اخوت اک خشبو اے جہدی ہر کسے نے پذیرائی کیتی

سعید واثق

ڈاکٹر محمد امجد ثاقب ملک دی منی پرمنی سماجی شخصیت نیں جہناں نوں پچھلے دناں امن نوبیل انعام لئی نامزد کیتا گیا۔ وطن عزیز ایس ویلے جہناں مسئلیاں نال دوچار اے اوہدے وچ ڈاکٹر امجد ثاقب دا ایس انعام لئی نامزد ہونا یقینی طور تے ہوا داخوشگوار جھونکا اے تے پوری قوم ایہہ اعزاز ملن اتے خوشی نال نہال اے۔ ڈاکٹر محمد امجد ثاقب 1985 وچ سول سروس دے ڈسٹرکٹ مینجمنٹ گروپ لئی منتخب ہوئے۔ امریکہ توں پبلک ایڈمنسٹریشن تے انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ وچ ماسٹرز ڈگری حاصل کیتی۔ متعدد اہم سرکاری عہدیاں اتے فائز رہے۔ مگروں سرکاری ملازمت توں مستعفی ہو کے اخوت فائونڈیشن دا آغاز کیتا جو دنیا وچ قرض حسنہ دا سب توں وڈا پروگرام اے۔ اوہناں دی خدمات دے اعتراف دے طور تے صدر مملکت ولوں 2010 وچ ستارہ امتیاز پیش کیتا گیا۔ ڈاکٹر امجد ثاقب دی خدمات دی فہرست بہت لمی اے۔ ایسے بارے جانن لئی اوہناں نال انٹرویو دی اک سیریز شروع کیتی اے جہدا دوجا حصہ قارئین دی نذر اے۔
س:ڈاکٹر صاحب! اسیں گل کر رہے ساں اخوت دے پربندھ ہیٹھ چلن والے مختلف منصوبیاں دی؟
ج:جی میں دس رہیا سی کہ اخوت خواجہ سرا سپورٹ پروگرام وی کامیابی نال جاری اے۔ ایس پروگرام دا بنیادی مقصد معاشرے وچ خواجہ سراواں دی عزت نوں بلند کرنا اے تے اوہناں نوں ایس قابل بنانا ای کہ اوہ اک باعزت زندگی گزار سکن۔ ایس پروگرام دے تحت لہور’ کراچی’ سرگودھا’ فیصل آباد تے دوجے شہراں وچ ہن تک 2000توں ودھ خواجہ سرا رجسٹر کیتے جا چکے نیں جہناں نوں ماہانہ وظیفے دی صورت وچ اٹھ کروڑ روپے تقسیم کیتے جا چکے نیں۔ ماہانہ وظیفے دے علاوہ اخوت رجسٹرڈ خواجہ سراواں نوں مفت طبی سہولتاں وی فراہم کردا اے۔
س:ڈاکٹر صاحب اخوت دے لفظی معنی کیہ نیں۔ کیہ ایس لفظ دا قرآن پاک وچ کدھرے ذکر اے؟
ج:قرآنی تعلیمات دے مطابق سارے مومن آپس وچ بھرا بھرا نیں۔ قرآن کریم وچ مسلماناں نوں مخاطب کر کے آکھیا گیا سی کہ طلوع اسلام توں پہلاں تسیں اک دوجے دے دشمن سو۔ خدا نے تہاڈے دلاں وچ اک دوجے دی الفت پا دتی تے ایس طرح اپنی نوازش نال تہانوں اخوانا یعنی بھرا بھرا بنا دتا۔ گویا اخوت یا بھائی چارہ اللہ تعالیٰ دا انعام وی اے تے حکم وی۔ امیر تے غریب’ خوشحال تے مفلس’ طاقتور تے کمزور’ چھوٹے تے وڈے’ گورے تے کالے ایہناں ساریاں وچ اخوت دا رشتہ قائم کرن نال اک مثالی معاشرہ وجود وچ آ سکدا اے۔ معنوی اعتبارنال اخ یا اخواخی توں مشتق اے۔ جے رسی یا لوہے دی تار دے دونویں سرے زمین وچ دبا دتے جان تے باقی حصے دا جہڑا حلقہ بن جاندا اے اوہنوں اخیتہ آکھدے نیں۔ ایس حلقے دے نال جانوراں نوں بنھ دتا جاندا سی۔ لہٰذا اخ دے معنی ہوندے اک حلقے وچ بنھے ہوئے۔ ایہہ لفظ بھرا لئی تے ہر اوس بندے لئی بولیا جاندا اے جہڑا کسے دوجے شخص نال قبیلہ یا دین یا معاملہ یامحبت وچ مشترک ہووے۔ اخوت ایس اعتبار نال اک ادارہ ای نہیں اک خاندان تے قبیلہ اے۔ جہڑا وی ایہدے وچ شامل ہوندا اے خواہ اوہ لین والا ہووے یا دین والا’ بھائی چارے دے رشتے وچ بنھ جاندا اے۔
