مہینا وار پرچاکاری

تاں پنجابی واحد رسالا سی جہنے سندھی پشتو تے بلوچی بولن والیاں دے الٹ ایس گل دی حمایت کیتی کہ صوبے ختم کرنا ٹھیک گل اے۔مہیناوار پنجابی اپنے پہلے دورانیے وچکار دو کو سال لئی بند وی رہیا فیر نویں سرے توں جاری ہویا تے اخیر 1961 دے لگ بھگ بند ہو گیا۔
رسالے دی پنجابی زبان تے ادب نوں دین:
مہیناوار پنجابی پاکستان اندر پنجابی دا پہلا رسالا سی۔ ایہنے لوکائی وچ پنجابی پڑھن لکھن دا ذوق شوق پیدا کیتا اوہ لوک جہڑے پنجابی زبان توں دور سن اوہناں نوں احساس دوایا کہ مادری زبان وی لکھن پڑھن دے قابل اے تے ایہنوں پڑھنا چاہیدا اے۔ جہڑے لوک پنجابی نوں ماڑی زبان سمجھدے سن اوہناں نوں دسیا کہ پنجابی زبان اک چنگی تے معیاری زبان اے تے سانوں پنجابی بولن وچ شرمندا ہون دی کوئی ضرورت نہیں۔
ڈاکٹرفقیر محمد فقیر ہوراں دے اردو لکھاریاں نال چنگے دوستانا تعلقات سن۔ اوہناں نے کئی اردو لکھاریاں نوں پنجابی لکھن ول قایل تے مایل کیتا تے اپنے رسالے وچ اوہناں دیاں تحریراں چھاپیاں۔ حمید نظامی، غلام رسول مہر ظفر علی خان (روزوار زمیندار) پروفیسر عابد علی عابد وقار انبالوی تے اردو دے ہور منے پر منے شاعراں لکھاریاں کولوں پنجابی وچ لکھوایا۔ ایس توں وکھ بہت سارے لکھاری انج دے وی سن جہڑے پنجابی رسالا ویکھ کے پنجابی وچ لکھن لگ پئے۔ انج پنجابی لکھن والیاں دی اک وڈی کھیپ ساہمنے آئی جہڑے پنجابی بند ہون دے بعد وی پنجابی وچ لکھدے رہے۔ پنجابی وچ بہت سارِیاں کتاباں وی آئیاں تے بعدوں آون والے رسالیاں نوں لکھاری وی ملے۔
پنجابی آون والے ویلے وچ ہور پنجابی رسالے نکلن دا باعث وی بنیا۔ ایہ خیال ختم ہویا کہ پنجابی وچ چنگا رسالا نہیں نکل سکدا۔ بعد وچ ہور رسالے وی میدان وچ آئے تے انج پنجابی ادب تے صحافت دا فروغ ہویا۔
پنج دریا:
پنجابی زبان تے ادب دے فروغ واسطے جہناں رسالیاں نے بھرواں کردار ادا کیتا اوہناں وچ اک ناں پنج دریا دا وی اے۔ ایہ مہیناوار رسالا کوئی دو دہاکے تیکر پنجابی زبان دے افق اتے جگمگاندا رہیا۔ ایہدا تعلق پنجابی شاعری تے نثر دے نامور لکھاری مولا بخش کشتہ تے اوہناں دے گھرانے نال اے۔
مولا بخش کشتہ دا تعلق امرت سر نال سی۔ پاکستان بنن دے بعد اوہ لاہور آ گئے تے مولا بخش کشتہ اینڈ سنز دے ناں نال پنجابی کتاباں دی اشاعت دا کم شروع کیتا۔ ایس کم وچ اوہناں دے پتر محمد افضل خان وی نال سن۔مولا بخش کشتہ پہلے بندے سن جہناں دا پنجابی وچ غزلاں دا دیوان چھپیا۔ ایس توں وکھ اوہناں دی کتاب پنجابی شاعراں دا تذکرا وی بہت اہمیت رکھدی اے۔ مولا بخش کشتہ اکھاں دے غلط علاج پاروں زندگی دے انتلے سالاں وچ نابینا ہو گئے سن۔
لاہور وچ ٹمپل روڈ اتے ایہناں پیو پتراں نے اینگلو پنجابی کالج دے ناں نال اک ادارا قایم کیتا جتھے پنجابی فاضل پنجابی عالم تے پنجابی ادیب دی تعلیم دتی جاندی سی۔ ایہناں درجیاں دے امتحان پاس کرن دے بعد صرف متعلقا درجے دا انگریزی دا امتحان دے کے ترتیب وار بی اے ایف اے تے میٹرک دی ڈگری مل جاندی سی جس پاروں ایہ امتحان بہت مقبول سن تے اوس سمے ہزاراں لوک ایہ امتحان دیندے سن۔
اینگلو پنجابی کالج کافی مقبول ہویا تے ایسے کالج توں مہیناوار پنج دریا دی اشاعت وی شروع کیتی گئی۔ افضل خان ہوراں دا اصول سی کہ کالج دی داخلا فیس دے نال ای طالب علماں کولوں رسالے دا سالانا چندا وی لے لیندے سن جہڑا اوس زمانے وچ پنج رپئے ہوندا سی۔ ایس طرحاں کالج دا ہر پڑھیار رسالے دا سالانا خریدار وی ہوندا سی۔ رسالا سٹالاں تے دوجے شہراں وچ وی گھلیا جاندا سی۔ کالج پڑھیاراں واسطے لازمی کرن نال ایہدے چنگے بھلے خریدار بن گئے جو کسے وی رسالے دی کامیاب تے مسلسل اشاعت لئی ضروری ہوندے نیں۔ اپنے زمانے دے وڈے تے مشہور لکھاری پنج دریا وچ لکھدے سن۔
(جاری اے)