتل دی واردات تے تیار کیتا۔ لوممبا 1960ء وچ گرفتار ہوئے تے اگلے ورھے جنوری وچ مار دتے گئے۔
امریکہ جنوبی ویت نام وچ سرگرم رہیا اے۔ ویت نام دے رہنما ڈن ڈائم دے نال امریکہ دے تعلقات کشیدہ سن۔ امریکی دستاویزات موجب 23اگست 1963ء نوں جنوبی ویت نام دے کجھ جرنیلاں نے امریکی حکام دے نال حکومت دا تختہ الٹن دے منصوبے تے وچار وٹاندرا کیتا۔ امریکہ نے شروع وچ کجھ ہچکچاہٹ دا مظاہرہ کیتا۔ ایس دوران جرنیلاں نے ڈائم نوں قتل کر دتا۔ قتل دی ایس کاروائی لئی سی آئی اے نے چالھی ہزار ڈالر دے فنڈز جاری کیتے۔ حالات نوں ڈائم دے خلاف کرن لئی امریکہ نے پابندیاں دا حربہ وی استعمال کیتا۔
1964ء وچ امریکہ نے برازیل دے صدر جواوگولارٹ دے خلاف مظاہریاں دی حوصلہ افزائی کیتی۔ امریکہ نے مظاہرین نوں ایندھن تے اسلحہ دتا۔ امریکی صدر لنڈن جانسن نے تختہ الٹن والیاں لئی ہر ممکن مدد دین دا کہیا۔
1973ء وچ امریکہ نے چلی دی سوشلسٹ حکومت دے خلاف کاروائی کیتی۔ صدر رچرڈ نکسن نے چلی دی معیشت نوں برباد کرن دا حکم دتا۔ بعد وچ فوجی آمر جنرل پنوشے دی مدد لئی امریکہ نے پراپیگنڈا مہم چلائی۔ ایہ دوجیاں دیاں کہانیاں نیں۔ ساڈیاں کہانیاں تاریک گوشیاں وچ رکھیاں کسے دستاویز وچ دبیاں ہون گئیاں۔ ایہناں کہانیاں دے الفاظ تے کردار ساڈے تک نہیں اپڑدے۔ راہ وچ گم ہو جاندے نیں۔ سانوں پتہ نہیں لگن دتا جاندا کہ ساڈے نال دشمنی کنہے کیتی۔ اسیں وی کیہ لوک آں دوجیاں دیاں کہانیاں وچ اپنے آپ نوں لبھنے آں۔٭٭