س: اخوت دے ذریعے دتے گئے چھوٹے قرضیاں دے فیدے کیہ نیں؟
ج:اخوت دے قرضیاں دے فیدیاں دے بارے اسیں کوئی وڈا دعویٰ نہیں کردے کیوں جے مائیکرو کریڈٹ دے دوررس نتیجیاں دا اثر تے اک لمے عرصہ مگروں ای ظاہر ہوندا اے۔ تاہم ایہدے جہڑے فیدے نیں اوہ میں تہانوں دس دینا واں۔ باہمی مدد تے تعاون دے جذبے دا فروغ’ اعتماد تے حوصلہ وچ وادھا’ غربت توں نجات یا ایہدی مشدت وچ کمی ‘ روزگار یا ملازمت لئی حکومت اتے انحصار وچ کمی’انفرادی تے اجتماعی سطح اتے صلاحیتاں دی افزائش’ معاشی آزادی دا احساس’ مخصوص طبقیاں دے سماجی تسلط تے برتری دا خاتمہ’ زنانیاں دے مثبت کردار دی حوصلہ افزائی’ آمدنی وچ وادھے نال چنگی صحت تے تعلیم دے حصول دا امکان’ ساہوکار دے چنگل توں نجات’ جرم’ سماجی برائیاں دا خاتمہ’ کاروباری برکت دا حصول تے سود دی آلائش توں پاک روزگار۔
س:ایس فہرست توں ایہہ اندازہ ہوندا اے کہ اخوت دے قرضے غربت دے ہر مرض دا علاج نیں۔ کیہ انج ای اے؟
ج:فیدیاں دی ایس فہرست توں ایہہ اندازہ نہیں لانا چاہیدا کہ مائیکرو کریڈٹ نوں غربت دے خاتمہ لئی امرت دھارا دی حیثیت حاصل اے۔ مائیکرو فنانس دراصل غربت دے خاتمہ دی محض اک حکمت عملی اے۔ ایہدے توں خاطر خواہ نتیجے صرف اوسے صورت وچ نکل سکدے نیں جدوں میکرو لیول اتے وی مناسب حکمت عملی اپنائی گئی ہووے۔ غربت چونکہ اک ہمہ جہت تے ہمہ گیر مسئلہ اے ایس لئی ایہدے علاج لئی وی ہمہ جہت کوششاں درکار نیں۔ سیاسی’ انتظامی’ سماجی’ معاشی تے تہذیبی انتشار دے ماحول وچ مائیکرو کریڈٹ دا اثر بہت محدود ہو کے رہ جاندا اے۔ اکثر لوک ایہہ سوال پچھدے نیں کہ مائیکرو فنانس اداریاں دی موجودگی دے باوجود اجے تک غربت ختم کیوں نہیں ہوئی یا ایہناں اداریاں نے غربت وچ کس قدر کمی کیتی اے۔ ایہہ سوال بہت قبل از وقت اے۔ حقیقت تاں ایہہ ہے کہ غربت دے خاتمے دا کم اک لما تے صبر آزما محنت دا تقاضا کردا اے تے فیر ایہہ گل ذہن وچ رکھنا وی ضروری اے کہ مائیکرو کریڈٹ عام طور تے انتہائی غریب لوکاں لئی نہیں بلکہ اوہناں لوکاں لئی اے جہڑے معاشی طور تے سرگرم نیں تے صرف ایس لئی کاروبار نہیں کر پا رہے کہ اوہناں دے کول قرضہ یا سرمایہ حاصل کرن دے ذرائع مفقود نیں۔ انتہائی غریب’ معذور یا غیر ہنرمند لوکاں لئی قرضیاں دی جگہ کوئی ہور حکمت عملی اختیار کرنا ہووے گی۔
س:اخوت توں قرض لین والا معذوریا فوت ہو جاوے تے رقم دی واپسی لئی کیہ طریقہ کار اختیار کیتا جاندا اے؟
ج:جیویں کہ میں پہلے وی دس چکیاواں 2001وچ دس ہزار روپے توں شروع ہون والا ایہہ ادارہ ہن تک 52لکھ توں ودھ خانداناں وچ 162 ارب روپے توں ودھ رقم بطور قرض حسن تقسیم کر چکیا اے۔ ایہہ اللہ تعالیٰ دے اوس فرمان دے عین مطابق اے جہدے وچ آکھیا گیا کہ اللہ صدقے نوں ودھاندا تے سود نوں گھٹاندا اے۔ اخوت دا قرض چونکہ قرض حسنہ اے ایس لئی ایہدے وچ آسانیاں وی نیں۔ جے قرضدار فوت ہو جاندا اے تے اوہدا قرض معاف کردتا جاندا اے۔ اوہدے اہلخانہ یا ضامن کولوں ایہہ قرض وصول نہیں کیتا جاندا۔ تاہم جے ایہہ لوک اپنی مرضی نال قرض دی بقایا رقم ادا کرنا چاہن تے ہور گل اے۔ ایسے طرح کسے حادثہ یا بیماری دے نتیجہ وچ مقروض شخص معذور ہو جاوے یا اکھاں دی بینائی جاندی رہوے یا اوہ جسمانی تے ذہنی طور تے کاروبار کرن دے قابل نہ رہوے تے وی قرض دی رقم واپس نہیں لئی جاندی۔ فوت ہو جان دی صورت وچ نہ صرف قرض دی رقم معاف ہو جاندی اے بلکہ اہلخانہ نوں ادارے ولوں اضافی طور تے پنج ہزار روپے وی پیش کیتے جاندے نیں تاں جے فوری نوعیت دی ضروریات پوری کیتی جا سکن تے تجہیز و تدفین اتے اٹھن والے اخراجات لئی مشکل نہ ہووے۔ محبت تے یگانگت دے ایس اظہار نے اخوت نال جڑے سارے خانداناں نوں ایہہ احساس بخشیا اے کہ اوہ مصیبت دے موقعے اتے کلے نہیں بلکہ اوہناں دا ہتھ پھڑن والے کجھ ہور لوک وی نیں۔ اسیں سمجھنے آں کہ ایہو احساس معاشرے وچ یکجہتی دے فروغ دا کارن اے۔
س:اخوت قرض خواہاں کولوں سروس چارجز وصول نہیں کردا۔ ایس صورت وچ انتظامی اخراجات کیویں پورے ہوندے نیں؟
ج:جدوں اخوت دے کم دا آغاز ہویا تے سب توں اہم سوال ای ایہہ سی کہ قرضے دین دا کم تے قرض حسنہ فنڈ توں ہو جاوے گا لیکن انتظامی اخراجات کتھوں پورے ہون گے۔ مائیکرو فنانس دے ماہرین تے علمائے کرام کولوں مشورہ ہویا۔ جہناں اصحاب نال مشورہ کیتا گیا اوہناں دی اکثریت دا ایہہ خیال سی کہ سروس چارجز سود دے زمرہ وچ نہیں آندے۔ اوہناں دی وصولی دی گنجائش نکلدی اے’ انج اسیں مقروض افراد کولوں پنج فیصد سروس چارجز یا انتظامی اخراجات وصول کرنا شروع کر دتے۔ تاہم پہلے دن توں ای ساڈی منزل ایہو سی کہ اک دن ایہناں سروس چارجز نوں وی ختم کرنا اے۔ ایس خواہش وچ ساڈے دوست سلیم رانجھا پیش پیش سن۔ ساڈی خواہش سی کہ قرض حسن عین ایس صورت وچ پیش کیتا جاوے جہڑا ساڈے پیارے نبی اکرمۖ دی سنت اے۔ چنانچہ12ربیع الاول 2009 نوں اسیں سروس چارجز دی وصولی وی ختم کر دتی۔انتظامی اخراجات دی ذمہ واری Borrowers یا قرض دار یا رضاکارانہ طور تے خود اپنے ذمہ لے لیتی۔ اوہ ہن ہر دن دو توں تن روپے اخوت نوں عطیہ کردے نیں۔ تاہم ایہہ عطیہ کسے وی طرح شرط نہیں۔ ایہہ دین والے دی اپنی صوابدید اتے منحصر اے۔ ساڈے Borrowers جس طرح ڈونر یا دین والے بن رہے نیں’ انج لگدا اے کہ اوہناں دی مدد نال نہ صرف اسیں انتظامی اخراجات پورے کر لوواں گا بلکہ اوہناں دی ڈونیشنز توں قرض حسنہ فنڈ وچ وی وادھا ہووے گا۔ گویا اک طرح نال امداد باہمی دا اک مکمل نظام وجود وچ آ جاوے گا جہدے وچ غریب لوک خود ای اک دوجے دی مدد کرن گے۔ غربت دے خاتمے دے کسے وی پروگرام دی اصل منزل ایہو اے کہ لوک کسے ہور اتے انحصار کرن دی بجائے خود اپنی مدد لئی آمادہ ہو جان۔ اخوت صحیح معنیاں وچ ایس منزل ول پیش قدمی کرنا چاہندا اے۔
س: اخوت دے چھوٹے قرضیاں دی ریکوری دی شرح کیہ اے؟
ج:نیکی ہمیشہ نیکی نوں جنم دیندی اے۔ اخوت دے قرضیاں دی ریکوری دی شرح الحمدللہ انتہائی اطمینان بخش اے۔و اپسی دی شرح 99فیصد توں ودھ اے۔ اک ایسے معاشرے وچ جہڑا غربت تے محرومی دی آخری حداں نوں چھو رہیا ہووے تے جتھے قنون دی حکمرانی محض سفنا ہووے’ اوتھے سماجی ذمہ واری دا ایس قدر پاس یقینا چونکا دین والی گل اے۔ گھٹ آمدنی والے گھرانیاں نے ایہہ قرضے واپس کر کے ثابت کیتا اے کہ اوہ مال ودولت وچ تے غریب ہو سکدے نیں’عزت وآبرو وچ نہیں۔ قرضہ حسن دی دینی فضیلت’ اپنے رتبے دے زیاں دا احساس تے مستقبل دے فیدے’ اوہناں قرضیاں دی واپسی دا اہم سبب نیں۔ ایہناں قرضیاں دی تقسیم وی چونکہ خوب دیکھ بھال نال کیتی جاندی اے ایس لئی غلط لوکاں دی ایہناں تک رسائی نہیں ہوندی۔ ایس دے علاوہ اخوت دے کارکن وی دن رات ایسے تگ و دو وچ مصروف رہندے نیںکہ شرح وصولی وچ کوئی کمی نہ آئے۔
س: تسیںآکھدے او کہ تہاڈے Borrowers اخوت نوں عطیات وی دیندے نیں۔ قرض لین والے قرض دین والے کس طرح بن سکدے نیں؟
ج:ایہہ صرف سوچ دا اک انداز اے۔ بدقسمتی ایہہ اے کہ اسیں لوکاں نوں دین والا بنانا نہیں چاہندے۔ اک واری ساڈے کول اک بندا آیا۔ اوہ کوئی کم کرنا چاہندا سی۔ اوہنے اخوت کولوں دس ہزار دا قرضہ لے کے چھ ہزار دی ریڑھی تے باقی چار ہزار دے پھل خریدے تے اک کاروبار دا مالک بن گیا۔ اوہ ہر دن شام نوں تن توں چار سو تک کمان لگا۔ اوہنے سانوں بڑے فخر تے اعتماد نال دسیا کہ ہن اوہدے بچے کھانا کھا سکدے سن’سکول جا سکدے سن۔ جدوں اوہ سانوں ایہہ گل سنا رہیا سی تے اوہدی اکھاں وچ تشکر دے اتھرو سن۔ اوہدا لہجہ احسان مندی دے بوجھ نال پرنم ہو رہیا سی۔ اوہنے ایہہ آکھ کہ سانوں ہور وی حیران کردتا کہ اوہ اخوت دا ڈونر بننا چاہندا اے۔ اوہدا آکھنا سی کہ اخوت نے اوہنوں اپنے پیراں اتے کھڑا ہون دا موقع دتا اے ایس لئی اوہ اخوت لئی کجھ کرنا اپنافرض سمجھدا اے۔ جدوں اسیں اوہنوں پچھیا کہ کیہ اوہ ایہناں تن یا چار سو روپیاں توں جہڑے اوہ روز کماندا اے’ اک روپیہ اخوت نوں دے سکدا اے۔ اوہدا جوب سی کہ اوہدے لئی ایس توں ودھ کے خوشی ہور کیہ ہو سکدی اے۔ انج اوہ شخص اک روپیہ دے کے اخوت دا ڈونر بن گیا۔ اوس شخص نے ہن اپنی ریڑھی اتے اخوت دا ڈونیشن بکس رکھیا اے۔ ہر دن شام دے ویلے اوہ اوہدے وچ اک روپے دی بجائے پنج روپے پاندا اے۔ اوہنوں ویکھ کے کجھ گاہک وی اوہدے وچ اپنا حصہ پا دیندے نیں۔ انج ہر مہینے اوس ڈبے توں دو تن سو روپے نکلدے نیں تے ایہہ عطیہ اخوت دے قرض حسنہ فنڈ دا حصہ بن جاندا اے۔
س:اللہ دی راہ وچ دین دی عادت کیویں راسخ کیتی جا سکدی اے؟
ج:یاد رکھو ! دین والے دا مقام لین والے توں بہت افضل اے۔ اک چنگے معاشرہ وچ دین والیاں دی تعداد لین والیاں کولوں بوہتی ہونی چاہیدی اے۔ اخوت دا مطمع نظر اک ایسے معاشرے دی تشکیل اے جتھے لوک دین دی لذت توں آشنا ہون۔ اوہ اپنی دولت’ اپنی صلاحیت تے اپنا وقت لوکاںنوں دین تاں جے دوجیاں دی محرومیاں وچ کمی آ سکے۔ جے لوکاں نوں اللہ دی راہ وچ دین دی عادت پے جاوے تے فیر اوہناں نوں اک ناقابل بیان روحانی ترقی دا احساس ہوندا اے۔ اخوت نوں ایہہ اعزاز وی حاصل اے کہ اوہنے ہزاراں لین والیاں نوں دین والیاں دی صف وچ کھڑا کردتا۔
س:اخوت دی ساری سرگرمیاں مسجداں دے اندر تکمیل پاندیاں نیں۔ ایس کم لئی مسجداں دے انتخاب دی خاص وجہ کیہ اے؟
ج:مسجد دا اسلامی معاشرے وچ بہت اہم مقام اے۔ ایہہ سرچشمہ فیض وی اے تے مرکز رشدو ہدایت وی۔ انسانیت دی بھلائی دے اکثر رستے مسجد ای توں نکلدے نیں تے مسجد ول لوٹ کے آندے نیں۔ تسیں عہد نبویۖ دی تریخ چک کے ویکھو۔ مسجد سیاسی’ انتظامی’ سماجی تے مذہبی سرگرمیاں دا محور سی۔ کجھ لوکاں دے نزدیک مسجد سیٹ آف گورننس دا مقام رکھدی سی لیکن ویلے دے نال نال اسیں مسجد توں دور ہوندے گئے تے ایس مضبوط ادارے دی افادیت گھٹ ہون لگی۔ اسیں ایس ادارے تے ایہدے نال جڑے فیوض و برکات دا احیا چاہنے آں۔ جہنا اشتراک عمل’ تعاون تے کڑا احتساب مسجد وچ ہو سکدا اے اوہ کدھرے ہور ہونا اوکھا اے۔وفور عبودیت’ سادگی’ کفایت شعاری’ وقت دی پابندی’ مساوات دا درس تے وی آئی پی کلچر دا خاتمہ’ مسجد گلی محلہ دی سطح اتے مسلماناں دی کلب تے سماجی رابطے دا ذریعہ وی اے۔ مسجد وچ نماز پڑھن اتے اصرار دے اندروی ایہو حکمت کار فرما اے کہ سانوں اک دوجے دے دکھ درد جانن دا موقع مل سکے۔ مسجد سانوں گڈ گورننس دے جدید تصورات دا پتہ دیندی اے۔ ایہہ ساڈی کم نگاہی اے کہ اسیں اک زندہ تے توانا ادارے نوں غربت دے خاتمہ لئی استعمال نہیں کردے۔
س: کیہ تسیں کسے خاص فقہ دی مسجد استعمال کردے او؟
ج:ساڈے کول مسجد اللہ دا گھر اے تے اللہ دے گھر نوں اسیں فرقہ بندی دی نظر نال نہیں ویکھ سکدے۔ اخوت دے دفتر ہر فقہ سی مسجداں وچ قائم نیں۔ جس طرح مدینہ وچ مواخات دا مظاہرہ ہر طرح دے نسلی تے خاندانی امتیاز توں ہٹ کے ہویا سی اوسے طرح اسیں وی کسی طرح دے امتیاز نوں روا نہیں سمجھدے۔ اسیں مسجداں دے علاوہ چرچ تے گردواریاں نوں وی خدمت خلق دے ایس کم لئی استعمال کرنا چاہنے آں۔ لہور دے اک مشہور چرچ وچ اسیں ایہہ کم کر کے وکھایا وی اے۔
س:کیہ زنانیاں تے اقلیتی مذہباں دے منن والے مسجداں وچ آ سکدے نیں؟
ج:سانوں تے اسلام دی کسے کتاب وچ لکھیا ہویا نہیں ملیا کہ زنانیاں مسجد وچ نہیں آ سکدیاں۔ سب توں عظیم تے سب توں متبرک مسجد’ مسجد نبویۖ اے۔ جے اوتھے زنانیاں نماز پڑھ سکدیاں نیں تے دوجی مسجداں وچ کیہ امر مانع اے۔ شرعی تقاضیاں دے احترام مگروں زنانیاں نوں مسجد وچ آن توں کوئی نہیں روک سکدا۔ اقلیتاں دا مسجدوچ آنا وی ممنوع نہیں۔ جے اسیں مسجد دے درو دیوار دوجے مذہباں دے افراد لئی بند کر دیے تے اوہناں نوں دین حق دی دعوت کیویں دیاں گے۔ اپنے دل دے بوہے بند کر کے کیہ اسیں کسے دے دل دے بوہے کھول سکنے آں۔ کئی اک مسیحی بھراواں نے اخوت دے توسط نال پہلی واری مسجد وچ قدم رکھیا تے اوہناں دے دل وچ اسلام دی عظمت اجاگر ہون لگی۔ اوہناں نوں احساس ہویا کہ ایہہ تے رواداری تے پیار دا مذہب اے۔ لوکاں دے دل جتن لئی خود فرش راہ ہونا پیندا اے۔ اخوت نے اقلیتاں نوں خصوصی توجہ دا مستحق قرار دتا اے۔ ساڈے قرضیاں دی اک وڈی تعداد مسیحی برادری دے لوکاں نوں جاندی اے۔ ساڈے سٹاف وچ وی ایہہ لوک شامل نیں۔ اخوت دا فلسفہ اسلامی اصولاں توں ضرور مستعار لیا گیا اے لیکن ایہدا دائرہ کار صرف مسلماناں تک محدود نہیں۔
س:کیہ چھوٹے قرضے عمررسیدہ افراد نوں وی ملدے نیں؟
ج:عمر رسیدہ افراد دے حوالے نال میں ایہہ آکھنا چاہواں گا کہ اخوت نے 60 سال توں ودھ افراد نوں وی قرضہ دین دا تجربہ کیتا اے۔ اسیں لہور تے راولپنڈی وچ ست سو توں ودھ افراد نوں ایہہ سہولت دتی۔ اوہدے نتائج وی ساڈے مروجہ پروگرام دے مطابق انتہائی حوصلہ افزا نیں لیکن اسیں سمجھنے آں کہ پاکستان وچ ایہناں افراد نوں قرضیاں توں ودھ صحت دی سہولتاں دی لوڑ ہووے گی۔ صحت انشورنس دا تصور وی کوئی انوکھا تصور نہیں۔ دنیا دے کئی اک مائیکروفنانس ادارے بڈھیاں نوں ایہہ سہولتاں فراہم کر رہے نیں۔ جے حکومت چاہوے تے ساڈے توں وی ایس تصور اتے عملدرآمدممکن اے۔
س:فنڈ ریزنگ لئی تسیں کیہ طریقہ کار اختیار کردے او؟
ج:اخوت دے حوالے نال ہن تک ساڈی فنڈ ریزنگ صرف پاکستان تک محدود سی۔ ہن اسیں ایس کوشش نوں بیرون ملک وی لے جانا چاہنے آں۔ ہزاراں خوشحال تے دردمند پاکستانی دیارغیر وچ رہندے نیں۔ امریکہ’ کینیڈا’ یورپ’ مشرقی وسطیٰ’ اوتھے وسن والے پاکستانی اپنے ہم وطن بھراواں نوں ترقی کردا ہویا ویکھنا چاہندے نیں۔ ایس مقصد لئی اوہناں نوں ایسے اداریاں دی تلاش رہندی اے جہڑے اوہناں دے عطیات دا صحیح استعمال کرن۔
س:ایہدے لئی تسیں کیہ کر رہے او؟
ج:اسیں اپنی ویب سائٹ اتے اوہناں سیکڑاں افراد دا تعارف دے رہے آں جہڑے محنتی’ ذہین تے ذمہ وار نیں لیکن سرمایہ نہ ہون دی وجہ نال اپنا کاروبار شروع نہیںکر پاندے۔ جے بیرون ملک آباد کوئی پاکستانی دو سو توں تن سو ڈالر دی رقم اخوت دے اکائونٹ وچ ٹرانسفرکر دیوے تے ایہہ رقم اوہناں وچوں کسے اک شخص نوں مہیا کر دتی جاوے گی۔ ڈونر تے Borrowr ایس ویب سائٹ دے ذریعے اک دوجے نال رابطہ وی کر سکن گے۔ ڈونر اک سال مگروں اپنی رقم واپس لینا چاہوے تے اوس رقم دی واپسی وی ہو سکے گی۔ گویا تسیں یورپ یا امریکہ وچ بیٹھ کے پاکستان وچ کسے غریب گھرانے نوں قرض حسنہ دے سکو گے۔ایہو مواخات مدینہ دی اصل پیروی اے۔ محض دو سو توں تن سو ڈالر۔ایہہ رقم چھ ست افراد اتے مشتمل اوس گھرانے نوں غربت دی دلدل توں کڈ سکدی اے۔ ڈونر نوں اختیار ہووے گا کہ اوس رقم دی واپسی تے اوہنوں کسے ہور گھرانے نوں دے دیوے۔ ایس ویب سائٹ دے ذریعے جے اسیں صرف دس ہزار مخیر پاکستانیاں تک وی پہنچ جائیے تے انج سمجھ لوو کہ وطن عزیز دے دس ہزار غریب گھرانے ترقی دی شاہراہ اتے قدم رکھ سکن گے۔ ایہہ رقم قنونی طور تے بینکاں دے ذریعے پاکستان آوے گی۔ ایس ضمن وچ سارے ضروری تقاضے پورے کیتے گئے نیں۔ ایہہ اک اوکھا تے محنت طلب کم اے۔
س:کسے علاقے وچ اخوت دی برانچ دے قیام دا طریقہ کیہ اے؟
ج:کسی وی جگہ برانچ شروع کرن توں پہلاں اوس علاقہ دا جائزہ لیتاجاندااے۔ جگہ منتخب کرن مگروں برانچ نال جڑی مسجد وچ اک سادہ جئی تقریب دا پربندھ ہوندا اے۔ اوس تقریب وچ اہل علاقہ نوں اخوت دے تریخی پس منظر’ بلاسود قرضیاں دے پروگرام تے قرضہ حاصل کرن لئی طریقہ کار دسیا جاندا اے۔ انج مستحق تے ضرورت مند افراد ساڈے ادارے نال رجوع کرن لگدے نیں۔
س:اخوت لہور دے علاوہ ہور کنہے شہراں وچ موجود اے؟
ج:اخوت دا آغاز گو لہور توں ہویا لیکن ایس ویلے اسیں کئی ہور شہراں وچ کم کر رہے آں۔ یقین کرو قرض حسنہ کوئی ایسا پیچیدہ کم نہیں۔ درد دل’ خلوص تے محنت دے علاوہ کسے ہور شے دی لوڑ نہیں۔ مختلف شہراں وچ ساڈے دوستاں نے ناقابل یقین مثالاں قائم کیتیاں نیں۔ایہہ اوہ لوک نیں جہناں نے ثابت کیتا کہ اخوت دا ماڈل قابل تقلید وی اے تے قابل عمل وی۔ اسیں ہر اوس شخص نوں جہڑا اپنے رزق وچ دوجیاں نوں شریک کرنا چاہندا اے تعاون دی دعوت دینے آں۔ ساڈے نال رابطہ کرے’ کم سکھے ‘ خود شروع کرے یا ساڈے نال رل کے اگے ودھے۔ اخوت تے اک خشبو اے تے خشبودی لوک خود پذیرائی کردے نیں۔ اوہ دن دور نہیںجدوں ایہہ خشبو ہر شخض نوں اپنے حصار وچ لے لووے گی۔(جاری ہے)